Στη Βόρεια Εύβοια, στις πλαγιές του Τελέθριου όρους και σε υψόμετρο 500 μέτρων μέσα σε δάσος από καστανιές, βελανιδιές, πεύκα και πλατάνια καθημερινά σχεδιάζεται και υλοποιείται ένα πρότυπο και ελπιδοφόρο εγχείρημα που ακούει στο όνομα «Τελέθριoν πρότζεκτ». Πρόκειται για το δημιούργημα μιας ομάδας νέων ανθρώπων, που σταμάτησαν να γκρινιάζουν για τα κοινωνικά προβλήματα και πήραν τα πράγματα στα χέρια τους. Έφτιαξαν την πρώτη οικολογική και πρότυπη κοινότητα της χώρας μας, η οποία λειτουργεί ως σχολείο αυτάρκειας και βιωσιμότητας. Πρόκειται για τη ΜΚΟ Free and Real (Αληθινά Ελεύθερα), που προωθεί μέσα από τις δράσεις της έναν εναλλακτικό τρόπο ζωής.

Το εγχείρημα ξεκίνησε το 2008, όταν τέσσερις νέοι άνθρωποι άφησαν τις δουλειές και τις ζωές τους και μετακόμισαν στο χωριό Άγιος Αιδηψού, στη Β. Εύβοια. Κοινή τους ανάγκη ήταν «να γίνουν η αλλαγή που θέλουν να δουν στον κόσμο». Σε ένα πανέμορφο κτήμα 12 στρεμμάτων, φύτεψαν τους σπόρους της δικής τους αλλαγής. Σήμερα, η ζωή τους κυλάει με πολλές ώρες γεωργικής εργασίας. Φύτεμα και συλλογή σπόρων, μελισσοκομικές εργασίες, οικολογικές κατασκευές, πρακτικά σεμινάρια και εργαστήρια ανοιχτά σε όλους έναντι μικρού ανταλλάγματος, δράσεις πάνω στην υγεία και τη διατροφή, μέχρι γιόγκα και ακροβατικά.

Το όραμα

Μαθήματα Ελευθερίας
Φωτογραφία: Tania Stergiannakou

Με δυναμική και άνοιγμα στην κοινωνία, τα μέλη της κοινότητας προσπαθούν να ολοκληρώσουν ό,τι χαρακτηρίζουν όνειρο ζωής. Μια κοινότητα σε κυκλικό σχεδιασμό, που θα χωρίζεται σε τρία μεγάλα τμήματα με δασόκηπο και λίμνες, και θα χρησιμοποιεί για τις ενεργειακές της ανάγκες ένα σύστημα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Το σημαντικότερο, όμως, ένα σχολείο ανοιχτό για όσους έχουν το μικρόβιο της αλλαγής.

Το εγχείρημα έχει ξεκινήσει εδώ και πέντε χρόνια στη Β. Εύβοια και σήμερα το «Τελέθριον» έχει περισσότερους από 15.000 επισκέπτες μέχρι τώρα, από κάθε γωνιά του κόσμου και εβδομαδιαία προβολή σε πάνω από 70.000 ανθρώπους μέσω του διαδικτύου. Τη ζωή και τη δράση της κοινότητας έχουν παρουσιάσει με ρεπορτάζ μερικά από τα μεγαλύτερα ΜΜΕ του κόσμου, όπως το Reuters, το BBC, τα κρατικά ραδιόφωνα ΗΠΑ (NPR) και Σουηδίας και η Süddeutsche Zeitung.

Εφαρμογές αυτάρκειας

Εκτός από τα σεμινάρια οικολογικής δόμησης, το «Τελέθριον» πραγματοποιεί ποικίλα σεμινάρια. «Έχουμε ορίσει τους πέντε βασικούς κύκλους της αυτάρκειας. Στο κέντρο βρίσκεται ο μεγάλος κύκλος που συμβολίζει τα πέντε απαραίτητα στοιχεία που χρειάζονται όλοι οι άνθρωποι για να ζήσουν. Αυτάρκεια στη διατροφή, στην ενέργεια, στη στέγαση, στο καθαρό νερό και στον καθαρό αέρα. Εφαρμόζουμε τεχνικές με τις οποίες ο καθένας θα μπορούσε να αποκτήσει τα πέντε αυτά στοιχεία, σε οποιοδήποτε μέρος του πλανήτη. Αυτός είναι και ο στόχος του εγχειρήματος», εξηγεί ο Απόστολος.

Νερό: Χάρη στο υδραγωγείο της περιοχής, το «Τελέθριον» έχει αποκτήσει αυτάρκεια σε πόσιμο νερό, αλλά και σε νερό για το πότισμα. Για την επίτευξη του επόμενου στόχου, που είναι η αυτάρκεια στη διατροφή, χρειάζεται αρκετό νερό. Τα περισσότερα τρόφιμα προέρχονται από το μποστάνι της κοινότητας, τα οποία περιποιούνται καθημερινά οι ίδιοι. Μελιτζάνες, ντομάτες, πιπεριές, κολοκυθάκια, φασολάκια.
Ενέργεια: Ο κύκλος τη ενέργειας επιτεύχθηκε με τη χρήση φωτοβολταϊκών. Με τη βοήθεια χορηγιών, απέκτησαν τα μηχανήματα για τα φωτοβολταϊκά και έφτιαξαν έναν μικρό χώρο που μπορεί να λειτουργήσει με αυτάρκεια. Μπορεί στις γιούρτες (μογγολικές σκηνές) να μην έχουν ρεύμα, αλλά στον κεντρικό χώρο εξασφαλίζουν την απαραίτητη ενέργεια.
Ένα από τα πιο σημαντικά χαρακτηριστικά της αυτάρκειας είναι ότι περιορίζονται τα έξοδα. «Αυτό που κάνουμε είναι δυναμικό, έτσι ο αριθμός των ατόμων, που μένουν εδώ, αυξομειώνεται συνεχώς. Κατά μέσο όρο, τα πάγια έξοδα για πέντε με οκτώ άτομα είναι γύρω στα 500 ευρώ τον μήνα», αναφέρει χαρακτηριστικά ο Αποστόλης.

Μαθήματα ΕλευθερίαςΑπόστολος Σιάνος: Το «Free and Real» δεν επαναπαύεται!

Ο Απόστολος Σιάνος είναι ένας από τους εμπνευστές του «Τελέθριον πρότζεκτ». Με καταγωγή από τον Άγιο Αιδηψού, γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Αθήνα, όπου και εργάστηκε ως web designer. Σήμερα ασχολείται με την ιντερνετική επικοινωνία των μελών, τον σχεδιασμό της ιστοσελίδα τους, τη γενική διαχείριση του εγχειρήματος, αλλά και τις κατασκευές. Η συζήτηση μαζί του δίνει μια εικόνα από το μεράκι και τον ζήλο των κατοίκων της οικο-κοινότητας, αλλά και τα μελλοντικά τους σχέδια. Μεταξύ άλλων, μας είπε ότι «το όραμα περικλείεται στο όνομα «FREE & REAL», που σημαίνει Freedom of Resources for Everyone Everywhere & Respect, Equality, Awareness, Learning, δηλαδή ελευθερία πόρων για όλους παντού & σεβασμός, ισότητα, αντίληψη και μάθηση». Στη συνέχεια, πρόσθεσε ότι «το ‘‘Free and Real’’ δεν επαναπαύεται σε ένα εγχείρημα. Σκοπεύει να δημιουργήσει ένα δίκτυο εγχειρημάτων, που το καθένα θα λειτουργεί με τρόπο αυτάρκη και θα εστιάζει σε κάτι διαφορετικό, όπως, στις τέχνες, στην εκπαίδευση παιδιών, στις καλλιέργειες κ.λπ. Στόχος της ομάδας είναι να δημιουργηθεί μια αυτάρκης οικο-κοινότητα, η οποία θα είναι εύκολα αντιγράψιμη από οποιονδήποτε θέλει να φτιάξει κάτι αντίστοιχο στον τόπο του. Να αποτελέσει, δηλαδή, ένα είδος σχολείου αυτάρκειας και ισορροπίας με το περιβάλλον».

Χαμηλό οικολογικό αποτύπωμα

Η κοινότητα είναι δομημένη και εξελίσσεται με βάση τους στόχους που έχουν θέσει. Ένας από αυτούς είναι η συμβίωση ανθρώπου-φύσης, γι’ αυτό οι οικισμοί είναι χαμηλής ενεργειακής κατανάλωσης, αλλά και πλήρως εξοπλισμένοι με τα απαραίτητα.

  • Η χρήση του ξύλου χρησιμοποιείται για θέρμανση, αλλά και για πολλές κατασκευές.
    Για τη σωστή διαχείριση λυμάτων έχει δημιουργηθεί μια στεγνή τουαλέτα που λειτουργεί με σύστημα κομποστοποίησης.
  • Για νου υγιή εν σώματι υγιεί έχει δημιουργηθεί ένας χώρος άθλησης μέσα στη φύση.
  • Η διατροφή είναι αποκλειστικά χορτοφαγική και ωμοφαγική. Τρέφονται από τον μπαξέ τους (κατά το 50%) και με στόχο συνεχώς να παράγουν όλο και περισσότερα προϊόντα φυσικής, οργανικής καλλιέργειας.
  • Με βάση την έρευνα και τη μελέτη, προσπαθούν να παράγουν προϊόντα φιλικά προς το περιβάλλον και τον άνθρωπο. Για παράδειγμα, οδοντόκρεμα χωρίς χημικά.

Η τεχνητή λίμνη

Η τεχνητή λίμνη είναι από τα μεγαλύτερα και πιο σημαντικά έργα για την ολοκλήρωση του τελικού σχεδίου. Όπως μας λέει ο Απόστολος Σιάνος, ένας από τους ιδρυτές, «μετά από την αρχική εκσκαφή, πραγματοποιήθηκε μια προσεκτική μελέτη. Για δύο χρόνια, παρατηρούσαμε τη συμπεριφορά του τοπίου και του εδάφους, σε όλες τις καιρικές συνθήκες. Συλλέξαμε σημαντικές πληροφορίες και, στη συνέχεια, φυτέψαμε αμέτρητα δέντρα, βότανα και φυτά στις όχθες και στο ανάχωμα της λίμνης. Καταλήξαμε ότι η τοποθέτηση μεμβράνης EPDM είναι απολύτως απαραίτητη, ώστε η λίμνη να μπορεί να διατηρήσει το νερό».

Σχέσεις εμπιστοσύνης

Σημαντική δυσκολία στην εφαρμογή του σχεδίου ήταν η δυσπιστία των ντόπιων. Η εμπιστοσύνη κερδήθηκε σε μεγάλο βαθμό με τη βοήθεια που παρείχε η ομάδα στην τοπική κοινωνία. «Έβλεπαν ότι βοηθούσαμε στα χωράφια, στο σβήσιμο των πυρκαγιών, ότι αξιοποιούσαμε καθετί που μας έδιναν. Σταδιακά, χτίστηκε η εμπιστοσύνη», τονίζει ο Απόστολος. Οι κάτοικοι παραχώρησαν και άλλα οικόπεδα στην ομάδα. Μάλιστα, σύμφωνα με τα όσα υποστηρίζει ο Απόστολος, η παρουσία τους βοήθησε ώστε μερίδα της τοπικής κοινωνίας να στραφεί στις βιολογικές καλλιέργειες ή στην ενασχόληση με τα κοινά.

Εργαστήρια – σεμινάρια

  • Εισαγωγή στη μελισσοκομία
  • Αυτάρκεια στο σπίτι
  • Κήποι αυτάρκειας
  • Εναέρια ακροβατικά
  • Yoga, Thai Massage
  • Καλλιέργεια και συλλογή μανιταριών από το δάσος
  • Αυτάρκεια παραδοσιακής διατροφής, χορτοφαγίας
  • Σχεδιασμός βιώσιμων συστημάτων, διαχείριση νερού, βελτίωση εδάφους και φυσική καλλιέργεια
  • Υγεία και ευεξία, διατροφή και χορτοφαγία, permaculture (αειφόρος καλλιέργεια) και οικολογικά χωριά
  • Εργαστήριο εξομοίωση ζωής και σχεδιασμός μίας οικο-κοινότητας
  • Γονείς με παιδιά, εξομοίωση ζωής σε μία οικο-κοινότητα
  • Εργαστήρι παραδοσιακού σαπουνιού ελαιολάδου, βοτανολογίας και σπιτικού φαρμακείου από βότανα
  • Οικολογική δόμηση, βιοκλιματική αρχιτεκτονική
  • Εργαστήριο permaculture και φυσικής καλλιέργειας

Μόνος σου, ούτε στον παράδεισο!

Ένα κάλεσμά τους, μέσα από το διαδίκτυο, μαζεύει δεκάδες νέους ανθρώπους από διαφορετικά μέρη της Ελλάδας. Και όλοι μαζί εργάζονται, συμμετέχοντας σε σεμινάρια αυτάρκειας. Αν υπάρχει ένα πράγμα που στο «Τελέθριον» δεν είναι διατεθειμένοι να στερηθούν αυτό είναι το διαδίκτυο. Το ίντερνετ, εκτός από τρόπος προβολής της προσπάθειάς τους, αποτελεί και χρήσιμο εργαλείο επικοινωνίας και έρευνας παρόμοιων προσπαθειών.

της Μυρσίνης Γρηγόρη