Το λάδι ελιάς ή το «χρυσό υγρό», σύμφωνα με τον Όμηρο, κατά την αρχαιότητα δεν ήταν απλώς μια τροφή, αλλά αποτελούσε σύμβολο υγείας και δύναμης, φάρμακο, καθώς και πηγή μαγείας και θαυμασμού. Συγκεκριμένα, στην αρχαία Ελλάδα, οι αθλητές το άλειφαν σε όλο τους το σώμα, γιατί πίστευαν ότι θα τους χαρίσει δύναμη και τύχη, ενώ οι πολεμιστές μύρωναν με αυτό τα κεφάλια των ευγενών και έριχναν σταγόνες στα κόκαλα των νεκρών αγίων και των μαρτύρων, καθώς ήταν έμβλημα καθαγιασμού και αγνότητας.

elaiolado-istoriaΣύμφωνα με τον Ηρόδοτο, τον Απολλόδωρο, τον Πλούταρχο, τον Παυσανία, τον Οβίδιο και άλλους, η πόλη των Αθηνών έλαβε την ονομασία της διότι οι Αθηναίοι θεωρούσαν το ελαιόλαδο, που πρόσφερε η Θεά Αθηνά, πιο σημαντικό από την προσφορά του Θεού Ποσειδώνα, που έδωσε μια πηγή από την οποία ανάβλυζε θαλασσινό νερό μέσα από έναν βράχο.

Οι Σπαρτιάτες ήταν οι Έλληνες που χρησιμοποιούσαν το ελαιόλαδο για να αλείφουν τα σώματά τους, ενώ ασκούνταν στα γυμνάσια.

Η πρακτική αυτή της επάλειψης με ελαιόλαδο χρησιμοποιήθηκε για να αναδειχθεί και να ερωτικοποιηθεί η ομορφιά του ανδρικού γυμνού σώματος. Από την αρχή του 7ου αιώνα π.Χ., η διακοσμητική χρήση του ελαιολάδου σύντομα επεκτάθηκε σε όλες τις ελληνικές πόλεις-κράτη μαζί με τη γυμνή εμφάνιση των αθλητών και διήρκεσε 1.000 χρόνια παρά το μεγάλο της κόστος.

Στη Μινωική Κρήτη

Η καλλιέργεια ελαιοδέντρων στην Κρήτη εντατικοποιήθηκε κατά την περίοδο μετά την παρακμή του μινωικού πολιτισμού και έπαιξε σημαντικό ρόλο στην οικονομία του νησιού. Οι Μινωίτες χρησιμοποιούσαν το ελαιόλαδο σε θρησκευτικές τελετές. Για την ακρίβεια, έγινε κυρίαρχο προϊόν του μινωικού πολιτισμού, σύμβολο πλούτου και ισχύος. Οι Μινωίτες έβαζαν τον πολτό της λιωμένης ελιάς σε μεγάλα κεραμικά πιθάρια και όταν το λάδι είχε ανέβει στην επιφάνεια, σούρωναν το νερό από τον πάτο.

Η πρώτη παραγωγή

Η καλλιέργεια του ελαιολάδου χάνεται στα βάθη των αιώνων. Οι αρχαιότεροι αμφορείς λαδιού χρονολογούνται από το 3500 π.Χ. κατά τη διάρκεια της πρώιμης μινωικής περιόδου, αν και η παραγωγή ελαιολάδου θεωρείται ότι ξεκίνησε πριν από το 4000 π.Χ.

elaiolado-istoriaΜια εναλλακτική θεώρηση ορίζει την πρώτη παραγωγή ελαιολάδου το 4500 π.Χ. στην περιοχή του σημερινού Ισραήλ. Να αναφέρουμε ότι το ελαιόλαδο χρησιμοποιείτο όχι μόνο ως φαγητό στους λαούς της Μεσογείου, αλλά και ως φάρμακο και ως μια αστείρευτη πηγή ενθουσιασμού για τον διατροφικό πλούτο και τη δύναμή του.

Πέραν της διατροφικής του αξίας, χρησιμοποιήθηκε για θρησκευτικές τελετουργίες, φαρμακευτικές δράσεις, αλλά και ως καύσιμη ύλη σε λάμπες, καθώς και για τη σαπωνοποιία και τα καλλωπιστικά προϊόντα για το δέρμα.

Τα ελαιοτριβεία

Πάνω από 5.000 χρόνια πριν, το ελαιόλαδο εξήχθη από ελιές στην Ανατολική Μεσόγειο. Κατά τους αιώνες που ακολούθησαν, ελαιοτριβεία εμφανίστηκαν από την ακτή του Ατλαντικού στη Βόρεια Αφρική μέχρι την Περσία και από τα Νότια Βαλκάνια μέχρι τις όχθες του Νείλου. Η Αίγυπτος, πριν από το 2000 π.Χ., την εποχή των δυναστειών, εισήγαγε λάδι από την Κρήτη, τη Συρία και τη Χαναάν. Το ελαιόλαδο ήταν ένα σημαντικό προϊόν εμπορίου και μια σπουδαία ένδειξη πλούτου. Να αναφέρουμε ότι υπολείμματα ελαιολάδου έχουν βρεθεί σε κανάτες πάνω από 4.000 ετών σε τάφο στο νησί της Νάξου στο Αιγαίο.

Βιβλικές αναφορές

Η πρώτη καταγεγραμμένη εξαγωγή λαδιού βρίσκεται στην Εβραϊκή Βίβλο και έλαβε χώρα κατά την έξοδο από την Αίγυπτο, τον 13ο αιώνα π.Χ. Εκείνη την εποχή, το ελαιόλαδο εξαγόταν ασκώντας πίεση στους καρπούς με τα χέρια και αποθηκευόταν σε ειδικά δοχεία, που φυλάσσονταν από τους ιερείς. Πάνω από 100 ελαιοτριβεία έχουν εντοπιστεί στο Tel Miqne (Ekron), όπου οι Φιλισταίοι που αναφέρονται στην Βίβλο παρήγαγαν ελαιόλαδο. Αυτά τα ελαιοτριβεία υπολογίζεται ότι παρήγαγαν 1.000 με 3.000 τόνους ελαιόλαδο κάθε χρονιά.

elaiolado-istoria

Συντονισμός: Βασίλης Ζαμπούνης
Επιμέλεια: Μυρσίνη Γρηγόρη