Ο άνθρωπος που αγάπησε τον αγρότη και τον μόχθο του και άπλωσε με τον φακό του ασπρόμαυρα σεμνά ρουχαλάκια στον θεσσαλικό κάμπο

Μια φωτογραφία αξίζει όσο χίλιες λέξεις… Και οι φωτογραφίες του Τάκη Τλούπα αγγίζουν το βουερό άπειρο του θεσσαλικού κάμπου, τις φλύαρες πλαγιές του Πηλίου και τις σιωπηλές κορφές του Ολύμπου. Τις λύπες και τις χαρές των ανθρώπων.

Τάκης Τλούπας: Ο φωτογράφος με τη βέσπα
Τόιβασι Λάρισας- θεσσαλικός κάμπος 1958 Ο Τάκης Τλούπας αγαπούσε τη φύση, που εκπλήσει και φοβίζει, που δημιουργεί και εμπνέει

Με τις μαγικές του εικόνες, ο Τάκης Τλούπας μας προσκαλεί σε μια άλλη Ελλάδα. Σε εκείνη, που οι άνθρωποι της γης δίνουν με αξιοπρέπεια τον αγώνα τους για επιβίωση, μέσα σ’ ένα σκηνικό απλότητας και γαλήνης. Οι φωτογραφίες του βραβευμένου καλλιτέχνη αποκαλύπτουν μια αθέατη πλευρά της πραγματικότητας, με μια ανόθευτη και αμήχανη ποιητικότητα, που δεν δικαιολογεί την παρουσία της με φωνές και φτιασίδια, αλλά με σεμνότητα απλώνει τα ασπρόμαυρα ρουχαλάκια της στον ήλιο του θεσσαλικού κάμπου.

Τάκης Τλούπας: Ο φωτογράφος με τη βέσπα
Κουβαλώντας νερό με βαρέλι στο Μέτσοβο 1951

Η φωτογραφία γι’ αυτόν ήταν κάτι περισσότερο από επάγγελμα, ή πάθος προσωπικό. Ήταν τρόπος ζωής. Οργώνοντας τη Θεσσαλία με τη βέσπα του και αργότερα με ένα Ντεσεβό, ταξίδεψε σε απρόσιτα χωριά με ανθρωπιστικές αποστολές του Ερυθρού Σταυρού, κατέγραψε τον θεσσαλικό κάμπο, τον Πηνειό και την κοιλάδα των Τεμπών, τη λίμνη Κάρλα και την αποξήρανσή της. Πεζοπορούσε συχνά στον Όλυμπο, στον Κίσαβο και στο Πήλιο, αποτυπώνοντας το ορεινό τοπίο με όλες τις διακυμάνσεις του καιρού και του φωτός.

Τάκης Τλούπας: Ο φωτογράφος με τη βέσπα
Κρέμασμα κουδούνας Γκιούλμπερη 1976

Γεννημένος στη Λάρισα στις 23 Ιανουαρίου του 1920, έμαθε την πρώτη του τέχνη, βοηθώντας τον επιπλοποιό πατέρα του. «Όταν ο πατέρας μου δεν μπορούσε να βγει έξω, να κάνει τις βόλτες του στην εξοχή, ασχολούνταν με την ξυλογλυπτική. Με ενθουσίαζε η επιδεξιότητα που είχε στα χέρια του. Θυμάμαι έντονα που καθόταν και σκάλιζε τις καρέκλες µας. Όλοι έχουμε από ένα σκυριανό καρεκλάκι, ακόμα και η κόρη μου! Έφτιαχνε με τα χέρια του πολλά χρηστικά πράγματα. Σκάλιζε λιθανάγλυφα, ακόμα και πάνω σε πέτρες πεζοδρομίου», μας λέει η φωτογράφος Βάνια Τλούπα, κόρη του σπουδαίου φωτογράφου.

Τάκης Τλούπας: Ο φωτογράφος με τη βέσπα
Στιγμές περισυλλογής του φωτογράφου… πάνω από τα σύννεφα

Το δικό του φωτογραφείο

Με αφορμή μια εκδρομή του ορειβατικού συλλόγου στον Όλυμπο, ήρθε για πρώτη φορά σε επαφή με την τέχνη της φωτογραφίας. Μετά το 1945, αποφάσισε να ασχοληθεί επαγγελματικά με τη φωτογραφία και άνοιξε στη Λάρισα το δικό του φωτογραφείο. «Ο πατέρας μου ήταν άνθρωπος της εκδρομής και της υπαίθρου και, γενικά, ήταν ένας ασύχαστος τύπος. Ασφυκτιούσε όταν καθόταν για πολύ καιρό μέσα στο σπίτι. Ζούσε στην πόλη της Λάρισας, αλλά το μυαλό του ήταν στο βουνό και στον κάμπο! Όμως, πέρα από τη λαχτάρα του για τη φύση, ο πατέρας μου βιοποριζόταν από την τέχνη αυτή. Και έτσι, σε καθημερινή βάση, έπρεπε να παραδώσει έναν τεράστιο όγκο φωτογραφιών, για λογαριασμό του δασαρχείου, της νομαρχίας, του Ερυθρού Σταυρού και άλλων φορέων, με τους οποίους συνεργάστηκε στενά. Έτσι, βέβαια, κατάφερε να φτάσει και να φωτογραφίσει πολλά δυσπρόσιτα μέρη», αναφέρει η Βάνια.

Τάκης Τλούπας: Ο φωτογράφος με τη βέσπα
Στο τέλος της μέρας Νέγρι 1978

Αγρότες της εποχής

Εκείνη την εποχή, οι αγρότες του θεσσαλικού κάμπου ζούσαν πιο ταπεινά. Φόρτωναν τα δεμάτια στα κάρα για να τα μεταφέρουν στο αλώνι, θέριζαν με τα δρεπάνια, οι γυναίκες κουβαλούσαν στα χέρια τα δεμάτια και οι παραδοσιακές φορεσιές δεν είχαν ακόμη μπει στο χρονοντούλαπο. «Είχε επαφή με τους ανθρώπους τόσο όσο… Δεν ήθελε να χαλάει την ησυχία τους και αυτό φαίνεται και στις φωτογραφίες του. Πάντα τους έλεγε: «Κάντε τη δουλειά σας εσείς, μη στήνεστε», λέει η Βάνια.

Τάκης Τλούπας: Ο φωτογράφος με τη βέσπα
Ο βοσκός με το κοπάδι Νέγρι 1975
Τάκης Τλούπας: Ο φωτογράφος με τη βέσπα
Με τα υψωμένα δικράνια, οι γυναίκες καθαρίζουν ένα χωράφι στην Γυρτώνη της Λάρισας και μεταφέρουν, σα μέλη χορού τραγωδίας, σωρούς από φυτά για την τροφή των ζώων (1948)

Αποδείξεις ζωής

Ο Τάκης Τλούπας ήταν ένας αυτοδίδακτος φωτογράφος που αγωνιούσε να νιώσει πιότερο απ’ το να μιλήσει. Το τρίπτυχό του ήταν: «Βλέπεις, νιώθεις, δημιουργείς». «Ο πατέρας μου ήθελε μέσα από τον φακό του να διασώσει την εποχή του. Ήξερε καλά ότι δεν θα αργούσε να φτάσει η εκμηχάνιση από την πόλη στα γύρω χωριά. Μάλιστα, μας έλεγε συνεχώς: ‘‘Πρέπει να διασώσω αυτές τις εικόνες, θα χαθούν’’», εξηγεί η Βάνια. Έτσι, το 1953 έγινε «ιπτάμενος», καθώς αγόρασε τη βέσπα, με την οποία έφθασε έως το Νταχάου και όργωσε την ελληνική γη. Το 1961, αγόρασε και το πρώτο του αυτοκίνητο, ένα Ντεσεβό, με το οποίο ακολουθούσε τους Βλάχους, όταν ανέβαιναν στους Καλαρρύτες και το Νέγκρι. Στους καταυλισμούς των Βλάχων πήγαινε συχνά με τον εξίσου σπουδαίο φωτογράφο Κώστα Μπαλάφα, με τον οποίο ταξίδεψαν κι αλλού. Όταν νύχτωνε, έβγαζαν τα καθίσματα από το Ντεσεβό και τοποθετούσαν ένα φουσκωτό στρώμα για να κοιμηθούν. Αυτήν τη ζωή διάλεξε ο Τάκης Τλούπας για να διασώσει με τον φακό του τις πολύτιμες εικόνες του. «Αυτές που έβλεπε να χάνονται από μέρα σε μέρα, όπως η λίμνη της Κάρλας πριν αποξηραθεί. Με τους ψαράδες και τις στημένες, μέσα στο νερό, καλύβες από καλάμια. Επίσης, τις στρογγυλές καλύβες των Σαρακατσάνων, λίγο πριν αλλάξει ριζικά ο τρόπος ζωής τους», συμπληρώνει η Βάνια.

Τάκης Τλούπας: Ο φωτογράφος με τη βέσπα
Τρύγος στη Ραψάνη 1973
Τάκης Τλούπας: Ο φωτογράφος με τη βέσπα
Στραγγίζοντας το γάλα Νέγρι 1974

Συλλέκτης με άδεια

Ο Τάκης Τλούπας, ως αληθινός καλλιτέχνης, ήταν πάνω από όλα εφευρετικός. Όταν χρειάστηκε σκι, αντέγραψε τον εξοπλισμό των ξένων χιονοδρόμων στον Όλυμπο, ενώ για ψάρεμα πήγαινε με τις τρεις βάρκες που ναυπήγησε ο ίδιος. Το ανήσυχο πνεύμα του, όμως, τον οδήγησε και σε άλλα μονοπάτια. Ελάχιστοι γνωρίζουν ότι είχε ασχοληθεί με την έρευνα παλαιολιθικών και νεολιθικών οικισμών στη θεσσαλική γη. Έχοντας άδεια συλλέκτη, διέσωσε προϊστορικά ευρήματα που υπήρξαν πολύτιμα για τις μελέτες των αρχαιολόγων. Ωστόσο, το 1992 του απέσπασαν τη συλλογή του, που μένει αναξιοποίητη στο υπόγειο κάποιας αρχαιολογικής υπηρεσίας. Όπως παραμένει αναξιοποίητη και η καταγραφή των άγνωστων κάστρων, ερείπια των οποίων ανακάλυπτε μόνος ή με φίλους του στην ευρύτερη περιοχή της Θεσσαλίας. «Ήταν μορφωμένος άνθρωπος και απόλυτα ενημερωμένος. Να φανταστείτε ότι έκανε υποδείξεις στους αρχαιολόγους που τον επισκέπτονταν συχνά για να δουν τη συλλογή του. Η δουλειά του πάνω στα σπάνια αυτά ευρήματα ήταν καταγεγραμμένη και απόλυτα τεκμηριωμένη», μας ενημερώνει η Βάνια Τλούπα.

Τάκης Τλούπας: Ο φωτογράφος με τη βέσπα
Τάκης και Βάνια Τλούπα

«Μεγάλωσα μέσα στα φιλμ»

Τον Τάκη Τλούπα τον έχουν χαρακτηρίσει κορυφαίο φωτογράφο της μεταπολεμικής Ελλάδας, εραστή του ωραίου και του αληθινού. «Άνθρωπος ταπεινός, με ευαισθησίες, μια ταξιδιάρα ψυχή», μας λέει η κόρη του, που συνεχίζει αντάξια το έργο του. Η Βάνια Τλούπα σπούδασε την τέχνη της φωτογραφίας στην Αθήνα και σήμερα ζει μόνιμα στη Λάρισα. Εργάζεται στο φωτογραφείο που άφησε ο πατέρας της, όταν πέθανε σε ηλικία 83 χρόνων, το 2003. Φωτογραφείο-σπίτι, ένα κτίσμα ενωμένο. «Μέσα στα αρνητικά και στα φιλµ μεγαλώσαμε. Μου άρεσε η φωτογραφία από μικρή. ∆εν μπορώ, όμως, να πω µε σιγουριά ότι ήταν ο πατέρας µου που µε έσπρωξε εκεί. Να, και η αδελφή µου εκεί μέσα μεγάλωσε, αλλά έγινε καθηγήτρια Γαλλικών. ∆εν μας επέβαλε ποτέ τίποτα, ήταν ένας ελεύθερος άνθρωπος. Όλη η οικογένειά του ήταν έτσι. Προηγούνταν της εποχής του ο Τάκης Τλούπας», δηλώνει η ίδια, που εδώ και 15 χρόνια ασχολείται µε το ασπρόμαυρο πορτρέτο και τραβάει τοπία µόνο όταν θέλει να εκτονωθεί. «Συνεργαζόμασταν πολύ καλά µε τον πατέρα µου. Αν μιλούσε περισσότερο, ίσως να µε βοηθούσε ακόμη πιο πολύ», λέει χαριτολογώντας.

Τάκης Τλούπας: Ο φωτογράφος με τη βέσπα
Οι αγρότες φόρτωναν τα δεμάτια στα κάρα και τα μετέφεραν στο αλώνι ή στην αλωνιστική μηχανή (πατόζα)- Τερψιθέα Λάρισας, 1947

Έκθεση με θέμα τη λίμνη Κάρλα

Η ευθύνη που κληρονόμησε η Βάνια από τον πατέρα της είναι μεγάλη, καθώς η ίδια ολομόναχη διαχειρίζεται το πολύτιμο φωτογραφικό αρχείο του πατέρα της. Ασχολείται με τη συντήρηση και την οργάνωσή του, ώστε να είναι εύκολη η πρόσβαση καθενός σε αυτό. Επίσης, εφευρίσκει τρόπους για την καλύτερη προβολή του έργου του πατέρα της στο ευρύτερο κοινό. Για παράδειγμα, η επόμενη έκθεση με φωτογραφίες του θα πραγματοποιηθεί στις 3 Μαρτίου, στο μουσείο που ιδρύθηκε από το Πολιτιστικό Ίδρυμα της Τράπεζας Πειραιώς και στεγάζεται στο παλιό Εργοστάσιο Πλινθοκεραμοποιίας Νικολάου & Σπυρίδωνος Τσαλαπάτα, στον Βόλο. Η έκθεση θα έχει θέμα τη λίμνη Κάρλα και θα διαρκέσει μέχρι τον Ιούνιο (Για περισσότερες πληροφορίες, μπορείτε να επικοινωνήσετε με το αρχείο «Βάνια Τλούπα» στο τηλέφωνο: 2410 285333, ή να επισκεφθείτε την ιστοσελίδα: takis.tloupas.gr, Δ/νση: 23 Οκτωβρίου 22, Λάρισα).

Τάκης Τλούπας: Ο φωτογράφος με τη βέσπα
Λίμνη Κάρλα, 1963. Με αριστοτεχνικό τρόπο ο Τάκης Τλούπας απαθανατίζει τον βίαιο θάνατο μιας λίμνης και το τέλος μιας εποχής. Σήμερα, 50 χρόνια μετά, η λίμνη ξαναζεί

της Μυρσίνης Γρηγόρη
Οι φωτογραφίες παραχωρήθηκαν στην «ΥΧ» από το αρχείο ΒΑΝΙΑΣ ΤΛΟΥΠΑΣ

gaia pedia - ηλεκτρονική αγροτική εγκυκλοπέδια