Οι επιστήμονες πρωτοπορούν σε ολοκληρωμένες, φυσικές λύσεις για την καταπολέμηση της Xylella

Ένα διεθνές ερευνητικό κονσόρτσιουμ στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού έργου BeXyl – Beyond Xylella αναπτύσσει ολοκληρωμένες λύσεις βασισμένες στη φύση για την καταπολέμηση της Xylella fastidiosa. Το πρόγραμμα συνδυάζει βιολογικό έλεγχο των εντόμων φορέων, βιώσιμες γεωργικές πρακτικές και σύγχρονα μικροβιολογικά εργαλεία.

Το έργο BeXyl εξετάζει τα ξεσπάσματα της Xylella fastidiosa στην Ευρώπη ως «παθοσυστήματα», δηλαδή μελετά την αλληλεπίδραση μεταξύ του παθογόνου, των ευπαθών φυτών, των περιβαλλοντικών συνθηκών, της αφθονίας των φορέων και άλλων σχετικών παραγόντων. Η διεπιστημονική προσέγγιση επιτρέπει την αντιμετώπιση της Xylella σε πολλαπλά σημεία ταυτόχρονα.

Χάρη στο BeXyl, οι επιστήμονες έχουν ενσωματώσει νέα εργαλεία και γεωργικές πρακτικές για τον έλεγχο των εντόμων φορέων και έχουν αναπτύξει μικροβιολογικά εργαλεία για την ενίσχυση της άμυνας των φυτών. Οι μελέτες πραγματοποιήθηκαν από ευρωπαϊκούς εταίρους και περιλάμβαναν εργαστηριακά πειράματα, μοριακές προσεγγίσεις, δοκιμές σε θερμοκήπια και πεδία.

Έλεγχος φορέων

Η έρευνα που συντονίστηκε από τους Domenico Bosco (Πανεπιστήμιο Τορίνο) και Enrique Quesada (Πανεπιστήμιο Κόρδοβα) ανέδειξε νέες στρατηγικές για τον αποτελεσματικό έλεγχο των βασικών εντόμων φορέων της Xylella fastidiosa στην Ευρώπη (Philaenus spumarius και Neophilaenus campestris), τα οποία μεταδίδουν τη μόλυνση τρέφοντας από τον ξυλώδη χυμό.

Οι επιστήμονες εντόπισαν εντομοπαθογόνους μύκητες, που είναι θανατηφόροι για τους φορείς. Αυτοί οι μύκητες μπορούν να μειώσουν τον πληθυσμό των εντόμων χωρίς τη χρήση εντομοκτόνων. Ορισμένα στελέχη ήταν ιδιαίτερα παθογόνα σε εργαστηριακές δοκιμές, προκαλώντας θνησιμότητα 90–100%, ενώ σε δοκιμές πεδίου μείωσαν τους πληθυσμούς έως 70%.

Επιπτώσεις στη συμπεριφορά τροφοδοσίας των εντόμων

Ορισμένοι μύκητες επηρέασαν τη συμπεριφορά τροφοδοσίας των εντόμων, καθυστερώντας την πρόσβαση και την κατανάλωση του ξυλώδους χυμού, δυσκολεύοντας έτσι τη μετάδοση της Xylella fastidiosa. Επιπλέον, παρατηρήθηκε αύξηση της θνησιμότητας των εντόμων τις ημέρες μετά τη θεραπεία, υποδεικνύοντας έναν έμμεσο περιορισμό της μετάδοσης του παθογόνου.

«Ελκύω και μολύνω»

Η μελέτη έδειξε ότι ορισμένοι εντομοπαθογόνοι μύκητες μπορούν να αποικίσουν φυτά που απαντώνται φυσικά στις ελαιοκαλλιέργειες, μειώνοντας τον πληθυσμό των εντόμων που τρέφονται σε αυτά. Επιπλέον, αξιοποιώντας την προτίμηση των εντόμων για μύκητες-αποικισμένα φυτά, μπορεί να αναπτυχθεί στρατηγική «ελκύω και μολύνω» χρησιμοποιώντας περιφερειακές καλλιέργειες για την προσέλκυση και μόλυνση των εντόμων.

Ένα άλλο σημαντικό εργαλείο ήταν η διαχείριση των καλλιεργειών κάλυψης. Δοκιμές σε αμπελώνες στην Ιταλία και την Ισπανία έδειξαν ότι ορισμένα σπορόφυτα, όπως Anthriscus cerefolium και Sinapis alba, μειώνουν τις νύμφες του P. spumarius σε σχέση με τη φυσική βλάστηση, αν και η αποτελεσματικότητα εξαρτάται από το κλίμα και την περίοδο σποράς.

Μικροβιακές κοινότητες και ανθεκτικότερα φυτά

Η ομάδα υπό τον Emilio Montesinos (Πανεπιστήμιο Girona) και τον Stéphane Compant (Αυστριακό Ινστιτούτο Τεχνολογίας) ανέπτυξε καινοτόμα βιολογικά εργαλεία για τη μείωση της αποίκισης της Xylella fastidiosa στα φυτά και την ενίσχυση της άμυνας των ξενιστών.

Μελετήθηκε η αλληλεπίδραση του φυτικού μικροβιώματος με την X. fastidiosa κατά τη μόλυνση. Ο στόχος ήταν η δημιουργία συνθετικών βακτηριακών κοινοτήτων (SynComs) που ζουν στον ξυλώδη ιστό και προστατεύουν τα φυτά. Δοκιμές σε θερμοκήπια έδειξαν ότι τα SynComs μείωσαν τη νόσο και ενίσχυσαν την ανάπτυξη των φυτών σε σχέση με τα μη θεραπευμένα.

Επίσης, δοκιμάστηκαν αντιβακτηριακές ενώσεις, όπως εκχυλίσματα φυτών (συστατικά alperujo), αιθέρια έλαια (Eucalyptus globulus) και συνθετικά πεπτίδια, που μείωσαν τη μόλυνση. Σε αμυγδαλιές, η εφαρμογή τους μέσω ενδοθεραπείας φάνηκε να λειτουργεί ως βακτηριοκτόνο και ταυτόχρονα να ενεργοποιεί τις φυτικές άμυνες.

Μια άλλη γραμμή έρευνας επικεντρώθηκε σε βακτηριοφάγους ιούς που μολύνουν και σκοτώνουν βακτήρια, αποτελεσματικούς κατά της X. fastidiosa. Δοκιμές σε εργαστήριο και πεδίο σε αμπέλια έδειξαν ότι η στοχευμένη βιολογική προσέγγιση μπορεί να μειώσει τους παθογόνους χωρίς να βλάψει το μικροβίωμα του φυτού.

Προς ολοκληρωμένη και βιώσιμη αντιμετώπιση

Ο συνδυασμός ελέγχου φορέων, γεωργικής διαχείρισης, ωφέλιμων μικροβίων, φυσικών ενώσεων και βακτηριοφάγων προσφέρει ισχυρή προσέγγιση για τον περιορισμό της X. fastidiosa. Το BeXyl επικεντρώνεται πλέον στην ανάλυση δεδομένων και την επικύρωση λύσεων στο πεδίο, προκειμένου να παρέχει πρακτικά και βιώσιμα εργαλεία σε δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς.

Xylella fastidiosa

Η Xylella fastidiosa είναι ένας από τους πιο επικίνδυνους φυτικούς παθογόνους στον κόσμο, ικανός να αποικίσει σε πάνω από 700 είδη φυτών. Προκαλεί ασθένειες που οδηγούν σε σημαντικές γεωργικές και περιβαλλοντικές απώλειες, αξίας εκατομμυρίων δολαρίων στις ΗΠΑ και τη Βραζιλία. Στην ΕΕ ανιχνεύθηκε για πρώτη φορά τον Οκτώβριο του 2013, σε ελαιόδεντρα στην περιοχή Απουλία της Ιταλίας. Από τότε έχουν καταγραφεί ξεσπάσματα και σε Γαλλία, Ισπανία και Πορτογαλία. Περισσότερες πληροφορίες στην: EFSA Xylella fastidiosa.

BeXyl – Beyond Xylella

Το χρηματοδοτούμενο από την ΕΕ έργο BeXyl – Beyond Xylella συνδέει πάνω από 30 εταίρους από την επιστημονική έρευνα, τη βιομηχανία και τις δημόσιες αρχές. Στόχος του είναι η έρευνα και η εφαρμογή προηγμένων στρατηγικών διαχείρισης για τα τρέχοντα ξεσπάσματα της X. fastidiosa και η πρόληψη νέων εισαγωγών στην Ευρώπη.