Οι σπάνιες ελληνικές ποικιλίες κερασιάς που διασώζει το ΤΦΟΔΝ

Από τα Πιέρια Όρη και την περιοχή του Κολινδρού, όπου κάποτε το «Πρώιμο Κολινδρού» έθρεψε οικογένειες και γενιές παραγωγών, έως τις καταπράσινες πλαγιές της Αγιάσου στη Λέσβο, όπου επιβιώνουν διάσπαρτα δέντρα της ποικιλίας «Κόκκινα Ευρώπης», η Ελλάδα κρύβει έναν ανεκτίμητο θησαυρό: τις παλιές, τοπικές ποικιλίες κερασιάς που χάνονται σιωπηλά.

Στη Νάουσα, στο Τμήμα Φυλλοβόλων Οπωροφόρων Δένδρων Νάουσας (ΤΦΟΔΝ) του ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ, μια ομάδα επιστημόνων προσπαθεί να διασώσει αυτόν τον πολύτιμο πλούτο εγχώριου γενετικού υλικού των οπωροφόρων δέντρων, ο οποίος συχνά παραμένει άγνωστος στο ευρύ κοινό και κινδυνεύει να χαθεί οριστικά.

«Πολύτιμο θεωρούμε να μη χαθούν οι ποικιλίες εντελώς. Υπάρχουν πάρα πολλές που έχουν εξαφανιστεί από τους τόπους καταγωγής τους και διατηρούνται μόνο πέντε δέντρα εδώ, στις συλλογές μας. Αυτά είναι ό,τι έχει απομείνει», σημειώνει ο τεχνολόγος γεωπονίας και ειδικός δενδροκόμος του ΤΦΟΔΝ, Κωνσταντίνος Καζαντζής, αποτυπώνοντας το μέγεθος της απειλής αλλά και τη σημασία του έργου που επιτελείται στη Νάουσα.

Το ΤΦΟΔΝ διατηρεί σήμερα περίπου 28 ελληνικές ποικιλίες κερασιάς, προερχόμενες από νησιωτικές και ηπειρωτικές περιοχές της χώρας, αποτελώντας ουσιαστικά την τράπεζα γενετικού υλικού της ελληνικής δενδροκομίας. Πολλές από αυτές δεν πληρούν τα σύγχρονα εμπορικά κριτήρια — δεν είναι μεγαλόκαρπες ούτε διαθέτουν μεγάλη συντηρησιμότητα — ωστόσο αποτελούν μοναδικά γενετικά αποθέματα, με χαρακτηριστικά που δεν συναντώνται σε καμία σύγχρονη ποικιλία. Είναι, ταυτόχρονα, φορείς ιστορίας, γεύσης και τοπικής ταυτότητας.

Οι ποικιλίες κερασιάς του ΤΦΟΔΝ

Ανάμεσα στους θησαυρούς που διασώζονται ξεχωρίζει το «Λευκό Ιωαννίνων», μια σπάνια κίτρινη ποικιλία, άγνωστη στο ευρύ κοινό.

«Το εντυπωσιακό είναι ότι διαθέτουμε και σε αυτή την κατηγορία ποικιλιών εγχώριο γενετικό υλικό», εξηγεί ο κ. Καζαντζής.

Όπως τονίζει, οι κίτρινες ποικιλίες χρησιμοποιούνται κυρίως στη μεταποίηση, προσφέροντας εξαιρετικό γλυκό του κουταλιού με χρυσαφένιο χρώμα, χωρίς έντονη χρωστική και περιττά υγρά. Παρότι η βιομηχανία δεν έχει ακόμη στραφεί σε αυτές, η ύπαρξή τους ανοίγει δρόμους για νέες χρήσεις και εξειδικευμένα προϊόντα.

Εξίσου εντυπωσιακή είναι η ποικιλία «Ευρώπης» ή «Κόκκινα Ευρώπης», που εντοπίστηκε στη Λέσβο. Λευκόσαρκη, με εξαιρετικά υψηλή περιεκτικότητα σε σάκχαρα και ισορροπημένη οξύτητα, προσφέρει μια μοναδική γευστική εμπειρία. Αν και κατατάσσεται στις «γαλανές» ποικιλίες, σύμφωνα με τον κ. Καζαντζή, το κόκκινο επίχρωμα καλύπτει ολόκληρο τον καρπό, καθιστώντας την οπτικά ξεχωριστή.

«Στις συλλογές του ΤΦΟΔΝ συναντά κανείς και το κρητικό “Πολίτικο” ή “Ζωναράτο”, με την έντονα χρωματισμένη κοιλιακή ραφή, το οποίο θα μπορούσε να αξιοποιηθεί ως premium προϊόν, όπως τα “ριγωτά” κεράσια της Γερμανίας. Άλλη ποικιλία που διαθέτουμε προέρχεται από τη Χίο: η Πετροκερασιά Πελινναία, η οποία πήρε το όνομά της από το Πελινναίο Όρος και ξεχωρίζει για το καραμελέ χρώμα και τα υψηλά σάκχαρά της», τονίζει ο κ. Καζαντζής.

Ανάμεσα στις σημαντικότερες ποικιλίες, με μακρά ιστορία, συγκαταλέγεται το Πρώιμο Κολινδρού, μια ποικιλία που «έθρεψε» γενιές παραγωγών και οικογενειών έως τη δεκαετία του 1980. Μικρόκαρπη αλλά εξαιρετικά πρώιμη, κατέκλυζε τις αγορές της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης.

«Σήμερα δεν υπάρχει ούτε ένα δέντρο στον τόπο καταγωγής της. Διασώζεται μόνο στη Νάουσα. Τη διατηρούμε εμείς», λέει ο γεωπόνος του ΤΦΟΔΝ. «Είναι ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα του πόσο εύκολα μπορεί να χαθεί μια ποικιλία που κάποτε στήριξε ολόκληρες κοινότητες». Οι κίνδυνοι για την απώλεια των τοπικών ποικιλιών είναι πολλοί: οι νέοι εμπορικοί κανόνες, οι απαιτήσεις της αγοράς και η εγκατάλειψη της παραδοσιακής καλλιέργειας. Παρά τις δυσκολίες και την έλλειψη πόρων, το ΤΦΟΔΝ συνεχίζει, «αιματηρά», όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο κ. Καζαντζής, το έργο της διατήρησης αυτού του γενετικού θησαυρού.

Και, όπως επισημαίνει, σε μια εποχή κατά την οποία το κεράσι γνωρίζει εμπορική άνθηση, η Ελλάδα έχει την ευκαιρία να στηρίξει την ταυτότητά της όχι μόνο στις σύγχρονες ποικιλίες, αλλά και σε εκείνες που κουβαλούν μνήμη, γεύση και ιστορία.