Χρηματοδοτικό «φρένο» για τη νέα γενιά αγροτών στην ΕΕ – Στα 14,2 δισ. ευρώ το κενό χρηματοδότησης

Η ανανέωση των γενεών στον ευρωπαϊκό αγροτικό τομέα περνά πλέον, περισσότερο από ποτέ, μέσα από την πρόσβαση σε χρηματοδότηση. Οι νέοι και οι νεοεισερχόμενοι αγρότες στην Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκονται αντιμέτωποι με ένα σύνθετο οικονομικό περιβάλλον, όπου το υψηλό κόστος εγκατάστασης, η δυσκολία πρόσβασης στη γη, η αβεβαιότητα των εισοδημάτων και οι αυξημένες απαιτήσεις για επενδύσεις σε τεχνολογία και πράσινη μετάβαση δημιουργούν σημαντικά εμπόδια.

Αυτό καταγράφει η νέα έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Ομίλου της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (ΕΤΕπ) με τίτλο «Insights on access to finance for young and new EU farmers», η οποία εξετάζει τις χρηματοδοτικές ανάγκες της νέας γενιάς αγροτών και προτείνει αλλαγές στο μοντέλο χρηματοδότησης, ώστε περισσότεροι νέοι άνθρωποι να μπορούν να εισέλθουν και να παραμείνουν στον πρωτογενή τομέα.

Η έκθεση βασίστηκε σε συζητήσεις μεταξύ οργανώσεων νέων αγροτών από κράτη-μέλη της ΕΕ, τραπεζικών ιδρυμάτων, εγγυοδοτικών οργανισμών, παρόχων μικροχρηματοδότησης και ειδικών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και της ΕΤΕπ, στο πλαίσιο του προγράμματος τεχνικής βοήθειας fi-compass.

Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η πρόσβαση σε χρηματοδότηση αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους περιοριστικούς παράγοντες για την είσοδο νέων ανθρώπων στη γεωργία. Σύμφωνα με τα στοιχεία της έκθεσης, το χρηματοδοτικό κενό για τους νέους αγρότες στην ΕΕ αυξήθηκε σημαντικά και το 2022 ανήλθε στα 14,2 δισ. ευρώ για την ΕΕ-24, καταγράφοντας αύξηση 12% σε σχέση με το 2017.

Παράλληλα, οι νέοι παραγωγοί αντιμετωπίζουν μεγαλύτερη οικονομική πίεση σε σχέση με τους μεγαλύτερους σε ηλικία αγρότες. Το 2023, ο λόγος υποχρεώσεων προς περιουσιακά στοιχεία για τους νέους αγρότες ξεπερνούσε το 20%, έναντι περίπου 8% για όσους ήταν άνω των 65 ετών.

Η κατάσταση αυτή έρχεται σε μια περίοδο όπου η Ευρώπη καλείται να αντιμετωπίσει ένα ακόμη μεγαλύτερο πρόβλημα: τη γήρανση του αγροτικού πληθυσμού. Η μέση ηλικία του Ευρωπαίου αγρότη βρίσκεται περίπου στα 57 έτη, ενώ η συμμετοχή των νέων παραμένει περιορισμένη, γεγονός που καθιστά την οικονομική στήριξη της νέας γενιάς κρίσιμο παράγοντα για το μέλλον της ευρωπαϊκής γεωργίας.

Υψηλό κόστος εγκατάστασης και επενδύσεων

Η έναρξη μιας αγροτικής δραστηριότητας απαιτεί σήμερα πολύ μεγαλύτερα κεφάλαια σε σχέση με το παρελθόν. Ένας νέος αγρότης δεν καλείται μόνο να αποκτήσει γη και εξοπλισμό, αλλά να επενδύσει σε σύγχρονες υποδομές, ψηφιακά εργαλεία, συστήματα εξοικονόμησης πόρων και πρακτικές που ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις της πράσινης μετάβασης.

Η έκθεση επισημαίνει ότι οι ανάγκες χρηματοδότησης των νέων αγροτών δεν περιορίζονται στις πάγιες επενδύσεις. Περιλαμβάνουν επίσης κεφάλαια κίνησης, διαχείριση κινδύνου και στήριξη κατά τη μεταβατική περίοδο εγκατάστασης.

Το πρόβλημα είναι ότι τα παραδοσιακά τραπεζικά προϊόντα συχνά δεν ανταποκρίνονται στις ιδιαιτερότητες του αγροτικού επαγγέλματος. Οι νέες εκμεταλλεύσεις χρειάζονται χρόνο για να δημιουργήσουν σταθερά εισοδήματα, ενώ οι διακυμάνσεις στις τιμές προϊόντων, στο κόστος ενέργειας και στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής αυξάνουν την αβεβαιότητα.

Για τον λόγο αυτό, η έκθεση προτείνει τη δημιουργία πιο ευέλικτων χρηματοδοτικών εργαλείων, με μεγαλύτερες περιόδους αποπληρωμής, περιόδους χάριτος και δυνατότητα προσαρμογής των δόσεων στις πραγματικές συνθήκες παραγωγής.

Η γη παραμένει το μεγαλύτερο εμπόδιο

Ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα που αναδεικνύονται είναι η πρόσβαση στη γεωργική γη.

Οι υψηλές τιμές αγοράς, η συγκέντρωση γης σε μεγαλύτερες εκμεταλλεύσεις και η περιορισμένη διαθεσιμότητα αποτελούν σοβαρούς περιορισμούς για τους νέους αγρότες.

Ιδιαίτερα σημαντικό είναι το γεγονός ότι πολλές τράπεζες δεν θεωρούν τη μισθωμένη γη επαρκή εγγύηση για τη χορήγηση δανείων. Έτσι, ένας νέος παραγωγός που διαθέτει ένα βιώσιμο επιχειρηματικό σχέδιο, αλλά δεν έχει ιδιόκτητη περιουσία, συχνά δυσκολεύεται να εξασφαλίσει την απαραίτητη χρηματοδότηση.

Η έκθεση σημειώνει ότι ακόμη και στις περιπτώσεις οικογενειακής διαδοχής, όπου ένας νέος αγρότης αναλαμβάνει μια υφιστάμενη εκμετάλλευση, το κόστος μεταβίβασης μπορεί να είναι ιδιαίτερα υψηλό, ειδικά για μεγάλες γεωργικές μονάδες.

Για τον λόγο αυτό προτείνονται νέα μοντέλα συγχρηματοδότησης αγοράς γης, στα οποία θα συμμετέχουν τράπεζες, δημόσιοι φορείς εγγυήσεων και ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία.

Νέοι αγρότες με διαφορετικά επιχειρηματικά μοντέλα

Παρά τις δυσκολίες, η έκθεση καταγράφει ότι η νέα γενιά αγροτών φέρνει διαφορετική φιλοσοφία στον πρωτογενή τομέα.

Οι νέοι παραγωγοί εμφανίζονται περισσότερο προσανατολισμένοι στη διαφοροποίηση, την καινοτομία και τη σύνδεση με την αγορά.

Μεταξύ των νέων επιχειρηματικών μοντέλων περιλαμβάνονται:

• η απευθείας διάθεση προϊόντων στον καταναλωτή,
• η μεταποίηση,
• οι μικρές τοπικές αλυσίδες εφοδιασμού,
• ο αγροτουρισμός,
• η βιολογική και αναγεννητική γεωργία,
• η χρήση ψηφιακών εφαρμογών και γεωργίας ακριβείας.

Οι νέοι αγρότες θεωρούνται βασικοί φορείς της πράσινης μετάβασης, καθώς εμφανίζονται πιο πρόθυμοι να επενδύσουν σε τεχνολογίες όπως αισθητήρες, drones, έξυπνα συστήματα άρδευσης και εργαλεία ανάλυσης δεδομένων.

Ωστόσο, οι επενδύσεις αυτές εξακολουθούν να αντιμετωπίζονται με επιφυλακτικότητα από αρκετά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, καθώς έχουν υψηλό αρχικό κόστος και μεγαλύτερο χρόνο απόδοσης.

Νέα χρηματοδοτικά εργαλεία ζητά η Ευρώπη

Η έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και της ΕΤΕπ καταλήγει ότι απαιτείται αλλαγή προσέγγισης στη χρηματοδότηση της νέας γενιάς αγροτών.

Τα χρηματοδοτικά προϊόντα πρέπει να σχεδιάζονται με βάση τον κύκλο ζωής μιας αγροτικής επιχείρησης και όχι με τα πρότυπα των ήδη εγκατεστημένων εκμεταλλεύσεων.

Στις βασικές προτάσεις περιλαμβάνονται:

• δάνεια μεγαλύτερης διάρκειας, ακόμη και άνω των 20 ετών,
• εγγυήσεις που θα μειώνουν τον κίνδυνο για τις τράπεζες,
• συνδυασμός επιχορηγήσεων και δανείων,
• απλούστερες διαδικασίες πρόσβασης,
• ενίσχυση των συμβουλευτικών υπηρεσιών προς τους νέους παραγωγούς.

Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στις εγγυήσεις, καθώς μπορούν να καλύψουν την έλλειψη εξασφαλίσεων και να επιτρέψουν σε περισσότερους νέους αγρότες να αποκτήσουν πρόσβαση σε κεφάλαια.

Παράλληλα, η έκθεση ζητά καλύτερο συντονισμό μεταξύ των ενισχύσεων της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής και των τραπεζικών χρηματοδοτήσεων, καθώς οι μεγάλες καθυστερήσεις στην καταβολή επιχορηγήσεων συχνά οδηγούν σε ακύρωση επενδυτικών σχεδίων.

Το μήνυμα της μελέτης είναι ξεκάθαρο: η ανανέωση των γενεών στη γεωργία δεν μπορεί να επιτευχθεί χωρίς ένα νέο χρηματοδοτικό μοντέλο. Η Ευρώπη χρειάζεται νέους αγρότες, αλλά για να τους κρατήσει στον κλάδο πρέπει να τους δώσει τα κατάλληλα εργαλεία ώστε να μπορούν να επενδύσουν, να καινοτομήσουν και να δημιουργήσουν βιώσιμες αγροτικές επιχειρήσεις.