EIT Food: Η εμπιστοσύνη ως «κρυφό καύσιμο» του ευρωπαϊκού συστήματος τροφίμων

Η εμπιστοσύνη των Ευρωπαίων στο σύστημα τροφίμων παρουσιάζει μια προσεκτική αλλά σταθερή ανάκαμψη την τελευταία τριετία, σύμφωνα με τη νέα ανάλυση του Παρατηρητηρίου Καταναλωτών του EIT Food. Παρότι λιγότεροι από τους μισούς καταναλωτές δηλώνουν συνολική εμπιστοσύνη στα τρόφιμα, οι δείκτες κινούνται ανοδικά από το 2022.

Στο επίκεντρο των ευρημάτων βρίσκονται σταθερά οι αγρότες, οι οποίοι παραμένουν ο πιο αξιόπιστος κρίκος της αλυσίδας τροφίμων στην Ευρώπη, με διαρκώς ενισχυμένη εμπιστοσύνη που έφτασε σε ιστορικό υψηλό το 2025. Πρόκειται για τα ευρήματα του δεύτερου μέρους της σειράς ερευνών για την καταναλωτική εμπιστοσύνη στο Ευρωπαϊκό Σύστημα Τροφίμων, του Παρατηρητηρίου καταναλωτών του EIT Food.

Με την υποστήριξη του EIT Food, ευρωπαϊκού ινστιτούτου καινοτομίας και τεχνολογίας στον τομέα των τροφίμων, το Παρατηρητήριο Καταναλωτών συγκεντρώνει ειδικούς και οργανισμούς ανάλυσης καταναλωτικής συμπεριφοράς από ολόκληρο το σύστημα τροφίμων, με στόχο τη συλλογή, σύνθεση και παραγωγή γνώσεων για τους καταναλωτές, αναλύσεων τάσεων και ερευνητικών εργαλείων.

Ήπια αλλά σταθερή η ανάκαμψη της εμπιστοσύνης στα τρόφιμα

Η συνολική εμπιστοσύνη στα τρόφιμα στην ΕΕ ακολουθεί ανοδική πορεία από το 2022, μετά τη σημαντική κάμψη που καταγράφηκε μετά το 2021. Ωστόσο, η ανάκαμψη αυτή παραμένει εύθραυστη, καθώς λιγότεροι από τους μισούς καταναλωτές δηλώνουν ότι έχουν εμπιστοσύνη στα τρόφιμα που καταναλώνουν.

Η εικόνα διαφοροποιείται ανάλογα με τις διαστάσεις της αντίληψης των καταναλωτών. Από τις πέντε βασικές παραμέτρους αξιολόγησης των τροφίμων, οι τέσσερις παρουσιάζουν βελτίωση. Η σημαντικότερη άνοδος καταγράφεται στην αντίληψη για το πόσο υγιεινά είναι τα τρόφιμα, η οποία αυξήθηκε από 44% σε 47%.

Αντίθετα, η βιωσιμότητα των τροφίμων παραμένει το πιο αδύναμο σημείο. Μόλις το 36% των καταναλωτών θεωρεί ότι τα τρόφιμα είναι βιώσιμα, με ελαφρά πτωτική τάση. Η εικόνα αυτή υποδηλώνει ότι, παρότι οι Ευρωπαίοι βλέπουν πρόοδο στην ποιότητα και την ασφάλεια, η περιβαλλοντική διάσταση παραμένει πεδίο χαμηλής εμπιστοσύνης.

Η εμπιστοσύνη είναι σχετικά ομοιόμορφη μεταξύ ηλικιών

Η ανάλυση δείχνει ότι οι αντιλήψεις για τα τρόφιμα παραμένουν σε μεγάλο βαθμό συνεπείς μεταξύ διαφορετικών ηλικιακών ομάδων. Οι αποκλίσεις είναι περιορισμένες και εντοπίζονται κυρίως σε δύο διαστάσεις: την ασφάλεια και τη γεύση.

Οι νεότεροι καταναλωτές τείνουν να θεωρούν τα τρόφιμα ελαφρώς λιγότερο ασφαλή από τους μεγαλύτερους, αλλά τα αξιολογούν ως πιο γευστικά, συνολικά. Η συνολική εικόνα, ωστόσο, παραμένει σταθερή, αναδεικνύοντας ότι η ηλικία δεν αποτελεί καθοριστικό παράγοντα διαφοροποίησης της εμπιστοσύνης στα τρόφιμα.

Οι αγρότες το σταθερό «θεμέλιο» του συστήματος

Από όλους τους φορείς του ευρωπαϊκού συστήματος τροφίμων, οι αγρότες διατηρούν σταθερά την υψηλότερη εμπιστοσύνη από το 2018 έως το 2025. Παρά τη μικρή κάμψη που σημειώθηκε το 2023, η εμπιστοσύνη ανέκαμψε δυναμικά, φτάνοντας σε ιστορικό υψηλό 68% το 2025.

Η υπεροχή τους δεν είναι συγκυριακή αλλά δομική, όπως διαπιστώνει το παρατηρητήριο. Οι αγρότες υπερτερούν όλων των άλλων φορέων στις τρεις βασικές διαστάσεις της εμπιστοσύνης: επάρκεια, ενδιαφέρον και διαφάνεια. Συγκεκριμένα, καταγράφουν επίπεδα 67%–69% στην επάρκεια, έναντι 53% του μέσου όρου των φορέων.

Ως προς τη διάσταση του ενδιαφέροντος, τα ποσοστά τους παραμένουν σταθερά στο 54%–55%, πολύ πάνω από το 44% του μέσου όρου. Αντίστοιχα και στη διαφάνεια φτάνουν το 56%–57%, έναντι 44% συνολικά. Επιπλέον, τα επίπεδα δυσπιστίας προς τους αγρότες παραμένουν χαμηλά, μεταξύ 18% και 21%.

Η εικόνα αυτή καθιστά τους αγρότες τον πιο σταθερά αξιόπιστο κρίκο της τροφικής αλυσίδας, λειτουργώντας ως σημείο αναφοράς για το σύνολο του συστήματος.

Το παράδοξο της γεωργίας: υψηλή εμπιστοσύνη, χαμηλή ανανέωση

Παρά την υψηλή κοινωνική εμπιστοσύνη, η γεωργία αντιμετωπίζει μια κρίσιμη πρόκληση, τη δημογραφική γήρανση. Το 35% των αγροτών στην Ευρώπη είναι άνω των 65 ετών, ενώ μόλις 11% είναι κάτω των 40. Η ανάλυση δείχνει ότι η γεωργία εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται ως ένα επάγγελμα απαιτητικό, μοναχικό και με περιορισμένες οικονομικές προοπτικές, αλλά και ως δύσκολα προσβάσιμο λόγω έλλειψης γης.

Ωστόσο, αναδεικνύονται και ισχυρά κίνητρα για τις νεότερες γενιές. Η γεωργία θεωρείται από ορισμένους νέους ως συμβολή σε ένα πιο βιώσιμο διατροφικό σύστημα και ως κοινωνικά σημαντικό επάγγελμα. Για άλλους, αποτελεί δρόμο προς την επιχειρηματικότητα, ενώ για όσους ενδιαφέρονται για την επιστήμη και την τεχνολογία, προσφέρει δυνατότητα τεχνικής καριέρας με μειωμένη σωματική καταπόνηση.

Παράλληλα, συνδέεται με την επαφή με τη φύση και τα ζώα, στοιχείο που ενισχύει την ελκυστικότητά της. Αν και η γεωργία θεωρείται υψηλής ευθύνης επάγγελμα -γεγονός που αποτρέπει κάποιους νέους- η ίδια αντίληψη ενισχύει τον σεβασμό προς τους αγρότες.

Ωστόσο, αναδεικνύεται μια αντίφαση, ενώ οι πολίτες δηλώνουν ότι εμπιστεύονται και εκτιμούν τους αγρότες, ταυτόχρονα θεωρούν ότι η κοινωνία δεν τους αναγνωρίζει επαρκώς.

Σταθερή ανάκαμψη μετά την κρίση εμπιστοσύνης για το λιανεμπόριο

Η εμπιστοσύνη προς τον τομέα του λιανεμπορίου έχει ανακάμψει σταθερά από το 2023, φτάνοντας στο 54% το 2025 — επίπεδο που ταυτίζεται με τον μέσο όρο όλων των φορέων.

Η πτώση μετά το 2021 είχε οδηγήσει την εμπιστοσύνη σε χαμηλό το 2023, όμως έκτοτε καταγράφεται σταθερή ανοδική πορεία.

Η επάρκεια εμφανίζει μικρή ανάκαμψη στο 52%, παραμένοντας λίγο κάτω από τον μέσο όρο. Το ενδιαφέρον για τον καταναλωτή (care) έχει επιστρέψει στο 44%, ενώ η διαφάνεια καταγράφει τη σημαντικότερη πρόοδο, φτάνοντας στο 42% και πλησιάζοντας τον μέσο όρο.

Ο ταχύτερα ανερχόμενος κλάδος αυτός της εστίασης

Ο τομέας των εστιατορίων και των επιχειρήσεων μαζικής εστίασης καταγράφει τη μεγαλύτερη άνοδο εμπιστοσύνης μεταξύ 2023 και 2025. Η εμπιστοσύνη αυξάνεται από 48% σε 53%, ξεπερνώντας για πρώτη φορά τον μέσο όρο όλων των φορέων.

Η βελτίωση είναι οριζόντια καθώς η επάρκεια ανεβαίνει σταδιακά στο 46%, το ενδιαφέρον φτάνει στο 42% και η διαφάνεια στο 42%. Παρότι οι τιμές παραμένουν κάτω από τον μέσο όρο, η τάση είναι σαφώς ανοδική.

Επιμένουν οι καταναλωτές στο έλλειμμα εμπιστοσύνης στη βιομηχανία τροφίμων

Οι βιομηχανίες τροφίμων καταγράφουν το χαμηλότερο επίπεδο εμπιστοσύνης μετά τις δημόσιες αρχές, με 49% το 2025.

Η επάρκεια παραμένει σχετικά σταθερή στο 50%–53%, ενώ το ενδιαφέρον και η διαφάνεια εμφανίζουν σαφή υστέρηση σε σχέση με τον μέσο όρο. Ωστόσο, και οι δύο δείκτες δείχνουν ήπια βελτίωση από τα χαμηλά του 2023–2024. Η διαφάνεια, ειδικότερα, παρουσιάζει την πιο καθαρή ανοδική τάση, φτάνοντας το 39% το 2025.

Ανακάμπτει η αξιοπιστία των δημόσιων αρχών

Οι δημόσιες αρχές παραμένουν από τους λιγότερο αξιόπιστους φορείς, αλλά καταγράφουν βελτίωση από το χαμηλό 45% το 2023 στο 48% το 2025.

Δείκτες, όπως η επάρκεια, το ενδιαφέρον και η διαφάνεια αυξήθηκαν στο 46%, 42% και 42%, αντίστοιχα, με τη διαφάνεια να αποτελεί τον ταχύτερα αναπτυσσόμενο δείκτη. Παρά τη βελτίωση, ωστόσο, παραμένουν κάτω από τον μέσο όρο όλων των φορέων.

Διαφάνεια, εμπειρία και αξιοπιστία το γενικό μοτίβο

Η ανάλυση αναδεικνύει τρεις καθοριστικούς παράγοντες εμπιστοσύνης: επάρκεια, ενδιαφέρον και διαφάνεια. Η επάρκεια αποτελεί σταθερά τη ισχυρότερη διάσταση για όλους τους φορείς, ενώ το ενδιαφέρον παραμένει το πιο αδύναμο σημείο.

Η διαφάνεια, ωστόσο, αναδεικνύεται ως ο βασικός μοχλός ανάκαμψης της εμπιστοσύνης, με εμφανή βελτίωση σε όλους σχεδόν τους τομείς.

Τι ενισχύει και τι περιορίζει την εμπιστοσύνη

Η εμπιστοσύνη ενισχύεται μέσα από τη συνέπεια, την ποιότητα, την προσωπική εμπειρία, αλλά και την ταύτιση με αξίες όπως η βιωσιμότητα και η διαφάνεια. Σημαντικό ρόλο διαδραματίζει, επίσης, η εξοικείωση με ένα brand ή η «κληρονομικότητα» της παρουσίας στην αγορά.

Αντίθετα, η εμπιστοσύνη διαβρώνεται από σκάνδαλα, ζητήματα ασφάλειας τροφίμων, περιβαλλοντικά προβλήματα και ζητήματα ευζωίας ζώων. Η κακή ποιότητα, η αίσθηση τεχνητών προσθέτων, αλλά και η υπερβολικά χαμηλή τιμή μπορούν επίσης να λειτουργήσουν αρνητικά.

Το βασικό στοίχημα για τα επόμενα χρόνια, όπως προκύπτει από την ανάλυση, είναι η ενίσχυση της διαφάνειας, η ενδυνάμωση της αντίληψης φροντίδας προς τον καταναλωτή και η σταθερή βελτίωση της αξιοπιστίας σε όλη την αλυσίδα τροφίμων. Η εμπιστοσύνη δεν είναι απλώς αποτέλεσμα· είναι προϋπόθεση για ένα πιο υγιές, βιώσιμο και ανθεκτικό διατροφικό μέλλον στην Ευρώπη.