Νέα δεδομένα για τις περιφερειακές κρατικές ενισχύσεις από το 2028

Νέα δεδομένα για τον χάρτη των περιφερειακών κρατικών ενισχύσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης από το 2028 και έως το 2034 θέτει σε δημόσια διαβούλευση η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ανοίγοντας παράλληλα τη διαδικασία για τον καθορισμό των περιοχών που θα μπορούν να λαμβάνουν αυξημένες ενισχύσεις για επενδύσεις και αναπτυξιακές δράσεις.

Η διαβούλευση θα παραμείνει ανοιχτή έως τις 30 Σεπτεμβρίου 2026, ενώ οι νέοι χάρτες θα αντικαταστήσουν το ισχύον πλαίσιο, το οποίο λήγει στις 31 Δεκεμβρίου 2027. Η τελική αποτύπωση των επιλέξιμων περιοχών θα γίνει σε επόμενο στάδιο, όταν οριστικοποιηθούν οι νέες κατευθυντήριες γραμμές και κάθε κράτος-μέλος υποβάλει τον δικό του χάρτη προς έγκριση στην Κομισιόν.

Η πρόταση βασίζεται στα πιο πρόσφατα διαθέσιμα κοινωνικοοικονομικά στοιχεία της Eurostat και επιχειρεί να προσαρμόσει την περιφερειακή πολιτική στις αλλαγές που έχουν σημειωθεί τα τελευταία χρόνια σε επίπεδο εισοδήματος, απασχόλησης και πληθυσμού.

Νέα στοιχεία για τις περιφέρειες

Για την κατάταξη των περιοχών θα χρησιμοποιηθούν, μεταξύ άλλων, στοιχεία για το κατά κεφαλήν ΑΕΠ της περιόδου 2022-2024, την ανεργία για την ίδια περίοδο, τον πληθυσμό του 2024, αλλά και τη μεταβολή του πληθυσμού κατά την περίοδο 2013-2024.

Με αυτόν τον τρόπο, η Επιτροπή επιχειρεί να αποτυπώσει με μεγαλύτερη ακρίβεια τις σημερινές ανισότητες μεταξύ των περιφερειών. Ιδιαίτερη σημασία αποκτούν οι περιοχές που αντιμετωπίζουν έντονη πληθυσμιακή συρρίκνωση, καθώς η μείωση του πληθυσμού αποτελεί πλέον έναν από τους παράγοντες που μπορούν να επηρεάσουν την επιλεξιμότητα και την ένταση των ενισχύσεων. Στο νέο πλαίσιο διατηρείται η διάκριση μεταξύ των περιοχών «a» και «c». Οι πρώτες αφορούν τις περιοχές που παρουσιάζουν μεγαλύτερη αναπτυξιακή υστέρηση, ενώ οι δεύτερες μπορούν να περιλαμβάνουν περιοχές με συγκεκριμένα διαρθρωτικά προβλήματα, όπως χαμηλή πληθυσμιακή πυκνότητα ή σημαντική πληθυσμιακή υποχώρηση.

Για την περίοδο 2028-2034 προβλέπεται συνολική κάλυψη έως 48,5456% του πληθυσμού της ΕΕ των 27 από τις περιοχές «a» και «c». Το αντίστοιχο ποσοστό για την τρέχουσα περίοδο 2022-2027 είναι 48%.

Παράλληλα, προβλέπεται μηχανισμός «ασφαλείας», ώστε κανένα κράτος-μέλος να μην υποστεί απότομη μείωση της συνολικής κάλυψης σε σχέση με την προηγούμενη περίοδο. Συγκεκριμένα, η πρόταση προβλέπει ότι η μείωση της συνολικής κάλυψης δεν θα πρέπει να υπερβαίνει το 30%.

Στο επίκεντρο και οι αραιοκατοικημένες περιοχές

Σημαντική αλλαγή αποτελεί η κατάργηση της ξεχωριστής έννοιας των «πολύ αραιοκατοικημένων περιοχών», καθώς η Επιτροπή θεωρεί ότι το κριτήριο μπορεί να ενσωματωθεί στο νέο σύστημα καθορισμού των περιοχών «c».

Ως περιοχή χαμηλής πυκνότητας προτείνεται να θεωρείται μια περιφέρεια NUTS 2 με λιγότερους από 8 κατοίκους ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο ή μια περιοχή NUTS 3 με λιγότερους από 12,5 κατοίκους ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο, με βάση τα στοιχεία πληθυσμού του 2024.

Παράλληλα, στις περιοχές «c» μπορούν να ενταχθούν περιφέρειες που έχουν καταγράψει σημαντική πληθυσμιακή απώλεια. Ειδικότερα, για τις περιφέρειες όπου ο πληθυσμός έχει μειωθεί περισσότερο από 10% κατά την περίοδο 2013-2024 προβλέπεται δυνατότητα αυξημένων εντάσεων ενίσχυσης.

Η λογική αυτή συνδέει, πλέον, πιο άμεσα την περιφερειακή πολιτική με το δημογραφικό πρόβλημα, το οποίο αποτελεί ιδιαίτερη πρόκληση για αρκετές ευρωπαϊκές περιφέρειες.

Ειδική πρόβλεψη για τα ανατολικά σύνορα

Μια νέα κατηγορία εισάγεται για τις λεγόμενες «ανατολικές συνοριακές περιοχές». Πρόκειται για περιφέρειες NUTS 2 που συνορεύουν με τη Ρωσία, τη Λευκορωσία ή την Ουκρανία.

Η Κομισιόν αναγνωρίζει τις ιδιαίτερες οικονομικές και αναπτυξιακές συνθήκες που έχουν διαμορφωθεί στις συγκεκριμένες περιοχές και προβλέπει τη δυνατότητα ένταξής τους στις επιλέξιμες περιοχές «c».

Παράλληλα, προβλέπεται ειδικό πλαίσιο για την ένταση των ενισχύσεων. Για τις πρώην περιοχές «a» και τις ανατολικές συνοριακές περιοχές προβλέπεται βασική ένταση 15% σύμφωνα με τη σχετική παράγραφο των νέων κατευθυντήριων γραμμών, ενώ για τις πρώην περιοχές «a» μπορεί να προβλέπεται πρόσθετη αύξηση έως 5 ποσοστιαίες μονάδες έως το τέλος του 2030.

Τι σημαίνει για την Ελλάδα

Για την Ελλάδα, η πρόταση της Κομισιόν δημιουργεί το πλαίσιο μέσα στο οποίο θα διαμορφωθεί ο νέος εθνικός χάρτης των περιφερειακών κρατικών ενισχύσεων. Με τα σημερινά δεδομένα, σημαντικό τμήμα της ελληνικής επικράτειας αναμένεται να εξακολουθήσει να μπορεί να εντάσσεται στις επιλέξιμες περιοχές, όμως η τελική εικόνα δεν έχει ακόμη καθοριστεί.

Το κρίσιμο στοιχείο θα είναι ο συνδυασμός των νέων οικονομικών και δημογραφικών δεδομένων με τους κανόνες που θα ισχύσουν για τις κατηγορίες «a» και «c». Ιδιαίτερη σημασία μπορεί να έχουν τα στοιχεία για τη μεταβολή του πληθυσμού, καθώς αρκετές ελληνικές περιφέρειες και επιμέρους περιοχές αντιμετωπίζουν εδώ και χρόνια δημογραφική συρρίκνωση. Το νέο πλαίσιο δίνει μεγαλύτερη βαρύτητα ακριβώς σε αυτόν τον παράγοντα.

Η αλλαγή δεν αφορά μόνο τη θεωρητική κατάταξη των περιοχών. Ο χαρακτηρισμός μιας περιοχής ως επιλέξιμης για περιφερειακές κρατικές ενισχύσεις επηρεάζει άμεσα τη δυνατότητα χρηματοδότησης επενδύσεων από επιχειρήσεις, καθώς και το ανώτατο ύψος της κρατικής ενίσχυσης που μπορεί να χορηγηθεί. Για τον λόγο αυτό, ο νέος χάρτης θα έχει πρακτική σημασία για τις επενδύσεις της επόμενης προγραμματικής περιόδου, ιδιαίτερα σε περιοχές όπου η προσέλκυση ιδιωτικών κεφαλαίων συνδέεται σε μεγάλο βαθμό με τα διαθέσιμα κίνητρα.

Η διαδικασία έως την οριστικοποίηση

Η δημόσια διαβούλευση αποτελεί το πρώτο βήμα. Μετά τη λήξη της στις 30 Σεπτεμβρίου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα αξιολογήσει τις παρατηρήσεις που θα υποβληθούν και θα προχωρήσει στην οριστικοποίηση των νέων κατευθυντήριων γραμμών. Στη συνέχεια, τα κράτη-μέλη θα πρέπει να καταρτίσουν και να κοινοποιήσουν τους δικούς τους χάρτες για την περίοδο 2028-2034. Οι χάρτες θα πρέπει να εγκριθούν από την Κομισιόν και να βρίσκονται σε ισχύ κατά τον χρόνο χορήγησης της ενίσχυσης, προκειμένου τα αντίστοιχα καθεστώτα να μπορούν να εφαρμοστούν.

Η Επιτροπή προβλέπει επίσης ενδιάμεση επανεξέταση του πλαισίου το 2030, ώστε να μπορεί να ληφθούν υπόψη νέες οικονομικές και κοινωνικές εξελίξεις. Η τελική εικόνα, επομένως, δεν θα προκύψει μόνο από τη σημερινή πρόταση. Θα εξαρτηθεί από τα οριστικά κριτήρια, τα διαθέσιμα στοιχεία και κυρίως από τον χάρτη που θα καταρτίσει και θα υποβάλει κάθε κράτος-μέλος.

Για την ελληνική περιφέρεια, η διαδικασία αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς ο νέος χάρτης θα αποτελέσει τη βάση για τις κρατικές ενισχύσεις της επόμενης επταετίας και θα καθορίσει σε μεγάλο βαθμό ποιες περιοχές θα έχουν πρόσβαση στα υψηλότερα επίπεδα ενίσχυσης για επενδύσεις και με ποιους όρους.