Ελληνίδες αγρότισσες: Αναζητώντας ισχυρότερη θέση στην αγροτική οικονομία

Στο πλαίσιο του Σεμιναρίου της Ευρωπαϊκής Πλατφόρμας για τις Γυναίκες στη Γεωργία (Women in Farming Platform), τον Νοέμβριο του 2026, τα Εθνικά Δίκτυα των κρατών-μελών παρουσίασαν τα υφιστάμενα εργαλεία και τους μηχανισμούς υποστήριξης των γυναικών που δραστηριοποιούνται στον αγροτικό τομέα. Το ελληνικό ενημερωτικό δελτίο αποτυπώνει τις δυνατότητες που προσφέρονται μέσα από θεσμικές παρεμβάσεις, χρηματοδοτικά προγράμματα, συνεταιρισμούς και δράσεις εκπαίδευσης.

Η θέση των γυναικών στον ελληνικό αγροτικό τομέα

Σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat και της ΕΛΣΤΑΤ για το 2023, οι γυναίκες αντιπροσώπευαν το 33% των διαχειριστών γεωργικών εκμεταλλεύσεων στην Ελλάδα, έναντι 26% το 2013, καταγράφοντας αύξηση επτά ποσοστιαίων μονάδων μέσα σε μία δεκαετία (Πηγή: Eurostat/ΕΛΣΤΑΤ, 2023). Παράλληλα, οι γυναίκες αντιστοιχούν στο 35,77% του συνόλου των εργαζομένων στην ελληνική γεωργία (Πηγή: Eurostat, 2026).

Η εικόνα, ωστόσο, διαφοροποιείται όταν εξετάζεται η συμμετοχή τους στις αγροτικές οργανώσεις και στα συλλογικά όργανα εκπροσώπησης. Στην Ελλάδα λειτουργούν 51 ενεργοί γυναικείοι αγροτικοί συνεταιρισμοί, ενώ οι γυναίκες καταλαμβάνουν μόλις το 8,4% των θέσεων προέδρων στο σύνολο των αγροτικών οργανώσεων (Πηγή: ΥΠΑΑΤ, στοιχεία περιόδου 2022–2026).

Αντίστοιχα, η συμμετοχή των γυναικών στις παρεμβάσεις του Στρατηγικού Σχεδίου της ΚΑΠ παρουσιάζει διαφοροποιήσεις ανάλογα με το μέτρο. Ειδικότερα, οι γυναίκες αποτελούν το 33,7% των δικαιούχων εγκατάστασης νέων γεωργών, ενώ στις παρεμβάσεις που αφορούν επενδύσεις το ποσοστό συμμετοχής τους ανέρχεται σε 23,2% (Πηγή: Ολοκληρωμένο Πληροφοριακό Σύστημα ΚΑΠ – ΟΠΣΚΑΠ, στοιχεία βάσει φύλου).

Τα στοιχεία καταδεικνύουν ότι, παρά τη σταδιακή ενίσχυση της παρουσίας των γυναικών στην παραγωγή, εξακολουθούν να υπάρχουν περιθώρια βελτίωσης ως προς την πρόσβασή τους σε επενδυτικές ευκαιρίες και θέσεις ευθύνης.

Οι πρωτοβουλίες του Εθνικού Δικτύου για την ενδυνάμωση των αγροτισσών

Σημαντικό ρόλο στην ανάδειξη της γυναικείας παρουσίας στον αγροτικό τομέα διαδραματίζει το Ελληνικό Εθνικό Δίκτυο ΚΑΠ, το οποίο προωθεί δράσεις δικτύωσης, ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης, ενσωματώνοντας τη διάσταση της ισότητας των φύλων στον σχεδιασμό των πρωτοβουλιών του.

Το 2026, το Δίκτυο υποστήριξε την ενεργό συμμετοχή Ελληνίδων αγροτισσών στην Ευρωπαϊκή Πλατφόρμα για τις Γυναίκες στη Γεωργία, μέσα από στοχευμένες δράσεις ενημέρωσης. Παράλληλα, με αφορμή την ανακήρυξη του 2026 από τον ΟΗΕ ως Διεθνούς Έτους της Γυναίκας Αγρότισσας, διοργάνωσε στο πλαίσιο της AGROTICA 2026 την εκδήλωση «Η Ψυχή της Ελληνικής Γης», αναδεικνύοντας τη συμβολή των γυναικών στην αγροτική ανάπτυξη, την καινοτομία και την επιχειρηματικότητα. Στο πλαίσιο της εκδήλωσης τιμήθηκαν επτά γυναίκες με σημαντική παρουσία στον πρωτογενή τομέα.

Επιπλέον, καλές πρακτικές για την ενδυνάμωση των γυναικών και των νέων στην ύπαιθρο παρουσιάστηκαν στο 34ο Συνέδριο για την Ανάπτυξη των Ορεινών και Μειονεκτικών Περιοχών, που διοργανώθηκε το 2025 μέσω του προγράμματος LEADER.

Η διάσταση της ισότητας ενσωματώνεται και στη λειτουργία του Δικτύου, με τη συμμετοχή της Γενικής Γραμματείας Ισότητας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στη σύνθεσή του, αλλά και στην αξιολόγηση πρωτοβουλιών, όπως τα Βραβεία Αγροτικής Έμπνευσης και Καινοτομίας (ARIA).

Τα χρηματοδοτικά εργαλεία για τη γυναικεία επιχειρηματικότητα

Παρότι δεν υπάρχει στην Ελλάδα χρηματοδοτικό πρόγραμμα αποκλειστικά για γυναίκες αγρότισσες στον πρωτογενή τομέα, οι γυναίκες μπορούν να αξιοποιήσουν διαφορετικές παρεμβάσεις της ΚΑΠ και άλλα χρηματοδοτικά εργαλεία.

Στο πλαίσιο του Στρατηγικού Σχεδίου της ΚΑΠ, το πρόγραμμα LEADER παρέχει στήριξη σε μικρές επιχειρήσεις μεταποίησης, χειροτεχνίας και οικοτεχνίας, με κριτήρια επιλογής που ευνοούν, μεταξύ άλλων, τις γυναίκες, τους ανέργους και τις κοινωνικές επιχειρήσεις.

Παράλληλα, το πρόγραμμα μικροχρηματοδότησης για την αγροτική επιχειρηματικότητα προσφέρει δάνεια από 10.000 έως 50.000 ευρώ, για επενδύσεις και κεφάλαιο κίνησης. Το 50% του δανείου είναι άτοκο, ενώ για το υπόλοιπο 50% προβλέπεται πλήρης επιδότηση του επιτοκίου για τα πρώτα δύο χρόνια. Στο χρηματοδοτικό εργαλείο περιλαμβάνεται και συμβουλευτική υποστήριξη αξίας 800 ευρώ.

Επιπλέον, το Ταμείο Μικροπιστώσεων ΤΕΠΙΧ ΙΙΙ της Ελληνικής Αναπτυξιακής Τράπεζας διαθέτει ειδικό σκέλος για τη γυναικεία επιχειρηματικότητα. Προσφέρει δάνεια από 3.000 έως 25.000 ευρώ σε υφιστάμενες πολύ μικρές επιχειρήσεις και αυτοαπασχολούμενες, με άτοκο ποσοστό χρηματοδότησης 75% για τις γυναίκες, έναντι 60% για τη γενική επιχειρηματικότητα. Δεν απαιτούνται εμπράγματες εξασφαλίσεις. Αν και δεν καλύπτει τον πρωτογενή αγροτικό τομέα, μπορεί να αξιοποιηθεί από γυναίκες της υπαίθρου που αναπτύσσουν δραστηριότητες σε συναφείς κλάδους.

Κατάρτιση και mentoring για τις γυναίκες της υπαίθρου

Στο πεδίο της εκπαίδευσης ξεχωρίζει το πρόγραμμα Women in Agriculture της Τράπεζας Πειραιώς, το οποίο υλοποιείται σε συνεργασία με την Αμερικανική Γεωργική Σχολή, το Alba Graduate Business School και την 100mentors.

Πρόκειται για ένα δωρεάν τρίμηνο διαδικτυακό πρόγραμμα που απευθύνεται σε γυναίκες άνω των 18 ετών, οι οποίες δραστηριοποιούνται ή επιθυμούν να δραστηριοποιηθούν στους τομείς της αγροδιατροφής και του αγροτουρισμού. Στόχος είναι να υποστηρίξει τόσο τη δημιουργία νέων επιχειρήσεων όσο και την ανάπτυξη υφιστάμενων δραστηριοτήτων.

Το πρόγραμμα περιλαμβάνει 26 ώρες θεωρητικής εκπαίδευσης στην αγροτική επιχειρηματικότητα, πρακτική εξοικείωση με εργαλεία Παραγωγικής Τεχνητής Νοημοσύνης (GenAI) και εξατομικευμένη καθοδήγηση μέσω mentoring. Η συμμετοχή πραγματοποιείται εξ αποστάσεως, ενώ οι ενδιαφερόμενες υποβάλλονται σε σύντομη συνέντευξη πριν από την επιλογή τους.

Παράλληλα, το ΥΠΑΑΤ και ο ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ παρέχουν ευκαιρίες κατάρτισης και ανάπτυξης δεξιοτήτων μέσω των εκπαιδευτικών δομών και των κέντρων κατάρτισης, χωρίς οι συγκεκριμένες δράσεις να απευθύνονται αποκλειστικά σε γυναίκες.

Ιστορία επιτυχίας

Χαρακτηριστικό παράδειγμα γυναικείας παρουσίας και πρωτοβουλίας στον πρωτογενή τομέα αποτελεί η περίπτωση της Άννας Μόσχου, η οποία ασχολείται με την κτηνοτροφία για περισσότερα από 30 χρόνια και σήμερα είναι ταμίας και νόμιμη εκπρόσωπος του Αγροτικού Συνεταιρισμού Δημητριακών και Κτηνοτροφικών Προϊόντων Καστοριάς.

Ο συνεταιρισμός ιδρύθηκε το 2014 και αριθμεί σήμερα 85 κτηνοτρόφους και περίπου 5.500 ζώα. Με δική της πρωτοβουλία, το 2017 εντάχθηκε στο πρόγραμμα «Δράση 10.2.1 – Γενετικοί Πόροι στην Κτηνοτροφία» του Προγράμματος Αγροτικής Ανάπτυξης 2014–2020, με στόχο τη διατήρηση και την ανάδειξη της ελληνικής κόκκινης φυλής βοοειδών.

Η συγκεκριμένη φυλή χαρακτηρίζεται από ανθεκτικότητα και προσαρμοστικότητα στις ιδιαίτερες συνθήκες της περιοχής, ενώ τα ζώα βόσκουν ελεύθερα για οκτώ μήνες τον χρόνο στους βοσκότοπους της Δυτικής Μακεδονίας.

Η Άννα Μόσχου ανέλαβε τον συντονισμό του προγράμματος, το οποίο υλοποιήθηκε σε συνεργασία με το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Εκτός από την πιστοποίηση, η δράση παρείχε τεχνολογική υποστήριξη στους κτηνοτρόφους, ενίσχυσε τη διάδοση των αποτελεσμάτων και προώθησε τη δικτύωση μεταξύ των εκτροφέων.

Η πρωτοβουλία συνέβαλε, επίσης, στη διατήρηση της επαγγελματικής δραστηριότητας και στην παραμονή των κτηνοτρόφων σε απομακρυσμένες αγροτικές περιοχές, στις οποίες δραστηριοποιείται σημαντικός αριθμός γυναικών.