fi-compass: Αγγίζουν τα 600 εκατ. ευρώ οι εξαγωγές ροδάκινου, στα 35 λεπτά η τιμή παραγωγού
Το ροδάκινο αποτελεί έναν από τους βασικούς πυλώνες της ελληνικής δενδροκομίας, με ισχυρό αποτύπωμα τόσο στην πρωτογενή παραγωγή όσο και στις εξαγωγές. Σύμφωνα με μελέτη του fi-compass, της συμβουλευτικής πλατφόρμας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων για τα χρηματοδοτικά εργαλεία της ΕΕ, το 2024 η παραγωγή ροδάκινων και νεκταρινιών στην Ελλάδα ανήλθε σε 698.000 τόνους, αντιπροσωπεύοντας το 20% της συνολικής παραγωγής φρούτων της χώρας. Η Ελλάδα κατατάσσεται τρίτη μεταξύ των παραγωγών ροδάκινου στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με μερίδιο 21% στην ευρωπαϊκή παραγωγή, ενώ κατέχει την πρώτη θέση παγκοσμίως στις εξαγωγές κονσερβοποιημένου ροδάκινου. Ενδεικτική της ισχύος του ελληνικού κλάδου είναι η θέση της Ένωσης Κονσερβοποιών, τα μέλη της οποίας αντιπροσωπεύουν το 50% έως 55% του παγκόσμιου εμπορίου του προϊόντος.
Η αξία της παραγωγής είναι 340 εκατ. ευρώ για την αγορά νωπών και 115 εκατ. για τη μεταποίηση. Οι εξαγωγές νωπών έφτασαν τα 102 εκατ. ευρώ το 2024 και οι εξαγωγές κονσερβών τα 600 εκατ., που τις κάνουν το τέταρτο σημαντικότερο εξαγώγιμο αγροδιατροφικό προϊόν. Το 98% των κονσερβών πάει στο εξωτερικό και περίπου το 80% από αυτές στην ΕΕ. Ο κλάδος απασχολεί περίπου 20.000 ανθρώπους στην πρωτογενή παραγωγή και άλλους τόσους στη μεταποίηση. Περίπου 12.000 καλλιεργητές τροφοδοτούν τη βιομηχανία κονσερβοποίησης.
Επιτραπέζια και συμπύρηνα
Η αλυσίδα χωρίζεται στα επιτραπέζια ροδάκινα, που πουλιούνται νωπά, και στα συμπύρηνα, που προορίζονται για κονσέρβα και χυμό. Οι εκμεταλλεύσεις είναι μικρές, περίπου 13.900, με μέσο μέγεθος 1 έως 2,3 εκτάρια, και οι μισές από όσες καλλιεργούν ροδάκινα έχουν έως ένα εκτάριο. Το 80% συγκεντρώνεται στην Κεντρική Μακεδονία, κυρίως στην Ημαθία και την Πέλλα.
Οι καλλιεργητές έχουν οργανωθεί σε μεγάλο βαθμό. Πάνω από το 73% των εκμεταλλεύσεων ανήκει σε συνεταιρισμούς ή σε ομάδες και οργανώσεις παραγωγών. Στον κλάδο δραστηριοποιούνται 126 συνεταιρισμοί, το 12,5% του συνόλου της χώρας. Οι μεγαλύτεροι είναι η Venus Growers, ο Συνεταιρισμός Νάουσας και ο Συνεταιρισμός Βελβεντού. Τρεις από αυτούς, η ΑΛ.Μ.ΜΕ. (ένωση των συνεταιρισμών Νέος Αλιάκμων, Μέση και Μελίκη), η Venus και ο Συνεταιρισμός Πέλλας, διαθέτουν δικά τους εργοστάσια με δυναμικότητα 25.000 έως 45.000 τόνους κονσέρβας ο καθένας. Απέναντί τους βρίσκονται ιδιωτικοί κολοσσοί, όπως η Π. Παυλίδης (περίπου 70.000 τόνοι), η Kronos, η Conex και η Danais.
Ποιος κρατά το πάνω χέρι
Η μελέτη του fi-compass περιγράφει δύο μοντέλα οργάνωσης, με διαφορετική διαπραγματευτική ισχύ για τον παραγωγό. Στο πρώτο, ο συνεταιρισμός ελέγχει όλη την πορεία, από το χωράφι ως την εξαγωγή. Τα μέλη μοιράζονται τα περιθώρια της συσκευασίας και της μεταποίησης και συμμετέχουν στη διαμόρφωση των τιμών. Ακόμη και εκεί, οι διεθνείς αγοραστές διατηρούν μεγάλη δύναμη.
Το δεύτερο μοντέλο, όπου μεγάλες ιδιωτικές εταιρείες ελέγχουν μεταποίηση και εξαγωγές, δημιουργεί τη μεγαλύτερη ασυμμετρία. Οι παραγωγοί συμπύρηνων έχουν λίγους εναλλακτικούς αγοραστές στην περιοχή τους. Οι βιομηχανίες ουσιαστικά ορίζουν την τιμή, το ρίσκο της αγοράς περνά στους καλλιεργητές και οι πληρωμές καθυστερούν 30 έως 60 ημέρες ή και περισσότερο. Οι παραγωγοί δεν μπορούν εύκολα να αποχωρήσουν, γιατί ένας οπωρώνας έχει παραγωγική ζωή 15 έως 25 ετών και η εγκατάστασή του κοστίζει περίπου 1.800 ευρώ το εκτάριο, με τέσσερα χρόνια αναμονή ως την πρώτη ουσιαστική σοδειά. Περισσότερο από το 70% των όγκων διακινείται με συμβόλαια που συνάπτονται πριν ή στην αρχή της σεζόν.
Τιμές κάτω από το κόστος
Το 2025 η βιομηχανία πρότεινε τιμή 35 λεπτών το κιλό ως τις 31 Ιουλίου και 37 λεπτών για τις ποικιλίες του Αυγούστου. Το 2024 η τιμή κινήθηκε στα 31–36 λεπτά και το 2023 στα 35–38. Η Εθνική Επιτροπή Βιομηχανικού Ροδάκινου δήλωσε δημόσια ότι οι παραγωγοί πρέπει να αναζητήσουν άλλες καλλιέργειες.
Η εξήγηση, σύμφωνα με τα στοιχεία του fi-compass, βρίσκεται στις διεθνείς αγορές. Οι εξαγωγές κονσέρβας υποχώρησαν από 264.000 τόνους το 2021 σε 243.000 το 2024, με μέση ετήσια πτώση 3%, σύμφωνα με την Ένωση Κονσερβοποιών. Πιέζουν η Κίνα, οι χαμηλές τιμές και τα αποθέματα του 2024.
Την ίδια ώρα το κόστος ανεβαίνει. Οι τιμές λιπασμάτων στην Ελλάδα αυξήθηκαν 5,93% το 2023, μετά από άνοδο 53,57% το 2022, ενώ στην ΕΕ μειώθηκαν 22,51%. Προστίθενται η έλλειψη εργατικών χεριών, οι τιμές της ενέργειας και η γήρανση του αγροτικού πληθυσμού, που κρατά τους νέους μακριά από τα συμπύρηνα. Οι νέοι προτιμούν τα επιτραπέζια, όπου τα περιθώρια είναι πιο σταθερά. Οι καλλιεργητές διαμαρτύρονται επίσης για μεγάλη διαφορά ανάμεσα στην τιμή παραγωγού και στην τιμή της κονσέρβας στο ράφι. Η μελέτη σημειώνει ότι η αιτία δεν είναι σαφής και ότι δεν βρέθηκαν στοιχεία για τις τιμές λιανικής.
Παγετός, χαλάζι και παραμορφωμένα
Σύμφωνα με την ίδια μελέτη η παραγωγή είναι ευάλωτη στην κλιματική κρίση. Η παραγωγή κονσερβοποιημένου ροδάκινου υπολογίστηκε σε περίπου 400.000 τόνους το 2024, αλλά για το 2025 δεν αναμενόταν να ξεπεράσει τους 250.000 λόγω καιρού. Από πέρυσι έχει εμφανιστεί και παθογόνο που παραμορφώνει τους καρπούς σε χιλιάδες εκτάρια, ενώ οι αρχές ακόμη τον διερευνούν. Η Πέλλα και η Ημαθία συγκεντρώνουν μαζί πάνω από το 27% των αποζημιώσεων του ΕΛΓΑ. Πολλοί αγρότες της Θεσσαλίας δεν έχουν ακόμη αποζημιωθεί για τις καταστροφές του «Daniel». Το κράτος επιδοτεί με 60–80% αντιχαλαζικά δίχτυα και με 30% φωτοβολταϊκά έως 50 kW, αλλά πολλές εκμεταλλεύσεις βρίσκονται μακριά από το δίκτυο και δεν μπορούν να τα αξιοποιήσουν.
