Αγροδιατροφή: Το τελευταίο κάστρο της Δημοκρατίας

Υπήρξαν περίοδοι στην ιστορία όπου η ισχύς μετριόταν με τον αριθμό των στρατιωτών, το μέγεθος των στόλων ή τα αποθέματα χρυσού. Στον 21ο αιώνα, όμως, η ισχύς αποκτά νέες διαστάσεις. Η ενέργεια, τα δεδομένα, το νερό και, κυρίως, η τροφή εξελίσσονται στα σημαντικότερα στρατηγικά αγαθά του πλανήτη.

Η πανδημία, ο πόλεμος σε διάφορα σημεία του πλανήτη μας, η κλιματική κρίση και οι συνεχείς διαταραχές στις διεθνείς αλυσίδες εφοδιασμού αποκάλυψαν μια πραγματικότητα που για δεκαετίες περνούσε απαρατήρητη: Κανένα κράτος δεν μπορεί να αισθάνεται πραγματικά ασφαλές όταν εξαρτάται από άλλους για την καθημερινή διατροφή των πολιτών του.

Την ίδια στιγμή, η παγκόσμια αγροδιατροφική αλυσίδα μεταβάλλεται με ταχύτητα. Συγχωνεύσεις, εξαγορές και κάθετη ολοκλήρωση δημιουργούν ολοένα μεγαλύτερους επιχειρηματικούς ομίλους που δραστηριοποιούνται από την έρευνα και τους σπόρους μέχρι τη μεταποίηση, τη μεταφορά, το λιανεμπόριο και τις ψηφιακές πλατφόρμες. Η εξέλιξη αυτή δεν είναι από μόνη της αρνητική, η κλίμακα μπορεί να φέρει επενδύσεις, καινοτομία και αποτελεσματικότητα. Το κρίσιμο ερώτημα είναι άλλο: Πού βρίσκεται το σημείο στο οποίο η αναγκαία επιχειρηματική ανάπτυξη μετατρέπεται σε υπερβολική συγκέντρωση ισχύος;

Η δημοκρατία δεν στηρίζεται μόνο στις εκλογές και στους θεσμούς. Στηρίζεται, επίσης, στη διασπορά της οικονομικής δύναμης, στην ύπαρξη πραγματικού ανταγωνισμού και στη δυνατότητα των πολιτών να έχουν πρόσβαση στα βασικά αγαθά χωρίς να εξαρτώνται από ελάχιστους παράγοντες της αγοράς. Όταν η παραγωγή τροφίμων, οι εισροές, η μεταποίηση και τα δίκτυα διανομής συγκεντρώνονται σταδιακά σε λίγα χέρια, γεννάται ένα εύλογο ερώτημα: Ποιος διαμορφώνει τελικά τους όρους του διατροφικού μας μέλλοντος; Το ερώτημα αυτό δεν αφορά θεωρίες συνωμοσίας ούτε αμφισβητεί τον ρόλο της ιδιωτικής οικονομίας. Αφορά τη διατήρηση ισορροπιών. Αφορά το κατά πόσο οι αγρότες θα συνεχίσουν να έχουν πραγματική διαπραγματευτική δύναμη, θα μπορούν να συμμετέχουν σε αλυσίδες αξίας, από το χωράφι και τον σταύλο, μέχρι και το τραπέζι. Η παραμονή των ανθρώπων στην ύπαιθρο αποτελεί μια αναγκαιότητα σήμερα και είναι μείζονος σημασίας.

Για μια χώρα όπως η Ελλάδα, η οποία διαθέτει ισχυρή αγροτική παράδοση αλλά περιορισμένους φυσικούς πόρους, η αγροδιατροφή δεν είναι απλώς ένας ακόμη παραγωγικός κλάδος. Είναι στοιχείο εθνικής ανθεκτικότητας. Η αυτάρκεια σε βασικά τρόφιμα, η προστασία της αγροτικής παραγωγής, η διατήρηση ζωντανής της υπαίθρου και η στήριξη των συνεταιρισμών και των ομάδων παραγωγών συνιστούν επιλογές με οικονομικό, κοινωνικό και γεωπολιτικό βάθος. Ο πρωτογενής τομέας αποτελεί μια γενική έννοια στον οποίο συμμετέχουν ακόμα και τα ξένα funds. Εμάς, όμως, εκείνο που μας αφορά είναι ο αγροτικός τομέας έτσι όπως τον γνωρίζουμε εκατοντάδες χρόνια. Διότι αυτός από μόνος του (όπως και η φύση γιατί αποτελεί μέρος αυτής) μπορεί να συνθέτει αξίες οικονομικές, κοινωνικές, πολιτιστικές, περιβαλλοντικές… και φυσικά δημοκρατικές.

Ίσως, λοιπόν, ήρθε η ώρα να επαναπροσδιορίσουμε τι σημαίνει εθνική αγροδιατροφή και κατ’ επέκταση τοπική αγροτική παραγωγή. Δεν γίνεται να ταΐζουμε τον συνταξιούχο της υπαίθρου με γιαουρτάκι από σκονόγαλο! Και να είναι ακριβοπληρωμένο, με εισαγόμενη πρώτη ύλη. Ένα κράτος, που δεν μπορεί να θρέψει τον πληθυσμό με δική του παραγωγή, δεν μπορεί να θεωρείται πραγματικά ανεξάρτητο. Και μια δημοκρατία που αφήνει τον έλεγχο ενός τόσο θεμελιώδους αγαθού να συγκεντρώνεται υπερβολικά, οφείλει τουλάχιστον να αναρωτηθεί αν προστατεύει επαρκώς το δημόσιο συμφέρον.

Η αγροδιατροφή δεν είναι απλώς η ιστορία του χωραφιού και του τραπεζιού. Είναι η ιστορία της ελευθερίας, της ανθεκτικότητας και της ικανότητας μιας κοινωνίας να καθορίζει το μέλλον της.