Εμμανουήλ Φλεμετάκης, νέος Πρύτανης του ΓΠΑ: Αναβάθμιση των προγραμμάτων σπουδών και εξωστρέφεια οι προτεραιότητες της νέας πρυτανικής αρχής

Σε μια περίοδο κατά την οποία η ελληνική γεωργία καλείται να προσαρμοστεί στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, να επιταχύνει την ψηφιακή και πράσινη μετάβασή της και να αξιοποιήσει αποτελεσματικότερα την καινοτομία, το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών επιχειρεί να βρίσκεται στην πρώτη γραμμή, αυτών των εξελίξεων, ως ένα σύγχρονο, εξωστρεφές και διεθνώς ανταγωνιστικό πανεπιστήμιο. Ο Εμμανουήλ Φλεμετάκης, καθηγητής του Τμήματος Βιοτεχνολογίας της Σχολής Εφαρμοσμένης Βιολογίας και Βιοτεχνολογίας, ο οποίος ανέλαβε τα καθήκοντα του Πρύτανη του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών, μιλά στην «ΥΧ» για το όραμα και τις προτεραιότητες της νέας πρυτανικής αρχής για την επόμενη ημέρα του ιστορικού ιδρύματος αλλά και τις μεγάλες προκλήσεις που καλείται να αντιμετωπίσει σήμερα η γεωπονική εκπαίδευση. Παράλληλα, αναφέρεται στον ρόλο της βιοτεχνολογίας και των νέων τεχνολογιών στη γεωργία του μέλλοντος, στη μεταφορά της ερευνητικής γνώσης από το εργαστήριο στο χωράφι, καθώς και στην ανάγκη στενότερης σύνδεσης των φοιτητών με την αγορά εργασίας και τον παραγωγικό τομέα. Στόχος, όπως επισημαίνει, είναι ένα πανεπιστήμιο που δεν θα περιορίζεται στην παρακολούθηση των εξελίξεων, αλλά θα συμβάλλει ενεργά στη διαμόρφωση των λύσεων για μια πιο παραγωγική, βιώσιμη και ανθεκτική ελληνική γεωργία.

Κύριε Φλεμετάκη, αναλαμβάνετε την Πρυτανεία του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών σε μια περίοδο μεγάλων προκλήσεων για τον αγροδιατροφικό τομέα. Ποιο είναι το βασικό σας όραμα για το πανεπιστήμιο της επόμενης ημέρας;

Η γεωργία και η αγροδιατροφή βρίσκονται πράγματι σε μια περίοδο βαθιάς μετάβασης. Η κλιματική αλλαγή, η τεχνολογική εξέλιξη και η ανάγκη για ένα πιο βιώσιμο παραγωγικό μοντέλο δημιουργούν νέες προκλήσεις, αλλά και σημαντικές ευκαιρίες. Το όραμά μας είναι το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών να βρίσκεται στην πρώτη γραμμή αυτών των εξελίξεων ως ένα σύγχρονο, εξωστρεφές και διεθνώς ανταγωνιστικό πανεπιστήμιο, που παράγει γνώση και τη μετατρέπει σε καινοτομία με πραγματικό αντίκτυπο στην κοινωνία και την οικονομία. Με επένδυση στην υψηλής ποιότητας εκπαίδευση, στη διεπιστημονική έρευνα, στις νέες τεχνολογίες και στις συνεργασίες με τον τομέα της παραγωγής, της μεταποίησης και της εμπορίας, θέλουμε να ενισχύσουμε τον ρόλο του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών ως σημείου αναφοράς για το μέλλον της ελληνικής γεωργίας και αγροδιατροφής. Ένα Πανεπιστήμιο που δεν παρακολουθεί απλώς τις εξελίξεις, αλλά τις διαμορφώνει, εξελισσόμενο παράλληλα και το ίδιο, όπως οφείλει κάθε ζωντανός και δυναμικός οργανισμός.

Ποια είναι τα ζητήματα που θα θέσετε ως προτεραιότητες με την έναρξη της νέας πρυτανικής θητείας;

Πρώτη προτεραιότητα αποτελεί η αναβάθμιση των προγραμμάτων σπουδών, ώστε το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών να προσφέρει ένα σύγχρονο και ανταγωνιστικό εκπαιδευτικό περιβάλλον. Ο εκσυγχρονισμός τους θα βασιστεί στις επιστημονικές εξελίξεις, στις διεθνείς τάσεις και στις ανάγκες της αγοράς εργασίας, με έμφαση στη διεπιστημονικότητα, στα ψηφιακά εργαλεία και στη σύνδεση με τον παραγωγικό τομέα. Εξίσου σημαντική είναι η ενίσχυση της έρευνας και της καινοτομίας, με αναβάθμιση των ερευνητικών υποδομών με εξοπλισμό αιχμής, ανάπτυξη κοινών εργαστηριακών χώρων και ενδυνάμωση των μηχανισμών προσέλκυσης νέων ερευνητών. Παράλληλα, ιδιαίτερη βαρύτητα θα δοθεί στην εξωστρέφεια του Πανεπιστημίου και στη διά βίου μάθηση, με την ανάπτυξη σύγχρονων δράσεων εκπαίδευσης και επιμόρφωσης για γεωπόνους και παραγωγούς, ιδιαίτερα στον τομέα των γεωργικών συμβουλών, ώστε η επιστημονική γνώση να φτάνει ουσιαστικά στην παραγωγή. Άμεσο στόχο μας αποτελεί η αναβάθμιση του πανεπιστημιακού περιβάλλοντος, με σύγχρονες υποδομές, καλύτερες υπηρεσίες και ψηφιακά συστήματα που θα βελτιώνουν την καθημερινότητα ολόκληρης της πανεπιστημιακής κοινότητας. Τέλος, βασική προτεραιότητα μας αποτελεί η ανάπτυξη του ιδρύματος και εκτός των συνόρων της χώρας μας, με την ενίσχυση της διεθνούς παρουσίας και των συνεργασιών του.

Ποια θεωρείτε ότι είναι σήμερα η μεγαλύτερη πρόκληση για ένα σύγχρονο γεωπονικό πανεπιστήμιο;

Η μεγαλύτερη πρόκληση για ένα σύγχρονο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο είναι να εκπαιδεύσει επιστήμονες που μπορούν να ανταποκριθούν στις σύνθετες και αλληλένδετες προκλήσεις του μέλλοντος. Η κλιματική αλλαγή, η επισιτιστική ασφάλεια, η προστασία της βιοποικιλότητας, η βιώσιμη παραγωγή και η πράσινη και ψηφιακή μετάβαση απαιτούν νέες γνώσεις, διεπιστημονική προσέγγιση και διαφορετικό τρόπο σκέψης. Το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών οφείλει να προετοιμάζει επιστήμονες με ισχυρή επιστημονική κατάρτιση, αλλά και με την ικανότητα να συνδέουν τη γνώση με τις πραγματικές ανάγκες της παραγωγής και της κοινωνίας. Επιστήμονες που μπορούν να προβλέπουν τις αλλαγές, να καινοτομούν και να διαμορφώνουν τις λύσεις του αύριο. Αυτή είναι η ουσιαστική ευθύνη ενός σύγχρονου Γεωπονικού Πανεπιστημίου, να μετατρέπει τη γνώση σε λύσεις για έναν πιο βιώσιμο και ανθεκτικό αγροδιατροφικό τομέα.

Προέρχεστε από τον χώρο της βιοτεχνολογίας. Πώς βλέπετε τον ρόλο της συγκεκριμένης επιστήμης στη γεωργία του μέλλοντος;

Η βιοτεχνολογία δεν είναι μια νέα επιστήμη για τη γεωργία. Ο άνθρωπος την εφαρμόζει εδώ και χιλιάδες χρόνια χωρίς να γνωρίζει τον όρο. Η επιλογή και η βελτίωση φυτών και ζώων, η ζύμωση για την παραγωγή ψωμιού, κρασιού και τυριού είναι πρακτικές που εφαρμόζονται από την αρχαιότητα. Σήμερα, όμως, η βιοτεχνολογία μας δίνει τη δυνατότητα να κατανοήσουμε σε βάθος τους βιολογικούς μηχανισμούς και να τους αξιοποιήσουμε με πολύ μεγαλύτερη ακρίβεια. Η γονιδιωματική, η βιοπληροφορική, η μελέτη του μικροβιώματος και οι σύγχρονες τεχνολογίες βελτίωσης των οργανισμών ανοίγουν νέους δρόμους για πιο ανθεκτικές καλλιέργειες, αποτελεσματικότερη αξιοποίηση των πόρων και πιο βιώσιμα και ανθεκτικά συστήματα παραγωγής. Παράλληλα, υπηρετούν την ολιστική προσέγγιση της Ενιαίας Υγείας, αναγνωρίζοντας την αλληλεξάρτηση της υγείας φυτών, ζώων, ανθρώπου και περιβάλλοντος. Η βιοτεχνολογία δεν έρχεται να αλλάξει τη φύση. Έρχεται να μας βοηθήσει να την κατανοήσουμε βαθύτερα και να συνεργαστούμε μαζί της. Και αυτή ακριβώς η γνώση μπορεί να αποτελέσει τη βάση για τη γεωργία που θα χρειαστεί ο κόσμος του αύριο.

Η Ελλάδα διαθέτει σημαντική ερευνητική δραστηριότητα στον αγροδιατροφικό τομέα, αλλά συχνά δυσκολεύεται να μετατρέψει την έρευνα σε προϊόντα και υπηρεσίες. Πώς μπορεί να αλλάξει αυτό;

Το ζητούμενο είναι να δημιουργήσουμε μια σταθερή γέφυρα ανάμεσα στην έρευνα και την παραγωγή. Η γνώση πρέπει να δοκιμάζεται σε πραγματικές συνθήκες και να μετατρέπεται σε λύσεις με μετρήσιμο όφελος για τον παραγωγό. Αυτό είναι κρίσιμο και για την οικοδόμηση εμπιστοσύνης, καθώς ο αγροτικός κόσμος συχνά αντιμετωπίζει με επιφύλαξη νέες τεχνολογίες και πρακτικές. Το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών εργάζεται ήδη προς αυτή την κατεύθυνση. Μέσω του ΚΕΔΙΒΙΜ επενδύει στη διά βίου μάθηση, ενώ συμμετέχει στην Εθνική Επιτροπή AKIS, που έχει ως στόχο την ενίσχυση του γεωργικού συστήματος γνώσης και καινοτομίας, διαδραματίζοντας μεταξύ άλλων ενεργό ρόλο στη διαμόρφωση προτάσεων για την αναβάθμιση της αγροτικής εκπαίδευσης. Η προσπάθεια αυτή συμπληρώνεται στην πράξη από τον επιδεικτικό αγρό του Πανεπιστημίου στην Κωπαΐδα, όπου η νέα γνώση μπορεί να δοκιμάζεται, να επιδεικνύεται και να έρχεται πιο κοντά στον παραγωγό. Χρειαζόμαστε ένα συνεχές νήμα από το εργαστήριο στο χωράφι, με εκπαίδευση, γεωργικές συμβουλές και επίδειξη. Έτσι χτίζεται η εμπιστοσύνη και η έρευνα μετατρέπεται σε πραγματική καινοτομία.

Πώς μπορεί το Πανεπιστήμιο να ενισχύσει τη σύνδεση των φοιτητών με την αγορά εργασίας;

Η σύνδεση των φοιτητών με την αγορά εργασίας πρέπει να ξεκινά ήδη κατά τη διάρκεια των σπουδών τους. Στις γεωτεχνικές επιστήμες, άλλωστε, η εφαρμογή της γνώσης σε πραγματικές συνθήκες αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της εκπαίδευσης. Σε αυτή την κατεύθυνση ιδιαίτερη σημασία έχει η ενίσχυση της πρακτικής άσκησης και η διεύρυνση των συνεργασιών με επιχειρήσεις, παραγωγικούς και θεσμικούς φορείς. Παράλληλα, εργαστηριακές ασκήσεις, εφαρμογές στο πεδίο, εκπαιδευτικές επισκέψεις και συμμετοχή σε εφαρμοσμένα έργα επιτρέπουν στους φοιτητές να έρχονται αντιμέτωποι με πραγματικά προβλήματα της παραγωγής. Σημαντικό πλεονέκτημα του ΓΠΑ αποτελούν οι ίδιες οι υποδομές του. Οι πειραματικοί αγροί, τα πρότυπα αγροκτήματα και οι εξειδικευμένες μονάδες σε Κωπαΐδα και Σπάτα μπορούν να λειτουργήσουν ως ζωντανά πεδία εκπαίδευσης και συνεργασίας με την παραγωγή. Επίσης με τις ημέρες καριέρας και καινοτομίας δίνουμε την ευκαιρία σε εταιρείες του αγροδιατροφικού χώρου να βρεθούν σε άμεση επαφή με τους φοιτητές. Στόχος μας είναι ο απόφοιτός μας να μη διαθέτει μόνο ισχυρό επιστημονικό υπόβαθρο, αλλά και την εμπειρία, τις δεξιότητες και την αυτοπεποίθηση να μετατρέπει τη γνώση του σε επαγγελματική πράξη.

Με ποιους τρόπους το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών θα μπορούσε να συμβάλλει στη μετάβαση της ελληνικής γεωργίας προς ένα πιο ψηφιακό και βιώσιμο μοντέλο;

Η ψηφιακή και η πράσινη μετάβαση της γεωργίας είναι δύο όψεις της ίδιας πρόκλησης. Η τεχνολογία έχει πραγματική αξία όταν συμβάλλει στην ορθολογικότερη χρήση του νερού, της ενέργειας και των εισροών, στη μείωση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος και στη βελτίωση της παραγωγής. Το ΓΠΑ μπορεί να συμβάλλει σε αυτή τη μετάβαση, συνδέοντας την εκπαίδευση και την έρευνα με την εφαρμογή στην πράξη. Μέσα από τα προγράμματα σπουδών του εκπαιδεύει τους νέους επιστήμονες στις σύγχρονες τεχνολογίες, ενώ μέσω του ΚΕΔΙΒΙΜ μεταφέρει αντίστοιχες γνώσεις και δεξιότητες σε γεωπόνους και παραγωγούς σε πεδία όπως η γεωργία ακριβείας, τα drones και η τηλεπισκόπηση. Παράλληλα, τα αυτοματοποιημένα θερμοκήπια και ο σύγχρονος αγρός στην Κωπαΐδα, με συστήματα γεωργίας ακριβείας, λειτουργούν ως πεδία έρευνας, εκπαίδευσης και επίδειξης. Στόχος μας είναι η ανάπτυξη και εφαρμογή νέων συστημάτων παραγωγής, από την αναγεννητική γεωργία και τις καινοτόμες καλλιέργειες, έως την αξιοποίηση του blockchain στα γεωργικά προϊόντα, τις τεχνολογίες γης και ύδατος και τις ψηφιακές εφαρμογές. Η καινοτομία δεν πρέπει να μένει στο εργαστήριο, αλλά να φτάνει στο χωράφι και να μετατρέπεται σε εργαλείο μιας πιο παραγωγικής, ανθεκτικής και βιώσιμης Ελληνικής γεωργίας. Φιλοδοξούμε να καταστήσουμε το ΓΠΑ κοιτίδα πρωτοβουλιών και πολιτικών για τη σύγχρονη ελληνική γεωργία. Έναν ρόλο που μόνο το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών μπορεί να διαδραματίσει αξιοποιώντας την ιστορία του, το μέγεθος, την εκπαιδευτική και ερευνητική δυναμική του.