Γιατί το European Innovation Act μπορεί να αλλάξει και τον αγροτικό τομέα

Η Ευρώπη δεν έχει έλλειψη από ιδέες. Έχει ερευνητικά κέντρα, τεχνογνωσία, νέες επιχειρήσεις και σημαντικές επενδύσεις στην καινοτομία. Εκεί όπου συχνά δυσκολεύεται είναι στο επόμενο βήμα: Να μετατρέψει μια καλή ιδέα σε λύση που μπορεί να δοκιμαστεί, να χρηματοδοτηθεί και τελικά να βρει τον δρόμο της προς την αγορά.

Αυτό το κενό επιχειρεί να καλύψει η νέα Ευρωπαϊκή Πράξη για την Καινοτομία, που παρουσίασε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις 9 Σεπτεμβρίου. Πρόκειται για μια οριζόντια πρωτοβουλία, με στόχο να μειώσει τα εμπόδια, που συναντούν οι καινοτόμες λύσεις στην πορεία από την έρευνα έως την εμπορική εφαρμογή τους στην Ενιαία Αγορά.

Στον αγροτικό τομέα, αυτή η απόσταση είναι ίσως ακόμη πιο εμφανής. Τα τελευταία χρόνια έχουν αναπτυχθεί λύσεις τεχνητής νοημοσύνης, γεωργίας ακριβείας, αισθητήρων, δορυφορικής παρακολούθησης και καλύτερης διαχείρισης του νερού και των εισροών. Πολλές από αυτές αποδεικνύουν την αξία τους σε πιλοτικό επίπεδο. Το δύσκολο μέρος αρχίζει όταν πρέπει να περάσουν σε ευρεία χρήση.

Σε αυτό ακριβώς το σημείο αποκτά ενδιαφέρον ένας από τους βασικούς άξονες της νέας Πράξης: οι δημόσιες συμβάσεις έρευνας και ανάπτυξης. Η Επιτροπή θέλει να διευκολύνει τους δημόσιους φορείς να ζητούν την ανάπτυξη και τη δοκιμή νέων λύσεων, ώστε να μπορούν να λειτουργούν και ως πρώτοι χρήστες της καινοτομίας. Σήμερα, περίπου το 0,6% των συνολικών δημοσίων συμβάσεων στην ΕΕ κατευθύνεται σε έρευνα και ανάπτυξη, πολύ λιγότερο από ό,τι σε άλλες μεγάλες οικονομίες.

Η σύνδεση με τη γεωργία είναι άμεση. Δημόσιοι φορείς θα μπορούσαν να συμβάλουν πιο ενεργά στη δοκιμή και εφαρμογή λύσεων για τη διαχείριση του νερού, τη φυτοπροστασία, την παρακολούθηση των καλλιεργειών ή την αξιοποίηση γεωργικών δεδομένων.

Παράλληλα, η νέα Πράξη επιχειρεί να αντιμετωπίσει και ένα δεύτερο εμπόδιο, την πρόσβαση στη χρηματοδότηση. Δίνει βάρος στην καλύτερη αποτίμηση και αξιοποίηση της διανοητικής ιδιοκτησίας, ώστε επιχειρήσεις με ισχυρή τεχνογνωσία αλλά περιορισμένα υλικά περιουσιακά στοιχεία να μπορούν ευκολότερα να προσελκύουν κεφάλαια. Παράλληλα με την Πράξη, η Επιτροπή προτείνει κοινές αρχές για ελεγχόμενα περιβάλλοντα δοκιμών νέων τεχνολογιών, με στόχο περισσότερη ασφάλεια και λιγότερο κατακερματισμό μεταξύ των κρατών μελών.

Για την Ελλάδα, όμως, η συζήτηση ξεκινά από ένα διαφορετικό σημείο. Με την ολοκλήρωση του έργου «Γεωργία με Ευφυΐα», η χώρα διαθέτει πλέον μια εθνική ψηφιακή υποδομή για τη γεωργία, που συνδυάζει επίγεια δίκτυα δεδομένων, δορυφορική παρακολούθηση, μη επανδρωμένα αεροσκάφη και κεντρικά πληροφοριακά συστήματα. Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι πλέον μόνο η δημιουργία υποδομών. Είναι το πώς αυτές θα γίνουν η βάση πάνω στην οποία θα αναπτυχθούν, θα δοκιμαστούν και θα διαδοθούν νέες υπηρεσίες για τον αγροτικό τομέα.

Η χρονική συγκυρία κάνει αυτή τη συζήτηση ακόμη πιο σημαντική. Οι συζητήσεις για τη νέα ΚΑΠ και το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2028-2034 βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη. Η Ευρωπαϊκή Πράξη για την Καινοτομία δεν δημιουργεί νέο χρηματοδοτικό πρόγραμμα, αλλά φιλοδοξεί να βελτιώσει το πλαίσιο μέσα στο οποίο μπορούν να αποδώσουν καλύτερα οι δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις στην καινοτομία.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, το πραγματικό στοίχημα της επόμενης περιόδου είναι να μη συζητάμε ξεχωριστά για υποδομές, χρηματοδότηση και τεχνολογία, αλλά για το πώς όλα αυτά θα συνδεθούν ώστε η καινοτομία να φτάνει τελικά εκεί όπου έχει μεγαλύτερη αξία, στον ίδιο τον παραγωγό.