Κομισιόν: Σχέδιο για την ολοκληρωμένη διαχείριση δασικών πυρκαγιών

Το καλοκαίρι του 2025 αποτέλεσε χαρακτηριστικό σημείο, καθώς περισσότερα από 1 εκατομμύριο εκτάρια γης κάηκαν στην ΕΕ, έκταση μεγαλύτερη από την Κύπρο, επιβεβαιώνοντας ότι οι δασικές πυρκαγιές αποτελούν πλέον μια διαρκή και πανευρωπαϊκή απειλή. Η κλιματική αλλαγή, σε συνδυασμό με τη μεταβολή των χρήσεων γης και την εγκατάλειψη αγροτικών περιοχών, οδηγεί πλέον σε αύξηση της καύσιμης ύλης και σε πιο έντονες και ανεξέλεγκτες πυρκαγιές.

Ανταποκρινόμενη στην αυξανόμενη ένταση και συχνότητα που εμφανίζουν οι πυρκαγιές στην Ευρώπη, η ΕΕ παρουσίασε τους προηγούμενους μήνες, τη νέα στρατηγική της για την ολοκληρωμένη διαχείριση κινδύνου σε ότι αφορά τις δασικές πυρκαγιές. Η στρατηγική αυτή σηματοδοτεί μια ουσιαστική μετατόπιση πολιτικής από την κυρίαρχη -μέχρι σήμερα- έμφαση στην καταστολή, που εντάσσεται πλέον σε μια ολιστική προσέγγιση η οποία δίνει προτεραιότητα στην πρόληψη, τη διαχείριση της γης και την ενίσχυση της ανθεκτικότητας, μαζί, βέβαια, με το κομμάτι της αποκατάστασης.

«Η ενίσχυση των δυνατοτήτων μας για πρόληψη και ανθεκτικότητα και οι επενδύσεις σε υγιή οικοσυστήματα θα μας βοηθήσουν να μειώσουμε τους μεγαλύτερους κινδύνους και να περιορίσουμε τα κόστη και τις ζημιές» ανέφερε χαρακτηριστικά η Εκτελεστική Αντιπρόεδρος της Κομισιόν, Teresa Ribera, υπεύθυνη για τη «Καθαρή, Δίκαιη και Ανταγωνιστική Μετάβαση», επισημαίνοντας τον ανησυχητικό ρυθμό με τον οποίο αυξάνονται αριθμός και ένταση των δασικών πυρκαγιών σε ολόκληρη την ήπειρο.

Το κόστος των ζημιών από τις δασικές πυρκαγιές εκτιμάται περίπου στα 2,5 δις. ευρώ ετησίως, με ιδιαίτερα αρνητική επίδραση στο εισόδημα των γεωργών και των δασοκόμων που επηρεάζονται, υποστηρίζει η Κομισιόν, δηλώνοντας την πρόθεση για συνέχιση της στήριξης μέσω της ΚΑΠ και την περίοδο 2028-2034 για μέτρα διαχείρισης γης και αποκατάστασης, συμπεριλαμβανομένων αγροπεριβαλλοντικών προγραμμάτων και κινήτρων για εκτατικά συστήματα κτηνοτροφίας με στόχο τη μείωση του κινδύνου πυρκαγιών. Η στρατηγική αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης προσέγγισης της ΕΕ, με επιπλέον μέτρα όπως βελτιωμένη παρακολούθηση των πυρκαγιών, διευρυμένη ικανότητα πυρόσβεσης και ισχυρότερο συντονισμό μεταξύ των κρατών μελών. «Επενδύοντας σε πρόληψη, αποκαθιστώντας τη φύση και δημιουργώντας τοπία ανθεκτικά στις πυρκαγιές, μπορούμε να αποφύγουμε οικονομικές ζημιές αξίας δισεκατομμυρίων ευρώ.» υπογράμμισε, σύμφωνα με την ενημερωτική πλατφόρμα Agra Facts, η Jessika Roswall, αρμόδια για το Περιβάλλον, την Ανθεκτικότητα των Υδάτων και μια Ανταγωνιστική Κυκλική Οικονομία.

Πρόκειται, επομένως, για μία φιλόδοξη προσπάθεια αντιμετώπισης ενός φαινομένου που επιδεινώνεται λόγω της κλιματικής αλλαγής. Με έμφαση στην πρόληψη, τη διαχείριση της γης, τη συνεργασία και τη χρηματοδότηση, επιχειρεί να δημιουργήσει ένα συνεκτικό πλαίσιο πολιτικής για την προστασία των οικοσυστημάτων, της οικονομίας και των κοινωνιών, η επιτυχία της οποίας θα εξαρτηθεί από την εφαρμογή της όχι μόνο σε εθνικό επίπεδο των κρατών μελών αλλά και από τη συνεργασία όλων των εμπλεκόμενων φορέων. Σε ένα περιβάλλον αυξανόμενων κινδύνων, η μετάβαση αυτή συνιστά πλέον αναγκαία προϋπόθεση για τη βιώσιμη προσαρμογή της Ευρώπης στην κλιματική κρίση, όπως υπογραμμίζεται.

Οι βασικοί άξονες

Η νέα προσέγγιση βασίζεται στην έννοια της «ολοκληρωμένης διαχείρισης κινδύνου» καλύπτοντας ολόκληρο τον κύκλο: πρόληψη, ετοιμότητα, απόκριση και αποκατάσταση. Στόχος είναι η δημιουργία ανθεκτικών τοπίων και κοινωνιών που θα μπορούν όχι μόνο να περιορίζουν την εκδήλωση πυρκαγιών, αλλά και να μειώνουν τις επιπτώσεις τους.

Η Επιτροπή δίνει ιδιαίτερη έμφαση στον ρόλο της γεωργίας, της δασοκομίας και της διαχείρισης της γης. Πρακτικές όπως η βόσκηση, η αγροδασοπονία και η διατήρηση «μωσαϊκών» τοπίων συμβάλλουν ουσιαστικά στη μείωση του κινδύνου.

Παράλληλα, η στρατηγική αναγνωρίζει τον ρόλο των οικοσυστημάτων. Η αποκατάσταση υγροτόπων και άλλων φυσικών οικοσυστημάτων μπορεί να λειτουργήσει ως φυσικό εμπόδιο στην εξάπλωση των πυρκαγιών συμβάλλοντας στη σταθεροποίηση των υδρολογικών κύκλων και μειώνοντας την επίδραση της ξηρασίας. Η επένδυση σε υγιή οικοσυστήματα συνδέεται άμεσα και με τη συνολική ανθεκτικότητα των οικονομιών, καθώς περιορίζει τις απώλειες από φυσικές καταστροφές.

Διαρθρωτικές προκλήσεις και αγροτική διάσταση

Η αύξηση του κινδύνου πυρκαγιών συνδέεται άμεσα με διαρθρωτικές αλλαγές στις αγροτικές περιοχές. Η ερήμωση της υπαίθρου, η εγκατάλειψη παραδοσιακών πρακτικών και η έλλειψη ενεργής διαχείρισης των δασών οδηγούν σε συσσώρευση βιομάζας και εντείνουν την επικινδυνότητα. Η διατήρηση ζωντανών και οικονομικά βιώσιμων αγροτικών περιοχών αναδεικνύεται έτσι, όχι μόνο ως κοινωνική, αλλά και ως περιβαλλοντική αναγκαιότητα.

Η ΚΑΠ αναδεικνύεται ως βασικό εργαλείο χρηματοδότησης για την πρόληψη, στηρίζοντας τόσο υποδομές όσο και γεωργικές πρακτικές που περιορίζουν τη βλάστηση. Παράλληλα, προβλέπεται συνέχιση της στήριξης για την περίοδο 2028-2034, με έμφαση σε αγροπεριβαλλοντικά μέτρα και εκτατικά συστήματα παραγωγής.

Ενίσχυση της διακυβέρνησης

Ένας από τους πιο κρίσιμους πυλώνες της στρατηγικής είναι η ενίσχυση της διακυβέρνησης. Η Επιτροπή επισημαίνει ότι η αποτελεσματική διαχείριση των πυρκαγιών απαιτεί συντονισμένη δράση μεταξύ όλων των αρμόδιων αρχών και συνεκτικές πολιτικές σε διαφορετικούς τομείς.

Η προσέγγιση βασίζεται σε ένα μοντέλο «ολόκληρης της κυβέρνησης», αλλά και «ολόκληρης της κοινωνίας», όπου συμμετέχουν ενεργά όχι μόνο οι δημόσιες αρχές αλλά και οι διαχειριστές γης, οι τοπικές κοινότητες και οι πολίτες. Η ενεργή συμμετοχή της κοινωνίας θεωρείται κρίσιμη, καθώς μεγάλο μέρος των πυρκαγιών σχετίζεται με ανθρώπινες δραστηριότητες, γεγονός που καθιστά την ενημέρωση και την ευαισθητοποίηση βασικά εργαλεία πρόληψης .

Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή ενισχύει εργαλεία όπως:

• το πλαίσιο αξιολόγησης μέσω ομοτίμων για τις δασικές πυρκαγιές

• το Δίκτυο Γνώσης Πολιτικής Προστασίας

• τα προγράμματα διασυνοριακής συνεργασίας

Τα εργαλεία αυτά συμβάλλουν στην ανταλλαγή γνώσης, στη βελτίωση των εθνικών συστημάτων και στην ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ κρατών μελών.

Συγκεκριμένα μέτρα από την Κομισιόν

Η στρατηγική συνοδεύεται από συγκεκριμένες δράσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Η Επιτροπή προτίθεται να προτείνει Σύσταση του Συμβουλίου για την ολοκληρωμένη διαχείριση κινδύνου πυρκαγιών, καθώς και να αναπτύξει κατευθυντήριες γραμμές και ψηφιακή πλατφόρμα έως το 2027.

Επιπλέον, προβλέπεται:

• καλύτερος συντονισμός των ευρωπαϊκών ομάδων εμπειρογνωμόνων

• επικαιροποίηση των μηχανισμών αξιολόγησης

• ενίσχυση της καινοτομίας και της χρήσης νέων τεχνολογιών

• διάλογος με ερευνητικούς φορείς και τον ιδιωτικό τομέα για οικονομικά κίνητρα

Ο ρόλος των κρατών μελών

Τα κράτη μέλη καλούνται να διαδραματίσουν καθοριστικό ρόλο στην εφαρμογή της στρατηγικής. Ενθαρρύνονται να αναπτύξουν εθνικές και περιφερειακές στρατηγικές, βασισμένες σε επικαιροποιημένες εκτιμήσεις κινδύνου, και να εξασφαλίσουν επαρκή χρηματοδότηση για όλα τα στάδια διαχείρισης.

Παράλληλα, καλούνται να αξιοποιήσουν τις δυνατότητες που προσφέρει το πρόγραμμα Horizon Europe και άλλες ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες, ενσωματώνοντας νέες τεχνολογίες, συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης και εργαλεία πρόβλεψης, που μπορούν να ενισχύσουν σημαντικά την αποτελεσματικότητα της πρόληψης και της απόκρισης.

Χρηματοδότηση και οικονομικές διαστάσεις

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στη χρηματοδότηση, αναγνωρίζοντας ότι η πρόληψη αποτελεί την πιο αποδοτική επένδυση. Η ενσωμάτωση των χρηματοδοτικών εργαλείων επιτρέπει καλύτερη αξιοποίηση των πόρων και μείωση του συνολικού κόστους των καταστροφών.

Σημαντικά κονδύλια διατίθενται ήδη μέσω ευρωπαϊκών ταμείων, ενώ η Επιτροπή επιδιώκει να βελτιώσει την παρακολούθηση των δαπανών και να ενσωματώσει την πρόληψη σε όλα τα χρηματοδοτικά μέσα. Η έννοια της «ανθεκτικότητας εξ αρχής» αποτελεί βασική αρχή για τον σχεδιασμό των μελλοντικών πολιτικών.

Παράλληλα, προωθούνται καινοτόμοι μηχανισμοί χρηματοδότησης, όπως:

• πληρωμές για υπηρεσίες οικοσυστημάτων

• επενδύσεις που σχετίζονται με το κλίμα

• συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα

Ιδιαίτερη σημασία, τέλος, δίνεται και στην ασφάλιση έναντι φυσικών καταστροφών, καθώς μπορεί να μειώσει τις οικονομικές απώλειες και να ενισχύσει την ανάκαμψη μετά από πυρκαγιές.

Περισσότερες από 900 πυρκαγιές έχουν ήδη κάψει 119 χιλιάδες εκτάρια το 2026

Συνολικά 118.737 εκτάρια έχουν καεί από την αρχή του έτους, από τις 962 πυρκαγιές που έχουν ξεσπάσει σε αυτό το διάστημα εντός της ΕΕ, σημειώνει η Κομισιόν, σύμφωνα με την τελευταία επικαιροποίηση των στοιχείων ως την 1η Ιουλίου 2026, με βάση τα δεδομένα που συνέλεξε από το Ευρωπαϊκό Πληροφοριακό Σύστημα Δασικών Πυρκαγιών και την Υπηρεσία Διαχείρισης Έκτακτων Καταστάσεων του Copernicus. Οι αριθμοί αυτοί, αν και χαμηλότεροι των περσινών (συνολικά 208.037 εκτάρια είχαν γίνει στάχτη την αντίστοιχη περσινή περίοδο, με 1078 δασικές πυρκαγιές να έχουν καταγραφεί ως αυτό το σημείο του καλοκαιριού), εξακολουθούν να δείχνουν την κρισιμότητα της κατάστασης και την ανάγκη λήψης μέτρων. 

Με βάση τα ίδια στοιχεία, στους 5,13 εκατομμύρια τόνους CO₂ ανέρχονται οι εκπομπές από την αρχή του έτους, ενώ πέρυσι οι αντίστοιχες ποσότητες ανέρχονταν στους 5,79 εκατ. τόνους. Για λόγους σύγκρισης, ένας μέσος πολίτης της ΕΕ εκπέμπει 5,55 τόνους CO₂ σε ένα ολόκληρο έτος, αναφέρει η Κομισιόν. Υπενθυμίζεται ότι το 2025 ήταν η χειρότερη χρονιά στην ιστορία για τις δασικές πυρκαγιές στη Γηραιά Ήπειρο.