Πράσινο φως για τη νέα ΚΑΠ με ανοιχτά τα δημοσιονομικά

Στην ομόφωνη έγκριση της μερικής γενικής θέσης για το πλαίσιο της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ) μετά το 2027 προχώρησαν οι υπουργοί Γεωργίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, κατά τη συνεδρίαση του Συμβουλίου Υπουργών Γεωργίας και Αλιείας (AGRIFISH), στις 26 Οκτωβρίου στο Λουξεμβούργο. Η συμφωνία, η οποία σύμφωνα με τα Agrafacts, επιτεύχθηκε έπειτα από πολύωρες διαπραγματεύσεις και τροποποιήσεις της τελευταίας στιγμής, αφορά την περίοδο 2028-2034, χωρίς να καλύπτει ακόμη τα δημοσιονομικά και οριζόντια ζητήματα που συνδέονται με το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο της ΕΕ.

Ο υπουργός Γεωργίας, Τροφίμων και Ναυτιλίας της Ιρλανδίας, Μάρτιν Χέιντον, χαρακτήρισε τη συμφωνία «σημαντικό ορόσημο για την ιρλανδική προεδρία», υπογραμμίζοντας ότι η διαπραγματευτική θέση του Συμβουλίου αποσκοπεί στη διασφάλιση σταθερότητας και προβλεψιμότητας για τους αγρότες, διατηρώντας παράλληλα την απαραίτητη ευελιξία για τα κράτη-μέλη.

Όπως σημείωσε, η νέα ΚΑΠ πρέπει να στηρίζει τους ενεργούς αγρότες, να ενισχύει την ανανέωση των γενεών και να βοηθά τις εκμεταλλεύσεις να αντιμετωπίζουν κινδύνους και κρίσεις, διατηρώντας τη γεωργία οικονομικά βιώσιμη και υπηρετώντας τους ευρωπαϊκούς κλιματικούς και περιβαλλοντικούς στόχους.

Στο επίκεντρο οι ενεργοί αγρότες

Κεντρικό στοιχείο της συμφωνίας αποτελεί η καλύτερη στόχευση των ενισχύσεων προς όσους ασκούν πραγματική γεωργική δραστηριότητα. Τα κράτη-μέλη θα υποχρεούνται να διαθέτουν ορισμό του ενεργού γεωργού, διατηρώντας, ωστόσο, τη δυνατότητα να τον προσαρμόζουν στις εθνικές τους συνθήκες.

Η προτεινόμενη φθίνουσα εισοδηματική στήριξη βάσει έκτασης (DABIS) θα δίνει έμφαση στους ενεργούς παραγωγούς, στους νέους γεωργούς και στις μικρές εκμεταλλεύσεις. Παράλληλα, προβλέπεται προαιρετικός μηχανισμός αναδιανομής των ενισχύσεων, αντίστοιχος με εκείνον που εφαρμόζεται σήμερα μέσω της συμπληρωματικής αναδιανεμητικής εισοδηματικής στήριξης για τη βιωσιμότητα (CRISS).

Οι λεπτομέρειες για τη σταδιακή μείωση των ενισχύσεων και την επιβολή ανώτατων ορίων στις πληρωμές θα καθοριστούν στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων για το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο. Πρόκειται για ένα από τα βασικά ζητήματα που παραμένουν ανοιχτά ενόψει της οριστικοποίησης του νέου πλαισίου.

Ενισχυμένη στήριξη στους νέους γεωργούς

Η ανανέωση των γενεών αναγνωρίζεται ως βασική προϋπόθεση για τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα και την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής γεωργίας. Στο πλαίσιο αυτό, τα κράτη-μέλη θα πρέπει να προβλέπουν υψηλότερη εισοδηματική στήριξη για τους νέους γεωργούς, καθώς και ενισχύσεις για την έναρξη της επιχειρηματικής τους δραστηριότητας.

Τα μέτρα θα συμπληρώνονται από δράσεις για την πρόσβαση στη γνώση, την κατάρτιση και τις συμβουλευτικές υπηρεσίες. Επιπλέον, κάθε κράτος-μέλος θα πρέπει να καταρτίσει στρατηγική για την ανανέωση των γενεών και ένα πακέτο εκκίνησης για τους νέους αγρότες, με στόχο τη διευκόλυνση της εισόδου τους στον πρωτογενή τομέα.

Περιβάλλον και διαχείριση κινδύνων

Η νέα ΚΑΠ θα διατηρεί ένα κοινό πλαίσιο περιβαλλοντικών απαιτήσεων για τη χορήγηση των ενισχύσεων, παράλληλα με κίνητρα για την υιοθέτηση γεωργικών πρακτικών που ωφελούν το περιβάλλον. Η συμφωνία επιχειρεί να συνδυάσει τους κοινούς ευρωπαϊκούς στόχους με την ευελιξία που απαιτείται για να λαμβάνονται υπόψη οι διαφορετικές καλλιεργητικές πρακτικές και οι τοπικές συνθήκες.

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται, επίσης, στην αντιμετώπιση των αυξανόμενων κινδύνων για την αγροτική παραγωγή, από τα ακραία καιρικά φαινόμενα και τις ασθένειες των ζώων και των φυτών έως την αστάθεια των αγορών.

Προβλέπεται στήριξη για εργαλεία διαχείρισης κινδύνων, όπως η ασφαλιστική κάλυψη, καθώς και για επενδύσεις που συμβάλλουν στην προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και στον περιορισμό των επιπτώσεών της. Παράλληλα, τα κράτη-μέλη θα μπορούν να χορηγούν έκτακτες ενισχύσεις σε παραγωγούς που πλήττονται από φυσικές καταστροφές, δυσμενή κλιματικά φαινόμενα ή σοβαρά περιστατικά, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που προκαλούνται από ασθένειες ζώων και φυτών.

Αλλαγές στις ασφαλιστικές ενισχύσεις

Στις τροποποιήσεις που ενσωματώθηκαν στο συμβιβαστικό κείμενο περιλαμβάνεται η δυνατότητα καταβολής ενισχύσεων απευθείας σε ασφαλιστικά σχήματα ή αλληλασφαλιστικά ταμεία για λογαριασμό των γεωργών, εκτός από τις απευθείας πληρωμές προς τους ίδιους τους παραγωγούς. Η ρύθμιση διατηρεί έναν μηχανισμό που υπήρχε στα Στρατηγικά Σχέδια της σημερινής ΚΑΠ, προσαρμοσμένο στη νέα χρηματοδοτική δομή της περιόδου 2028-2034.

Στο ίδιο πλαίσιο, προβλέπονται μεταβατικές εθνικές ενισχύσεις, ενώ τροποποιήθηκαν διατάξεις για τις εκτάσεις που βρίσκονται στη διάθεση των γεωργών και για τον τρόπο εφαρμογής των χρηματοδοτικών ορίων σε ομάδες παραγωγών με συγκεκριμένη νομική μορφή. Ειδική πρόβλεψη προστέθηκε και για τη συνδεδεμένη εισοδηματική στήριξη της ελαιοπαραγωγικής τριανταφυλλιάς, με τη ρύθμιση να θεωρείται παραχώρηση προς τη Βουλγαρία.

Παράλληλα, τα κράτη-μέλη θα μπορούν να αναπτύξουν υπηρεσίες αναπλήρωσης εργατικού δυναμικού στις γεωργικές εκμεταλλεύσεις, ώστε οι παραγωγοί να μπορούν να εξασφαλίζουν αντικαταστάτες σε περίπτωση ασθένειας, εγκυμοσύνης ή ανάγκης φροντίδας των παιδιών τους.

Ανοιχτός ο φάκελος των κονδυλίων

Παρά την ομόφωνη συμφωνία, η διαπραγμάτευση για τη νέα ΚΑΠ απέχει από την ολοκλήρωσή της. Η μερική γενική προσέγγιση δεν περιλαμβάνει τις διατάξεις που συνδέονται με το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο της περιόδου 2028-2034, οι οποίες θα εξεταστούν εκ νέου ανάλογα με την πρόοδο των σχετικών συζητήσεων.

Η ιρλανδική προεδρία διευκρίνισε ότι τα σημεία του κειμένου που παραμένουν σε εκκρεμότητα θα επανέλθουν προς εξέταση είτε στο Συμβούλιο Υπουργών Γεωργίας και Αλιείας είτε στην Ειδική Επιτροπή Γεωργίας.

Επομένως, η συμφωνία καθορίζει ένα πρώτο πλαίσιο για τους βασικούς άξονες της μελλοντικής πολιτικής, αλλά δεν αποσαφηνίζει ακόμη το συνολικό ύψος των διαθέσιμων πόρων ούτε όλες τις παραμέτρους που θα καθορίσουν την τελική μορφή των ενισχύσεων μετά το 2027.