Αυτό το άρθρο είναι 16 μηνών

Πρόσφατες εξελίξεις στις επενδύσεις του αγροτικού τομέα

23/02/2023
13' διάβασμα
prosfates-exelixeis-stis-ependyseis-tou-agrotikou-tomea-286067

του Γιάννη Τσιφόρου

Όπως είναι γνωστό, οι πόροι του Προγράμματος Αγροτικής Ανάπτυξης στο διάστημα της διετούς μεταβατικής περιόδου (2021-2022) ενισχύθηκαν με ενωσιακή συνδρομή της τάξεως του 1,4 δισ. ευρώ. Σημαντική, επίσης, ήταν η συμβολή των πόρων του Ταμείου Ανάπτυξης, ύψους 365,3 εκατ. ευρώ, στο διάστημα της διετίας 2021-2022, που πρόκειται να αξιοποιηθούν για την προσαρμογή της ελληνικής γεωργίας στις απαιτήσεις του ψηφιακού μετασχηματισμού της ΚΑΠ μετά το 2020 (γεωργία ακριβείας, καινοτομία, ψηφιοποίηση) και για τη μείωση της ρύπανσης των υδάτων από γεωργική δραστηριότητα.

gaia-sense

Με τις παρεμβάσεις αυτές, ο προϋπολογισμός του προγράμματος σε όρους δημόσιας δαπάνης ανήλθε σε 7,75 δισ. ευρώ, με ενωσιακή συνδρομή ύψους 6,5 δισ. ευρώ, ενώ οι πληρωμές εκτιμώνται σε 4,8 δισ. ευρώ, παρουσιάζοντας τον Δεκέμβριο του 2022 ποσοστό απορρόφησης δημόσιας δαπάνης της τάξεως του 64%.

Σημειώνεται, ωστόσο, η σημαντική υπερδέσμευση της δημόσιας δαπάνης του προγράμματος στα έργα που έχουν ενταχθεί (103%), αλλά και στα έργα με νομικές δεσμεύσεις (98%).

Ήδη, η δημόσια δαπάνη του προγράμματος στα ενταγμένα έργα ανήλθε στο ύψος των 8 δισ. ευρώ, εξέλιξη που εγκυμονεί κινδύνους την εμπρόθεσμη υλοποίηση του προγράμματος, λαμβάνοντας υπόψη την επικείμενη ένταξη νέων έργων (όπως οι επενδύσεις στις γεωργικές εκμεταλλεύσεις με δημόσια δαπάνη 180 εκατ. ευρώ) και κυρίως τις απαιτητικές διαδικασίες, αλλά και τα δεσμευτικά ορόσημα στη διαχείριση των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης που μέχρι το τέλος του 2022 παρουσίαζαν μηδενική απορρόφηση (Πίνακας 1).

Πίνακας 1: Προϋπολογισμός και δημόσια -δαπάνη
των μέτρων του ΠΑΑ 2014-2022 (σε χιλ. ευρώ)

Περιγραφή μέτρων

Προϋπολογισμός

Δημόσια δαπάνη

Πληρωμές

Ενταγμένων έργων

Νομικών δεσμεύσεων

Ενταγμένων έργων

Νομικών δεσμεύσεων

Δημόσιας
δαπάνης

1. Δράσεις μεταφοράς γνώσεων

24.773

24.773

24.773

24.773

18.302

3. Συστήματα ποιότητας

7.858

7.858

7.858

7.858

826

4. Επενδύσεις ενεργητικού

3.307.868

2.910.604

2.111.348

1.857.782

884.426

5. Αποκατάσταση δυναμικού

7.421

7.421

5.850

5.850

3.175

6. Ανάπτυξη εκμεταλλεύσεων

888.072

888.072

847.693

852.966

687.781

7. Βασικές υπηρεσίες, ανάπλαση

101.835

67.096

101.649

66.973

64.233

8. Επενδύσεις δασικών περιοχών

184.088

111.572

183.115

110.982

51.248

9. Σύσταση ομάδων παραγωγών

33.054

33.054

33.054

33.054

21.985

10. Γεωργο-περιβαλλοντικά

559.662

559.662

559.662

559.662

322.455

11. Βιολογική γεωργία

1.560.643

1.560.643

1.560.643

1.560.643

639.695

13. Εξισωτική αποζημίωση

1.614.932

1.614.932

1.614.932

1.614.932

1.572.706

16. Συνεργασία

1.820

1.820

1.820

1.820

1.380

19. Ομάδες τοπ. δράσεων-Leader

863.320

795.256

566.338

521.688

179.666

20. Τεχνική βοήθεια

50.038

42.737

49.933

42.648

27.911

21. Έκτακτη ενίσχυση λόγω Covid

126.331

126.331

126.331

126.331

126.331

113. Πρόωρη συνταξιοδότηση

202.338

202.338

202.338

202.338

200.503

Σύνολο

9.534.053

8.954.168

7.997.336

7.590.298

4.802.621

Πηγή: Πορεία υλοποίησης ΠΑΑ 2014-2022, 12η Επιτροπή Παρακολούθησης, 14/12/2022

 

Παρούσα η επενδυτική αδυναμία των παραγωγών

Ζήτημα, επίσης, αποτελεί η κατεύθυνση των πόρων του προγράμματος σε επενδύσεις με υψηλή προστιθέμενη αξία, αλλά και ως προς την αποτελεσματικότητα στην αξιοποίησή τους.

Σημειώνεται ότι στο σημαντικότερο επενδυτικό μέτρο του προγράμματος (Μέτρο 4: Επενδύσεις στις γεωργικές εκμεταλλεύσεις, στη μεταποίηση γεωργικών προϊόντων, σε υποδομές εγγειοβελτιωτικών έργων κ.ά. δράσεις) έχουν σωρευθεί ενταγμένα έργα προϋπολογισμού ύψους 3.308 εκατ. ευρώ, με δημόσια δαπάνη 2.111 εκατ. ευρώ, ενώ ένα μικρότερο μέρος βρίσκεται σε κατάσταση νομικών δεσμεύσεων (1.858 εκατ. ευρώ) και ένα ακόμα μικρότερο αναφέρεται σε πληρωμές δημόσιας δαπάνης μέχρι το τέλος του 2022 (884 εκατ. ευρώ), μέρος της οποίας (392 εκατ. ευρώ) αφορά ανειλημμένες υποχρεώσεις της προηγούμενης προγραμματικής περιόδου (2007-2013).

Συνεπώς, μετά την αφαίρεση των πληρωμών που αφορούν ανειλημμένες υποχρεώσεις, το πραγματικό ποσοστό απορρόφησης της δημόσιας δαπάνης του μέτρου στα έργα της τρέχουσας περιόδου παραμένει ιδιαίτερα χαμηλό σε όρους νομικών δεσμεύσεων (26,5%).

Πέραν αυτών, όμως, αντιμετωπίζονται δυσκολίες εκ μέρους των παραγωγών στην κάλυψη της ίδιας συμμετοχής σε επενδύσεις που αφορούν τα Σχέδια Βελτίωσης (Υπομέτρο 4.1), μια και οι παρατάσεις στην υποβολή των επενδυτικών τους σχεδίων συνέπεσαν με την επιδείνωση της οικονομικής τους κατάστασης λόγω έκτακτων συνθηκών (δυσμενείς καιρικές συνθήκες, άνοδος του κόστους παραγωγής ως συνέπεια της μεγάλης ανόδου των τιμών στα λιπάσματα, την ενέργεια και τις ζωοτροφές κ.ά.), ενώ αρνητικά επιδρά και η αύξηση των επιτοκίων δανεισμού.

Ανάλογες υστερήσεις, εξάλλου, παρατηρούνται στις επενδύσεις δράσεων τοπικής ανάπτυξης (Μέτρο 19) με ενταγμένα έργα προϋπολογισμού 863 εκατ. ευρώ και δημόσια δαπάνη ύψους 566 εκατ. ευρώ, ένα μικρότερο μέρος της οποίας αφορά πληρωμές (180 εκατ. ευρώ) με χαμηλή απορρόφηση στη διάρκεια της τρέχουσας περιόδου σε όρους νομικών δεσμεύσεων (25,5%).

Σημειώνεται, επίσης, η χαμηλή απορρόφηση δημόσιας δαπάνης στο μέτρο της βιολογικής γεωργίας (26,3% στο διάστημα της τρέχουσας περιόδου), αλλά και η μηδενική στις δράσεις συστημάτων ποιότητας γεωργικών προϊόντων και τροφίμων (μέτρο 3) και στις επενδύσεις σε δασικές περιοχές (μέτρο 8). Αντίθετα, τον υψηλότερο ρυθμό απορρόφησης παρουσιάζει το μέτρο της εξισωτικής αποζημίωσης, με 89,5% (Πίνακας 2).

Πίνακας 2: Απορρόφηση δημόσιας δαπάνης Μέτρων ΠΑΑ 2014-2022

Περιγραφή μέτρων

Δημόσια Δαπάνη (σε χιλ. ευρώ)

Απορρόφηση (%)

Νομικών δεσμεύσεων

Νομικών δεσμεύσεων

Ανειλημμένες

Τρέχουσες

Συνολικών πληρωμών

Τρέχουσας περιόδου

1. Δράσεις μεταφοράς γνώσεων

0,0

18.302

73,9

73,9

3. Συστήματα ποιότητας

826

0,0

10,5

0,0

4. Επενδύσεις ενεργητικού

392.197

492.229

47,6

26,5

5. Αποκατάσταση δυναμικού

0,0

3.175

54,3

54,3

6. Ανάπτυξη εκμεταλλεύσεων

95.432

592.349

80,6

69,4

7. Βασικές υπηρεσίες, ανάπλαση χωριών

64.008

224

95,9

0,3

8. Επενδύσεις δασικών περιοχών

51.248

0,0

46,2

0,0

9. Σύσταση ομάδων παραγωγών

0,0

21.985

66,5

66,5

10. Γεωργο-περιβαλλοντικές δράσεις

68.603

253.852

57,6

45,4

11. Βιολογική γεωργία

229.927

409.768

41,0

26,3

13. Εξισωτική αποζημίωση

127.373

1.445.332

97,4

89,5

16. Συνεργασία

0,0

1.380

75,8

75,8

19. Ομάδες τοπικών δράσεων – Leader

46.587

133.079

34,4

25,5

20. Τεχνική βοήθεια

0,0

27.911

65,4

65,4

21. Έκτακτη ενίσχυση λόγω Covid

0,0

126.331

100,0

100,0

113. Πρόωρη συνταξιοδότηση

200.490

13

99,1

0,0

Σύνολο

1.276.691

3.525.930

63,3

46,5

Πηγή: Πορεία υλοποίησης ΠΑΑ 2014-2022, 12η Επιτροπή Παρακολούθησης, 14.12.2022

Σύμφωνα πάντως με νεότερες εκτιμήσεις της ειδικής υπηρεσίας διαχείρισης του ΠΑΑ*, καταγράφεται περαιτέρω άνοδος στις πληρωμές της δημόσιας δαπάνης του προγράμματος που ανήλθαν στο ύψος των 5,19 δισ. ευρώ, με ενίσχυση του ποσοστού απορρόφησης (67%). Ωστόσο, χαμηλότερη αναλογία παρουσιάζει η απορρόφηση των πόρων που αφορούν τη διετή μεταβατική περίοδο (26%), ενώ πολύ χαμηλή παραμένει η αναλογία στους πόρους που αφορούν το Ταμείο Ανάκαμψης (11%).

*Βλ. http://data.agrotikianaptixi.gr/index.html, 6.2.2023

 

Υψηλό το ενδιαφέρον στις επενδύσεις του Ταμείου Ανάκαμψης

Πέραν όμως του Προγράμματος Αγροτικής Ανάπτυξης, ιδιαίτερη σημασία αποκτά η προβλεπόμενη συνδρομή του Ταμείου Ανάκαμψης στο διάστημα της τριετίας 2021-2023, με προϋπολογισμό διατιθέμενων πόρων της τάξεως των 520 εκατ. ευρώ, που προορίζονται για την ενίσχυση του αγροδιατροφικού τομέα της χώρας και για την πραγματοποίηση ιδιωτικών επενδύσεων στην πράσινη γεωργία και στη γεωργία ακριβείας στο πλαίσιο της ΚΑΠ μετά το 2020.

Οι σημαντικές αυτές εισροές, αλλά και άλλες, όπως τα αρδευτικά και αντιπλημμυρικά έργα, με προϋπολογισμό ύψους 760 εκατ. ευρώ (450 εκατ. ευρώ από το ΠΑΑ 2014-2022 και 310 εκατ. ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης), εφόσον βέβαια αξιοποιηθούν στοχευμένα και αποτελεσματικά, επιδιώκεται να ενισχύσουν την ανάπτυξη της ελληνικής γεωργίας και την ανθεκτικότητά της στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.

Σημειώνεται ότι μέχρι το τέλος Δεκεμβρίου του 2022 κατατέθηκαν 408 επενδυτικά σχέδια, ύψους 402,6 εκατ. ευρώ, που υποβλήθηκαν σε τρεις δράσεις του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας για την ενίσχυση του πρωτογενούς τομέα. Από τα επενδυτικά αυτά σχέδια, τα 386 (δηλαδή σχεδόν το 95% του συνόλου), προϋπολογισμού 321 ευρώ, έχουν υποβληθεί από μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, με το ποσό της κινητοποίησης να αντιστοιχεί σε 626,8 εκατ. ευρώ.

Πρόκειται για δράσεις συνολικού προϋπολογισμού 328,6 εκατ. ευρώ που αφορούν (α) την Καινοτομία και την Πράσινη Μετάβαση στη Μεταποίηση Αγροτικών Προϊόντων, (β) τον Εκσυγχρονισμό του Πρωτογενούς Τομέα και (γ) τον Πράσινο Αγροτουρισμό. Ειδικότερα, όσον αφορά την πορεία υλοποίησης στην καινοτομία και στην πράσινη μετάβαση στη μεταποίηση αγροτικών προϊόντων, προϋπολογισμού ύψους 181,5 εκατ. ευρώ, η υποβολή αιτήσεων από συλλογικά σχήματα, οργανώσεις παραγωγών και από σχήματα που εφαρμόζουν συμβολαιακή γεωργία πραγματοποιήθηκε κατά το χρονικό διάστημα 15/6/2022-15/8/2022. Πρόκειται για 85 επενδυτικά σχέδια, συνολικού προϋπολογισμού 182 εκατ. ευρώ, που αναμένεται να οδηγήσουν σε κινητοποίηση πόρων ύψους 362 εκατ. ευρώ.

Στη δράση για τον εκσυγχρονισμό του πρωτογενούς τομέα, προϋπολογισμού 98,1 εκατ. ευρώ, κατατέθηκαν 236 αιτήσεις από επιχειρήσεις και συλλογικά σχήματα, συνολικού προϋπολογισμού 146,4 εκατ. ευρώ, με τη δυνητική κινητοποίηση πόρων να διαμορφώνεται σε 301,2 εκατ. ευρώ, ενώ στη δράση του πράσινου αγροτουρισμού κατατέθηκαν 87 αιτήσεις από μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις (40 υφιστάμενες και 47 υπό σύσταση), ο συνολικός προϋπολογισμός των οποίων ανήλθε σε 74,2 εκατ. ευρώ που μεταφράζεται σε κινητοποίηση πόρων της τάξεως των 150,5 εκατ. ευρώ.

Παράλληλα, τον Ιανουάριο του 2023 ξεκίνησαν οι πρώτες εκταμιεύσεις με πιστώσεις 25,2 εκατ. ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης που αφορούν ιδιωτικές επενδύσεις του Υποέργου «Καινοτομία και Πράσινη Μετάβαση στη Μεταποίηση Αγροτικών Προϊόντων». Στο έργο αυτό έχουν ήδη ενταχθεί 24 επενδυτικά σχέδια συνολικού προϋπολογισμού 116,7 εκατ. ευρώ και δημόσιας δαπάνης 59,7 εκατ. ευρώ αντίστοιχα. Η αξιολόγηση και των λοιπών υποβληθέντων σχεδίων προβλέπεται να έχει ολοκληρωθεί μέχρι το τέλος Ιανουαρίου του τρέχοντος έτους.

Επενδύσεις στον αναπτυξιακό νόμο

Όπως ανακοινώθηκε από το υπουργείο Ανάπτυξης και Επενδύσεων, στις αρχές Οκτωβρίου του 2022 ξεκίνησε η υποβολή αιτήσεων υπαγωγής επενδυτικών σχεδίων του τομέα αγροδιατροφής (πρωτογενής παραγωγή και μεταποίηση γεωργικών προϊόντων-αλιείας-υδατοκαλλιεργειών) στο καθεστώς ενίσχυσης του νέου αναπτυξιακού νόμου 4887/2022.

Ήδη, κατατέθηκαν 330 αιτήσεις επενδυτικών σχεδίων, συνολικού προϋπολογισμού ύψους 483,6 εκατ. ευρώ που υποβλήθηκαν κατά τον πρώτο κύκλο του προγράμματος, ο οποίος ολοκληρώθηκε στις 30 Δεκεμβρίου 2022. Τα περισσότερα σχέδια με τη μεγαλύτερη αναλογία στον προϋπολογισμό τους συγκεντρώνονται στις περιφέρειες Κεντρικής Μακεδονίας και Θεσσαλίας, ενώ αντίθετα στις νησιωτικές περιφέρειες της χώρας (Β. Αιγαίο, Ν. Αιγαίο, Ιόνια Νησιά) τα επενδυτικά σχέδια ήταν πολύ λιγότερα και με ιδιαίτερα μειωμένους προϋπολογισμούς (Πίνακας 3).

Πίνακας 3: Επενδυτικά σχέδια αγροδιατροφής
νέου αναπτυξιακού νόμου ανά περιφέρεια

Περιφέρειες

Επενδυτικά
Σχέδια

Π/Υ

(σε χιλ. ευρώ)

Περιφέρειες

Επενδυτικά
Σχέδια

Π/Υ

(σε χιλ. ευρώ)

Κεντρική Μακεδονία

55

122.422

Ανατ. Μακεδονία-Θράκη

22

31.218

Θεσσαλία

56

86.632

Αττική

13

28.269

Στερεά Ελλάδα

30

38.497

Δυτική Ελλάδα

22

23.637

Πελοπόννησος

39

35.520

Βόρειο Αιγαίο

6

14.839

Κρήτη

36

35.193

Νότιο Αιγαίο

3

6.563

Δυτική Μακεδονία

23

33.177

Ιόνια Νησιά

1

168

Ήπειρος

24

27.440

Σύνολο χώρας

330

483.576

Πηγή: Στοιχεία υπουργείου Ανάπτυξης και Επενδύσεων

ΓΡΑΦΕΙ: