Τεράστια συγκέντρωση γεωργικής γης «βλέπει» ο FAO – Το 10% των κατόχων ελέγχει το 89% της καλλιεργήσιμης έκτασης

Μόνο το 35% της παγκόσμιας γης διαθέτει επίσημη καταγραφή ιδιοκτησίας, κατοχής ή χρήσης, σύμφωνα με νέα διεθνή έκθεση του FAO, της ILC και του CIRAD. Το υπόλοιπο ποσοστό παραμένει είτε ακαταχώριστο είτε υπό καθεστώτα ασαφούς ή ανεπίσημης αναγνώρισης, γεγονός που αναδεικνύει ένα εκτεταμένο παγκόσμιο πρόβλημα ανασφάλειας γης.

Σύμφωνα με την έκθεση, περίπου 1,1 δισεκατομμύρια άνθρωποι —σχεδόν το 23% του ενήλικου πληθυσμού παγκοσμίως— θεωρούν πιθανό να χάσουν μέρος ή το σύνολο της γης και της κατοικίας τους μέσα στην επόμενη πενταετία. Ο αριθμός αυτός έχει αυξηθεί τα τελευταία χρόνια, υπογραμμίζοντας την επιδείνωση της ανασφάλειας ως προς τα δικαιώματα γης.

Οι συντάκτες της έκθεσης τονίζουν ότι η ασφάλεια κατοχής γης αποτελεί βασικό παράγοντα για την υπεύθυνη διακυβέρνηση, καθώς ενισχύει τη βιώσιμη παραγωγή, την περιβαλλοντική προστασία, τη σταθερότητα και την οικονομική ανάπτυξη. Ωστόσο, η πρόοδος στην κατοχύρωση δικαιωμάτων παραμένει αργή, ενώ η εφαρμογή των πολιτικών στην πράξη ακόμη πιο περιορισμένη, γεγονός που καταδεικνύει την ανάγκη για ισχυρότερη πολιτική βούληση.

Τεράστιες ανισότητες στην κατανομή και κατοχή γης

Η έκθεση αποκαλύπτει σημαντικές ανισότητες στη διανομή της γης παγκοσμίως. Τα κράτη κατέχουν νομικά πάνω από το 64% της γης, ενώ μόλις το 18% ανήκει σε ιδιώτες και εταιρείες. Περίπου το 42% της γης θεωρείται εθιμική, αν και μεγάλο μέρος της δεν έχει επίσημη αναγνώριση ή καταγραφή. Για περίπου το 10% της παγκόσμιας γης, το καθεστώς ιδιοκτησίας παραμένει άγνωστο.

Ιδιαίτερα έντονη είναι η συγκέντρωση της γεωργικής γης: το 10% των μεγαλύτερων κατόχων διαχειρίζεται το 89% της συνολικής γεωργικής έκτασης. Παράλληλα, οι μεγαλύτερες αγροτικές εκμεταλλεύσεις, άνω των 1.000 εκταρίων, ελέγχουν πάνω από το ήμισυ της καλλιεργήσιμης γης, ενώ η πλειονότητα των αγροτών (85%) διαθέτει εκμεταλλεύσεις κάτω των 2 εκταρίων.

Σημαντικό είναι επίσης το έμφυλο χάσμα, καθώς σε σχεδόν όλες τις χώρες με διαθέσιμα δεδομένα οι άνδρες έχουν περισσότερες πιθανότητες από τις γυναίκες να κατέχουν ή να διαθέτουν ασφαλή δικαιώματα γης.

Εθιμικές γαίες και περιβαλλοντικές πιέσεις

Η έκθεση δίνει ιδιαίτερη έμφαση στις εθιμικές γαίες, οι οποίες διαχειρίζονται από αυτόχθονες πληθυσμούς, κτηνοτρόφους και φυλετικές κοινότητες και καλύπτουν σημαντικό μέρος της παγκόσμιας επιφάνειας. Παρότι συχνά συμβάλλουν καθοριστικά στην προστασία της βιοποικιλότητας και στην κλιματική ισορροπία, παραμένουν σε μεγάλο βαθμό χωρίς επίσημη αναγνώριση.

Οι περιοχές αυτές δέχονται αυξανόμενες πιέσεις από την αστική επέκταση, τη βιομηχανική γεωργία, τα μεγάλα έργα υποδομών και την εξόρυξη φυσικών πόρων. Ακόμη και ορισμένες «πράσινες» πολιτικές, όπως έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και αντισταθμίσεις άνθρακα, εντείνουν τις πιέσεις σε μη προστατευμένες περιοχές.

Σύμφωνα με την έκθεση, μεγάλο μέρος των εθιμικών γαιών περιέχει κρίσιμα οικοσυστήματα με υψηλά αποθέματα «μη ανακτήσιμου» άνθρακα, γεγονός που καθιστά την προστασία τους ζωτικής σημασίας για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.

Έκκληση για ενίσχυση της πολιτικής δράσης

Οι συντάκτες της έκθεσης επισημαίνουν ότι, παρά τη διεθνή πρόοδο σε επίπεδο κατευθυντήριων γραμμών, η εφαρμογή στην πράξη παραμένει περιορισμένη. Τονίζουν την ανάγκη για ισχυρότερη πολιτική δέσμευση, καλύτερη καταγραφή της γης και πιο συμπεριληπτικές πολιτικές που θα διασφαλίζουν τα δικαιώματα όλων, ιδίως των πιο ευάλωτων πληθυσμών.

Δείτε ΕΔΩ την έκθεση