«Voice of the Farmer 2026»: Η Ελλάδα στις πιο πιεσμένες αγροτικές οικονομίες παγκοσμίως

Η Ελλάδα βρίσκεται στην ομάδα των πέντε χωρών με τις χειρότερες επιδόσεις μείωσης εισοδήματος, τις άδικες τιμές στα προϊόντα, τη χαμηλή κρατική στήριξη και το υψηλό άγχος, σύμφωνα με την έρευνα παγκόσμιας κλίμακας που πραγματοποίησε η πλατφόρμα αγροτικής γνώσης Wikifarmer, σε δείγμα 10.234 αγροτών από 158 χώρες από τον Νοέμβριο του 2025 ως τον Μάρτιο του 2026.

Πιο συγκεκριμένα, οι Έλληνες αγρότες κατέγραψαν το υψηλότερο ποσοστό σοβαρών απωλειών παραγωγής λόγω κλίματος από κάθε άλλη χώρα της έρευνας, δυσαρέσκεια για τις τιμές πολύ πάνω από τον παγκόσμιο μέσο όρο και βαθμολογίες κρατικής στήριξης ανάμεσα στις πέντε χαμηλότερες παγκοσμίως. Οι ερωτήσεις της έρευνας ήταν ανοιχτές και οι αγρότες μίλησαν με δικά τους λόγια για τις τιμές που παίρνουν, το εισόδημά τους, τις ζημιές από τον καιρό, τη στήριξη από το κράτος και για το πώς επηρεάζει η δουλειά τους την ποιότητα της ζωής τους.

Τιμές και εισοδήματα υπό πίεση

Από όσους αγρότες απάντησαν, παγκοσμίως, για τις τιμές το 51,1% θεωρεί άδικη την τιμή που παίρνει για τα προϊόντα του. Παρόμοια είναι η εικόνα και στα εισοδήματα. Το 45,1% αναφέρει ότι το καθαρό του εισόδημα φέτος ήταν χαμηλότερο από πέρυσι και το 24,1% το χαρακτηρίζει «πολύ χειρότερο». Μόλις το 9,4% λέει ότι το εισόδημά του βελτιώθηκε σημαντικά. Έτσι, όσοι δηλώνουν «πολύ χειρότερα» είναι πάνω από δυόμισι φορές περισσότεροι από όσους δηλώνουν «πολύ καλύτερα».

Η μείωση ήταν εντονότερη στην Ευρώπη, όπου το 55,7% των αγροτών αναφέρει μειωμένο εισόδημα, ποσοστό πάνω από το διπλάσιο σε σχέση με την Ωκεανία (27,1%). Ακολουθούν η Νότια Ασία (44,1%) και η Αφρική (43,4%). Σχεδόν οι μισοί (47,5%) νιώθουν οικονομικά ανασφαλείς.

Ανησυχητική η εικόνα για την Ελλάδα

Για την Ελλάδα, η εικόνα που προκύπτει είναι ιδιαίτερα ανησυχητική. Με βάση τις απαντήσεις 165 Ελλήνων αγροτών, το 69% δηλώνει ότι δεν αμείβεται δίκαια για τα προϊόντα που παράγει, ποσοστό σημαντικά υψηλότερο από τον παγκόσμιο μέσο όρο (51%). Παράλληλα, σχεδόν ένας στους δύο παραγωγούς (48%) αναφέρει ότι το εισόδημά του είναι χαμηλότερο σε σχέση με έναν χρόνο πριν, ενώ το 29% χαρακτηρίζει την οικονομική του κατάσταση «πολύ χειρότερη».

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν τα ευρήματα που σχετίζονται με την κλιματική κρίση. Η Ελλάδα καταγράφει το υψηλότερο ποσοστό σοβαρών απωλειών παραγωγής μεταξύ όλων των χωρών που συμμετείχαν στην έρευνα, καθώς το 41% των ερωτηθέντων δηλώνει ότι έχασε περισσότερο από το 25% της παραγωγής του την τελευταία τριετία λόγω ακραίων καιρικών φαινομένων ή επιβλαβών οργανισμών. Ταυτόχρονα, το 38% των συμμετεχόντων κατατάσσεται στον δείκτη των «κλιματικά ευάλωτων» αγροτών – το υψηλότερο ποσοστό διεθνώς – ενώ για το 45% ο σημαντικότερος κλιματικός κίνδυνος είναι οι καύσωνες.

Η πίεση αυτή αντανακλάται και στην ψυχολογία των παραγωγών. Οι μισοί Έλληνες αγρότες (50%) δηλώνουν ότι βιώνουν υψηλά επίπεδα άγχους, σημαντικά πάνω από τον παγκόσμιο μέσο όρο (35%), ενώ η αξιολόγηση της κρατικής στήριξης περιορίζεται μόλις στο 1,68 στα 5, μία από τις πέντε χαμηλότερες βαθμολογίες που καταγράφηκαν στην παγκόσμια έρευνα.

Κλίμα: οι σοβαρότερες απώλειες

Με 41% (δ.ε. 95%: 32,7–49,4), η Ελλάδα έχει το υψηλότερο ποσοστό σοβαρών απωλειών παραγωγής — απώλεια άνω του ενός τετάρτου της παραγωγής λόγω καιρού ή επιβλαβών οργανισμών την τελευταία τριετία — από κάθε χώρα που αναφέρεται στα παγκόσμια ευρήματα, μπροστά από την Ιταλία (40%), την Ινδία (35%), την Κολομβία (33%) και το Μεξικό (33%), και πολύ πάνω από τον παγκόσμιο μέσο όρο του 25%.

Ο κίνδυνος που αναφέρεται συχνότερα από τους Έλληνες αγρότες είναι ο καύσωνας (45%), τη στιγμή που στις περισσότερες χώρες κυριαρχεί η ξηρασία (ο κορυφαίος κίνδυνος παγκοσμίως, με 37%). Αυτό συνάδει με ένα στατιστικά σαφές παγκόσμιο μοτίβο: οι σοβαρές απώλειες αυξάνονται κλιμακωτά με κάθε επιπλέον κλιματικό κίνδυνο που αντιμετωπίζει ένας αγρότης (από 18% χωρίς κανέναν κίνδυνο έως 41% με τέσσερις), ενώ η ίδια η έκθεση σε κλιματικούς κινδύνους αποτελεί έναν από τους ισχυρότερους προγνωστικούς παράγοντες του άγχους των αγροτών (περίπου 38% υψηλότερη πιθανότητα υψηλού άγχους για κάθε επιπλέον κίνδυνο).

Η Ελλάδα προηγείται στον δείκτη «κλιματικά ευάλωτων». Περίπου το 38% των Ελλήνων ερωτηθέντων αναφέρουν και τα τρία ταυτόχρονα: σοβαρή απώλεια παραγωγής, σημαντικό άγχος και έκθεση σε τουλάχιστον έναν μεγάλο καιρικό κίνδυνο — το υψηλότερο ποσοστό από κάθε χώρα, μπροστά από την Ιταλία (30%), την Αργεντινή (29%), το Μεξικό (27%), την Πολωνία (26%) και την Ινδία (26%), έναντι 20% παγκοσμίως. Πρόκειται για σύνθετο δείκτη (συνδυασμό τριών συσχετισμένων μεγεθών που τείνουν να εμφανίζονται μαζί), επομένως διαβάζεται καλύτερα ως ένδειξη περιφερειακού κινδύνου παρά ως μεμονωμένο ακριβές στοιχείο.

Βαθιά δυσαρέσκεια για τις τιμές

Το 69% των Ελλήνων αγροτών δηλώνουν ότι δεν αμείβονται δίκαια για όσα παράγουν (δ.ε. 95%: 60,3–75,4), πολύ πάνω από το 51% παγκοσμίως. Αυτό εντάσσεται στο ισχυρότερο γεωγραφικό μοτίβο της έρευνας: η Ευρώπη και η Λατινική Αμερική καταγράφουν μακράν τη χαμηλότερη αίσθηση δίκαιων τιμών (μόλις 16–18% των αγροτών εκεί θεωρούν τις τιμές δίκαιες, έναντι 45–48% στην Αφρική και τη Νότια Ασία).

Η έρευνα συνδέει την αντίληψη για τις τιμές με το κανάλι πώλησης και όχι μόνο με το προϊόν ή τη χώρα: οι αγρότες που πωλούν απευθείας στον καταναλωτή μέσω διαδικτύου είναι η μόνη ομάδα όπου η πλειονότητα δεν θεωρεί τις τιμές άδικες (μόλις 41% τις θεωρούν άδικες), έναντι 53–59% μέσω συνεταιρισμών, μεταποιητών, λιανέμπορων και εξαγωγικών μεσαζόντων. Παράλληλα, οι πιστοποιημένοι αγρότες (βιολογικά, ΠΟΠ/ΠΓΕ κ.ά.) αισθάνονται δίκαια αμειβόμενοι σχεδόν διπλάσια συχνά σε σχέση με τους μη πιστοποιημένους.

Υπό πίεση το εισόδημα

Το 48% των Ελλήνων αγροτών αναφέρουν χαμηλότερο εισόδημα σε σχέση με έναν χρόνο πριν (δ.ε. 95%: 39,2–55,4), και το 29% το χαρακτηρίζουν «πολύ χειρότερο» — αμφότερα πάνω από τους παγκόσμιους μέσους όρους (45% και 24%). Ωστόσο, το ποσοστό αυτό υπολείπεται του ευρωπαϊκού μέσου όρου (56%)· εντός Ευρώπης, οι μεγαλύτερες μειώσεις εισοδήματος καταγράφονται στην Πολωνία (80%) και την Ιταλία (62%).

Κρατική στήριξη: Στον πάτο της κλίμακας

Οι Έλληνες αγρότες βαθμολογούν την κρατική στήριξη με μέσο όρο μόλις 1,68 στα 5, έναντι 2,11 παγκοσμίως, κατατάσσοντας την Ελλάδα ανάμεσα στις πέντε χώρες με τη χαμηλότερη βαθμολογία στον κόσμο — μαζί με το Καμερούν, την Πολωνία, τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό και το Περού (όλες συγκεντρωμένες μεταξύ 1,66 και 1,73). Οι συντάκτες της έρευνας περιγράφουν το μοτίβο ως διαρθρωτικό και όχι ιδεολογικό: παρόμοια χαμηλές βαθμολογίες εμφανίζονται υπό πολύ διαφορετικές κυβερνήσεις, ενώ οι βαθμολογίες κρατικής στήριξης ακολουθούν την πραγματική οικονομική κατάσταση των αγροτών και όχι μια γενικευμένη δυσαρέσκεια.

Από τα υψηλότερα ποσοστά στο άγχος

Οι μισοί Έλληνες αγρότες (50%) αναφέρουν υψηλό άγχος (4 ή 5 σε κλίμακα 5 βαθμών), έναντι 35% παγκοσμίως, με μέσο όρο άγχους 3,56 στα 5 — κοντά στην Ευρώπη, την περιοχή με το υψηλότερο άγχος στην έρευνα (53%). Η μέση οικονομική ασφάλεια είναι χαμηλή, στο 2,34 στα 5. Το ισχυρότερο μεμονωμένο στατιστικό εύρημα της έρευνας είναι αντιδιαισθητικό: οι μεγαλύτερες εκμεταλλεύσεις αναφέρουν αισθητά υψηλότερο άγχος από τις μικρότερες (το «παράδοξο του μεγέθους»). Το ελληνικό δείγμα είναι κατά συντριπτική πλειονότητα μικρής κλίμακας (το 24% καλλιεργεί λιγότερο από ένα εκτάριο και μόλις το 7% πάνω από 50 εκτάρια), επομένως το υψηλό άγχος δεν οφείλεται στις μεγάλες εκμεταλλεύσεις — συνυπάρχει με τη μικρή ιδιοκτησία. Σε όλο το σύνολο των δεδομένων, οι παράγοντες που συνδέονται ισχυρότερα με το άγχος, μετά τον έλεγχο για πλήθος μεταβλητών, είναι η αντίληψη για άδικες τιμές, οι σοβαρές απώλειες παραγωγής και η έκθεση σε κλιματικούς κινδύνους, ενώ η βιολογική πιστοποίηση και η οικονομική ασφάλεια λειτουργούν ως προστατευτικοί παράγοντες.

Η Ελλάδα στο πλαίσιο της Ευρώπης

Η Ευρώπη είναι συνολικά η πιο επιβαρυμένη περιοχή της έρευνας — υψηλότερο άγχος, μείωση εισοδήματος αρκετά πάνω από τον παγκόσμιο μέσο όρο, η μεγαλύτερη έκθεση σε καιρικούς κινδύνους, οξύ πρόβλημα γήρανσης και έντονη αλλά αναποτελεσματική εξάρτηση από τους συνεταιρισμούς. Η Ελλάδα εντάσσεται πλήρως σε αυτή την ευρωπαϊκή εικόνα και, μαζί με την Ιταλία, αποτελεί τον πυρήνα ενός χαρακτηριστικού μεσογειακού μοτίβου ακραίων κλιματικών απωλειών σε συνδυασμό με υψηλό άγχος — αν και το ελληνικό δείγμα είναι νεότερο από τα περισσότερα ευρωπαϊκά.

Η συνολική εικόνα

Στον σύνθετο δείκτη «πίεσης» της έρευνας — αγρότες που αναφέρουν ταυτόχρονα μείωση εισοδήματος, άδικες τιμές, χαμηλή κρατική στήριξη και υψηλό άγχος — η Ευρώπη είναι η πιο επιβαρυμένη περιοχή (24,5%, έναντι 12,9% παγκοσμίως), και η Ελλάδα εντάσσεται και πάλι στην ομάδα των πέντε χωρών με τις χειρότερες επιδόσεις. Σε συνδυασμό με την πρώτη θέση στην κλιματική ευπάθεια, η Ελλάδα αναδεικνύεται σε ένα από τα σαφέστερα παραδείγματα σωρευτικής πίεσης στην έρευνα.

Ποιοι απάντησαν στην Ελλάδα

Το ελληνικό δείγμα κλίνει προς τους μικροκαλλιεργητές (24% κάτω από ένα εκτάριο· 7% πάνω από 50 εκτάρια) και είναι νεότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (16% κάτω των 30 και 12% άνω των 60, έναντι 8% κάτω των 30 και 28% άνω των 60 στην Ευρώπη). Ο καύσωνας αποτελεί την κύρια καιρική ανησυχία.

Όπως σε κάθε ανάλυση ανά χώρα, η σύνθεση του δείγματος επηρεάζει τους μέσους όρους, και τα μοτίβα αυτά περιγράφουν τους ερωτηθέντες και όχι το σύνολο του αγροτικού πληθυσμού της χώρας. Τα στοιχεία για την Ελλάδα βασίζονται σε 165 ερωτηθέντες, κατατάσσοντας τη χώρα στις περιπτώσεις μέτριας αξιοπιστίας της έρευνας (εθνικά δείγματα 100–199 ατόμων). Τα ποσοστά διαβάζονται με κάπως ευρύτερα διαστήματα εμπιστοσύνης σε σχέση με τα μεγαλύτερα δείγματα, ωστόσο η Ελλάδα έχει επαρκές δείγμα ώστε να ξεχωρίζει σε δύο από τα κορυφαία παγκόσμια ευρήματα.

Όλα τα ποσοστά υπολογίζονται με βάση μόνο όσους απάντησαν στη συγκεκριμένη ερώτηση, με διαστήματα εμπιστοσύνης Wilson 95%. Πρόκειται για αυτοεπιλεγόμενο, μη πιθανοτικό δείγμα: τα στοιχεία περιγράφουν τους αγρότες που συμμετείχαν μέσω του δικτύου της Wikifarmer, όχι το σύνολο των Ελλήνων αγροτών, και δεν προβάλλονται στον εθνικό πληθυσμό.