Υφαίνει τέχνη το… μαλλί της τοπικής κτηνοτροφίας στη Δυτική Μακεδονία

Όταν η κτηνοτροφική παράδοση συναντά τη σύγχρονη δημιουργία, τότε η τέχνη ξαναδίνει ζωή σε μια ξεχασμένη και περιθωριοποιημένη πρώτη ύλη. Στη Βλάστη, έναν τόπο όπου η κτηνοτροφία υπήρξε για δεκαετίες πυλώνας της τοπικής ταυτότητας, η καλλιτέχνιδα Shekine Naidi —μισή Ιρανή, μισή Ελληνίδα και βαθιά δεμένη με τον τόπο καταγωγής της τη Βλάστη— επαναφέρει στο προσκήνιο ένα υλικό που σήμερα όχι μόνο είναι αναξιοποίητο αλλά στην πλειονότητα καταστρέφεται.

Πρόκειται για το μαλλί της τοπικής κτηνοτροφίας, που για την ίδια δεν είναι ένα υποπροϊόν, αλλά φορέας μνήμης, τεχνικής και πολιτισμού. Η Shekine Naidi, η οποία βραβεύτηκε πριν από λίγες ημέρες στον διαγωνισμό Nóema, -πρωτοβουλία της συζύγου του πρωθυπουργού Μαρέβας Γκραμπόφσκι-, για τη διαφύλαξη της πολιτιστικής κληρονομιάς, διδάσκει με το μαλλί μια τεχνική που έχει τις ρίζες της τόσο στην ελληνική παράδοση και λαϊκή τέχνη όσο και στην ιρανική κληρονομιά της: την παραγωγή κετσέ, την πιο αρχαία μορφή υφάσματος στον κόσμο. «Δουλεύω με το μαλλί της Βλάστης εδώ και περίπου επτά χρόνια. Η σχέση με την πρώτη ύλη ξεκινά από την οικογένειά μου, η γιαγιά μου ήταν η υφάντρα και στα τελευταία χρόνια της τη βοήθησα πολλές φορές και την πίεζα να μου δείξει το πώς πλένεται το μαλλί που είναι από τις πιο δύσκολες διαδικασίες» εξηγεί η κυρία Naidi η οποία έχει σπουδάσει Καλές Τέχνες στη Θεσσαλονίκη και στην Ιταλία και είναι από τις ελάχιστες, αν όχι η μοναδική, δημιουργός σχετικών έργων.

Η απαξίωση της πρώτης ύλης

Η καλλιτεχνική της πορεία συνδέθηκε οργανικά με τη Βλάστη και τις «Γιορτές της Γης», όπου βρήκε το υποστηρικτικό περιβάλλον για να αναπτύξει το εργαστήριο μαλλιού που φέτος πραγματοποιείται για τέταρτη χρονιά. «Μέχρι φέτος η διδασκαλία γινότανε στο πώς καθαρίζουμε το μαλλί. Πλέον έχουν εξαφανιστεί και τα ειδικά λαναρεία και οι πλύστρες για τα μαλλιά. Αυτός ο συνδυασμός όπως και η αλλαγή των φυλών, πλέον είναι ράτσες παραγωγής γάλακτος και κρέατος, έχει οδηγήσει σε μια πρωτοφανή απαξίωση της πρώτης ύλης.

Το μαλλί, που κάποτε αποτελούσε βασικό υλικό ένδυσης, σήμερα θα πήγαινε στη χωματερή ή θα το καίγανε» λέει χαρακτηριστικά για τα τσουβάλια που της παραχωρούν οι κτηνοτρόφοι της Βλάστης.

Αν και η απουσία υποδομών καθιστά το υλικό δύσχρηστο, ωστόσο για την ίδια αυτό συνιστά πρόκληση και όχι εμπόδιο καθώς το μαλλί δεν χρησιμοποιείται στην Ελλάδα πλέον κι όπου κι αν πάει το βρίσκει δωρεάν. Η δημιουργός βλέπει σε αυτή την εγκατάλειψη όχι μόνο ένα περιβαλλοντικό πρόβλημα, αλλά και μια χαμένη ευκαιρία για την ελληνική ύπαιθρο. «Σίγουρα μειώνει τη σπατάλη της πρώτης ύλης. Θα μπορούσε να ενισχύσει την αξία της κτηνοτροφικής παραγωγής» επισημαίνει και προσθέτει πως στο εξωτερικό το μαλλί χρησιμοποιείται στη δόμηση, στην αρχιτεκτονική, στη χειροτεχνία και στη σύγχρονη τέχνη. Η ίδια το μετατρέπει σε κετσέ, κιλίμια, φωτιστικά, τρισδιάστατες κατασκευές και μεγάλης κλίμακας έργα, αποδεικνύοντας ότι ένα υλικό που σήμερα θεωρείται άχρηστο μπορεί να αποκτήσει νέα ζωή, νέα χρήση και νέα αξία.

Μεγάλο χαλί από κετσέ

Φέτος, το εργαστήριο αποκτά συλλογικό χαρακτήρα. Η κυρία Naidi σχεδιάζει τη δημιουργία ενός μεγάλου έργου κετσέ στα λιβάδια της Βλάστης, με τη βοήθεια δύο αλόγων, ακολουθώντας την παραδοσιακή τεχνική του Ιράν. «Ήθελα πάρα πολύ να φτιάξω ένα πολύ μεγάλο συλλογικό έργο, όλοι μαζί να φτιάξουμε ένα χαλί με διαστάσεις δύο με τρία μέτρα. Θα το δημιουργήσουμε με δεκαπέντε συμμετέχοντες που θα επεξεργαστούν το μαλλί με τα χέρια τους, χτυπώντας το και συμπιέζοντάς το μέχρι να γίνει ενιαίο σώμα» καταλήγει. Τα έργα της Shekine Naidi, εμπνέονται τόσο από το τοπίο της Βλάστης, την ιστορία της, αλλά και τις πολιτισμικές διαδρομές που κουβαλά η ίδια, το Ιράν αλλά και τα ορυχεία της Πτολεμαΐδας.