Έρευνα: Πλήγμα στους ωφέλιμους οργανισμούς του εδάφους από τα υπολείμματα φυτοφαρμάκων

Τον αντίκτυπο των φυτοφαρμάκων στη ζωή του εδάφους καταγράφει η μελέτη «Pesticide residues alter taxonomic and functional biodiversity in soils», που υπογράφεται από διεθνή ομάδα ερευνητών. Πρόκειται για μία από τις πιο ολοκληρωμένες πανευρωπαϊκές αναλύσεις που έχουν πραγματοποιηθεί έως σήμερα σχετικά με τα υπολείμματα φυτοφαρμάκων και τη συσχέτισή τους με τη βιοποικιλότητα του εδάφους.

Έρευνα σε 26 χώρες και 373 σημεία

Η μελέτη κάλυψε 373 τοποθεσίες σε 26 ευρωπαϊκές χώρες, περιλαμβάνοντας ετήσιες καλλιέργειες, μόνιμες καλλιέργειες, πρώην καλλιεργούμενες εκτάσεις που μετατράπηκαν πρόσφατα σε λιβάδια, εκτατικά λιβάδια και δασικές περιοχές.

Οι ερευνητές εξέτασαν τις επιπτώσεις των φυτοφαρμάκων σε ένα ευρύ φάσμα οργανισμών: βακτήρια, μύκητες, πρωτίστες, νηματώδεις και αρθρόποδα, καθώς και σε βασικές λειτουργικές και γονιδιακές ομάδες.

Τα ευρήματα είναι αποκαλυπτικά:

• Σε 70% των θέσεων εντοπίστηκαν ένα ή περισσότερα κατάλοιπα φυτοφαρμάκων.

• Συνολικά ανιχνεύθηκαν 63 διαφορετικές δραστικές ουσίες.

• Τα μυκητοκτόνα αποτελούσαν το 54% των ανιχνεύσεων, τα ζιζανιοκτόνα το 34,9% και τα εντομοκτόνα το 11,1%.

• Μετά τα φυσικοχημικά χαρακτηριστικά του εδάφους, η παρουσία φυτοφαρμάκων ήταν ο δεύτερος σημαντικότερος παράγοντας που επηρέαζε τα πρότυπα βιοποικιλότητας.

Παρότι οι υψηλότερες συγκεντρώσεις εντοπίστηκαν –όπως ήταν αναμενόμενο– σε καλλιεργούμενες εκτάσεις, κατάλοιπα βρέθηκαν και σε λιβάδια και δασικές περιοχές, επιβεβαιώνοντας τη μεταφορά φυτοφαρμάκων εκτός γεωργικών αγρών.

Πλήγμα σε ωφέλιμους οργανισμούς

Η μελέτη καταγράφει σημαντικές επιπτώσεις σε ωφέλιμες ομάδες οργανισμών. Οι μυκορριζικοί μύκητες (AMF), που σχηματίζουν συμβιωτικές σχέσεις με τις ρίζες των φυτών, ενισχύοντας την πρόσληψη νερού και θρεπτικών στοιχείων και προστατεύοντας από παθογόνα, επηρεάζονται αρνητικά από την αύξηση ορισμένων μυκητοκτόνων.

Αντίστοιχα, οι βακτηριοφάγοι νηματώδεις –οι οποίοι ενισχύουν τη μικροβιακή δραστηριότητα, την ανακύκλωση θρεπτικών στοιχείων και τον κύκλο του άνθρακα– μειώνονται σε περιβάλλοντα με αυξημένα επίπεδα φυτοφαρμάκων.

Αυξανόμενες συγκεντρώσεις συγκεκριμένων μυκητοκτόνων συσχετίστηκαν με μείωση του πλούτου και της ποικιλότητας, βακτηρίων, πρωτίστων, νηματωδών και αρθροπόδων.

Την ίδια στιγμή, οργανισμοί επιβλαβείς για την ανάπτυξη των φυτών –όπως φυτοπαθογόνοι μύκητες, φυτοφάγοι νηματώδεις και παρασιτικοί πρωτίστες– ευνοήθηκαν από ορισμένες ουσίες, όπως τα ζιζανιοκτόνα pendimethalin και glyphosate.