12o Gaia Congress: Εστιάζοντας σε ΚΑΠ, εκπαίδευση και εισόδημα

Με κοινό παρονομαστή την ανάγκη να αποκτήσει η ελληνική και ευρωπαϊκή γεωργία πιο σταθερή προοπτική, πραγματοποιήθηκε στις 12 Ιουνίου, στην Ξάνθη, το δεύτερο πάνελ του 12ου συνεδρίου της GAIA ΕΠΙΧΕΙΡΕΙΝ. Η συζήτηση κινήθηκε γύρω από τα μεγάλα ανοιχτά ζητήματα για τη χρηματοδότηση της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής, την αύξηση του αγροτικού εισοδήματος, την παραμονή των νέων στην παραγωγή και τον ρόλο της ευφυούς γεωργίας.

Ισχυρότερη ΚΑΠ και επενδύσεις στην ευφυή γεωργία

Ο Yves Madre, πρόεδρος της Farm Europe, έθεσε από την αρχή το ζήτημα της χρηματοδότησης, υπογραμμίζοντας ότι το ελάχιστο ύψος των κονδυλίων για την επόμενη ΚΑΠ δεν μπορεί να παραμείνει στα 300 δισ. ευρώ, αλλά πρέπει να αυξηθεί τουλάχιστον στα 350 δισ. ευρώ, με επιπλέον πόρους από άλλα χρηματοδοτικά εργαλεία.

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στην έξυπνη γεωργία, την οποία χαρακτήρισε ως τη μόνη ουσιαστική απάντηση για την ανάπτυξη της ευρωπαϊκής γεωργίας. Αναφερόμενος στην ελληνική εμπειρία, δηλαδή στο έργο «Γεωργία με Ευφυΐα», το οποίο υλοποιείται από το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων με χρηματοδότηση από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και αναδόχους την εταιρεία NEUROPUBLIC, τον Όμιλο ΟΤΕ και τη διαφημιστική ΣΚΑΡΜΟΥΤΣΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ, ο κ. Madre τόνισε ότι «η ευφυής γεωργία που αναπτύσσεται στην Ελλάδα πρέπει να υιοθετηθεί σε ευρωπαϊκή κλίμακα», επισημαίνοντας ότι μια τέτοια μετάβαση έχει κόστος και απαιτεί συστηματικές επενδύσεις στην ψηφιακή γεωργία.

Ο κ. Madre στάθηκε, επίσης, στην ανάγκη ενεργοποίησης πόρων από διαφορετικές πηγές και στη διασφάλιση ότι οι αγορές τροφίμων θα προσφέρουν κερδοφορία στους παραγωγούς. Αναφέρθηκε στη βιοοικονομία ως πεδίο νέων ευκαιριών, ενώ υπογράμμισε ότι οι παραγωγοί χρειάζονται εισοδηματική στήριξη για επενδύσεις. Πάνω από όλα, μίλησε για αλλαγή νοοτροπίας: Η συζήτηση για την ΚΑΠ, είπε, πρέπει να περάσει από τους κοινωνικούς και περιβαλλοντικούς όρους στην ευρύτερη έννοια της άμυνας και της ασφάλειας της Ευρώπης, με τη γεωργία και τους υδάτινους πόρους στον πυρήνα της.

Το έλλειμμα γνώσης στο πεδίο

Από την πλευρά του, ο Σπυρίδων Κίντζιος, πρύτανης του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών, συνέδεσε την ανάπτυξη της γεωργίας με την εκπαίδευση και την εφαρμοσμένη γνώση. Αναφερόμενος στη μελέτη της GPO που παρουσιάστηκε στο συνέδριο, σημείωσε ότι είναι «ακριβώς αυτό που χρειαζόμαστε», καθώς αναδεικνύει κρίσιμες ανάγκες του αγροτικού τομέα.

Ο κ. Κίντζιος περιέγραψε ως τεράστιο έλλειμμα την απουσία του γεωπόνου από το πεδίο. Υπενθύμισε ότι μέχρι το τέλος της δεκαετίας του ’70 υπήρχε πιο άμεση σύνδεση του γεωπόνου με τον παραγωγό, ενώ σήμερα, όπως είπε, «δεν βγάζουμε γεωπόνους εφαρμογών». Η υπερειδίκευση των επιστημόνων και η αποσύνδεση της έρευνας και της εκπαίδευσης από την πράξη έχουν δημιουργήσει ένα κενό που πρέπει να καλυφθεί.

Υπογράμμισε ότι η εκπαίδευση των αγροτών πρέπει να γίνεται στο χωράφι και όχι μόνο σε αίθουσες. Έφερε ως παράδειγμα την Αλίαρτο Βοιωτίας, όπου το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών παρουσίασε υπόδειγμα εφαρμογής νέων τεχνολογιών από τον ίδιο τον αγρότη. Όταν όμως ολοκληρώθηκε η χρηματοδότηση της Περιφέρειας, το εγχείρημα σταμάτησε λόγω έλλειψης προσωπικού. Για τον πρύτανη του ΓΠΑ, η δημιουργία τέτοιων κέντρων καινοτομίας στο πεδίο είναι αναγκαία, όπως και η ανάδειξη του αγροτικού επαγγέλματος. «Πρέπει να διαφημιστεί το αγροτικό επάγγελμα», τόνισε, προσθέτοντας ότι για να γίνει πραγματικά ελκυστικό πρέπει πρώτα να είναι προσοδοφόρο.

Πόροι, στόχοι και περιφερειακές ανισότητες

Στο πολιτικό σκέλος της συζήτησης, ο Γιάννης Οικονόμου, βουλευτής Φθιώτιδας της ΝΔ και πρώην υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, μίλησε για τη μεγάλη ανησυχία σχετικά με τις ανταγωνιστικές προτεραιότητες και τα ανταγωνιστικά ταμεία, που ενδέχεται να απορροφήσουν πόρους από την ΚΑΠ. Όπως ανέφερε, η διαπραγμάτευση βρίσκεται σε εξέλιξη και η Ελλάδα έχει συμμαχήσει με χώρες που επιμένουν σε αυτόνομη και ισχυρή ΚΑΠ.

Ο ίδιος εκτίμησε ότι, με τα σημερινά δεδομένα, η χώρα μπορεί να αναμένει για την επόμενη προγραμματική περίοδο ένα σωρευτικό ποσό γύρω στα 20 δισ. ευρώ. Ωστόσο, προειδοποίησε ότι η διαχείριση αυτών των πόρων θα απαιτήσει σοβαρές αποφάσεις. Το θέμα, όπως είπε, έχει απασχολήσει έντονα τη Διακομματική Επιτροπή της Βουλής, εκφράζοντας την αισιοδοξία του ότι σε μεγάλο μέρος του πορίσματος θα υπάρξει συναντίληψη μεταξύ των κομμάτων.

Στις ανισότητες μεταξύ περιοχών και παραγωγών στάθηκε ο Στάθης Γιαννακίδης, πρώην υφυπουργός Οικονομίας και Ανάπτυξης. Όπως είπε, νέοι άνθρωποι μπαίνουν στην παραγωγή, όμως «αγρότης από αγρότη έχει διαφορά». Άλλες δυνατότητες έχει ένας παραγωγός με 1.000 ή 1.500 στρέμματα, εξοπλισμό και παραγωγικές εκτάσεις, και άλλες ένας αγρότης στα ορεινά της Ξάνθης, με μικρό κλήρο, χωρίς τεχνολογία και χωρίς οικογενειακή υποδομή.

Για τον κ. Γιαννακίδη, το κρίσιμο δεν είναι πόσοι νέοι υποβάλλουν αίτηση ή εντάσσονται σε προγράμματα, αλλά πόσοι τελικά παραμένουν στην παραγωγή. Επισήμανε ότι το εισόδημα των παραγωγών στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη είναι χαμηλότερο σε σχέση, για παράδειγμα, με αυτό των Θεσσαλών συναδέλφων τους, ενώ χαρακτήρισε την περιφέρεια μία από τις πιο ευάλωτες της Ευρώπης, με το 28% του πληθυσμού κοντά στο όριο της φτώχειας. Σε ασταθές περιβάλλον, πρόσθεσε, ο παραγωγός δεν γνωρίζει ποιο θα είναι το κόστος παραγωγής του, ενώ η έλλειψη μεταποίησης αγροτικών προϊόντων στερεί κρίσιμο στήριγμα εισοδήματος.

Νέοι αγρότες, εισόδημα και αγροδιατροφική ασφάλεια

Στην ίδια κατεύθυνση, ο Νίκος Παυλονάσιος, πρόεδρος της ΠΕΝΑ, υπογράμμισε ότι σήμερα δεν υπάρχει ολοκληρωμένη στρατηγική για τους νέους αγρότες. Όπως ανέφερε, πολλοί εγκαταλείπουν το επάγγελμα, καθώς το μέλλον παραμένει αβέβαιο.

Μάλιστα, σημείωσε ότι για πρώτη φορά νέοι που έχουν ενταχθεί στο πρόγραμμα νέων αγροτών ζητούν να απενταχθούν, γεγονός που δείχνει το βάθος του προβλήματος. Ζήτησε τόσο από την Ευρωπαϊκή Ένωση όσο και από την Ελλάδα να σταθούν δίπλα στους νέους παραγωγούς, ώστε να μπορέσουν να παραμείνουν στην ύπαιθρο.

Τη διάσταση του εισοδήματος ανέδειξε και ο Paulo Gouveia, Chief Policy Advisor των Copa-Cogeca, τονίζοντας ότι η πρόκληση δεν είναι μόνο να προσελκυστούν νέοι στο αγροτικό επάγγελμα, αλλά κυρίως να συγκρατηθούν. Όπως είπε, το μέσο εισόδημα του Ευρωπαίου αγρότη βρίσκεται περίπου στο 57%-58% σε σχέση με άλλους κλάδους, γεγονός που καθιστά δύσκολη την παραμονή στο επάγγελμα. Για τον ίδιο, η πολιτική της Κομισιόν παραμένει αντιφατική: Από τη μία στηρίζει τον αγρότη, από την άλλη δεν αλλάζει τις συνθήκες ώστε να του εξασφαλίσει αξιοπρεπές εισόδημα.

Ο κ. Gouveia στάθηκε ιδιαίτερα στο μικρό μερίδιο που λαμβάνει ο παραγωγός από την τελική τιμή που πληρώνει ο καταναλωτής, ζητώντας να αυξηθεί η συμμετοχή του στην αλυσίδα αξίας. Παράλληλα, συνέδεσε την αγροτική πολιτική με την επισιτιστική και συνολική ασφάλεια της Ευρώπης, υπογραμμίζοντας ότι η στήριξη του αγροτικού τομέα με δημόσιους πόρους είναι απαραίτητη. Σε περίοδο γεωπολιτικής αβεβαιότητας και πιέσεων στο κόστος παραγωγής, ιδίως στα λιπάσματα, η ανάγκη για μακροπρόθεσμη λύση γίνεται ακόμη πιο επιτακτική.

Το μήνυμα του πάνελ στην Ξάνθη ήταν σαφές: Η ανάπτυξη της ελληνικής γεωργίας δεν μπορεί να στηριχθεί μόνο σε επιδοτήσεις ούτε μόνο σε τεχνολογία. Χρειάζεται ισχυρή ΚΑΠ, δίκαιο εισόδημα, εκπαίδευση στο πεδίο, περιφερειακή στόχευση και πολιτικές που θα κάνουν τον αγρότη ικανό όχι απλώς να μπαίνει στην παραγωγή, αλλά να παραμένει σε αυτή με προοπτική.