12ο Συνέδριο GAIA ΕΠΙΧΕΙΡΕΙΝ: Ιστορίες από το πεδίο – Μοναδικό μέλλον η υπεραξία του προϊόντος στον παραγωγό

«Ιστορίες από το Πεδίο: Από τη Θεωρία στην Πράξη» ήταν το θέμα της 4ης και τελευταίας ενότητας του 12ου συνεδρίου της GAIA ΕΠΙΧΕΙΡΕΙΝ που πραγματοποιήθηκε στην Ξάνθη στις 12 Ιουνίου. Άνθρωποι της γης και της θάλασσας που παράγουν, μεταποιούν, πωλούν, επιβιώνουν κι ένας νέος ερευνητής βιοοικονομίας κατέθεσαν με σαφήνεια τα ζητήματα που τους απασχολούν, διεκδίκησαν ένα καλύτερο μέλλον, ακούγοντας ο ένας το παράδειγμα του άλλου.

Κανένας σχεδιασμός για τη βιοοικονομία στην Ελλάδα

Ο Παναγιώτης Κορωναίος, Πρεσβευτής της Ελλάδας στη Βιοοικονομία (φωτό 1), επιλεγμένος από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή το 2025, και υποψήφιος Διδάκτορας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο άνοιξε τον κύκλο των τοποθετήσεων. Παρουσίασε παραδείγματα βιοοικονομίας από διαφορετικές χώρες, Ελλάδα, Ισλανδία, Ισπανία, εξηγώντας τι αφορά η βιοοικονομία σύμφωνα με τον ορισμό της Ε.Ε. και τονίζοντας ότι καλύπτει ένα ευρύ φάσμα κλάδων, από τον πρωτογενή τομέα μέχρι τη μεταποίηση και τη βιομηχανία. Εξήγησε το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα του νέου παραγωγικού μοντέλου. «Πρωταρχικά έχουμε υποκατάσταση πρώτης ύλης και αγαθών που μέχρι πρότινος παράγονταν από ορυκτούς μη ανανεώσιμους πόρους. Δημιουργούνται νέα καινοτόμα προϊόντα με κοινωνικά, οικονομικά και περιβαλλοντικά οφέλη».

Ο ρόλος του παραγωγού στην αλυσίδα της βιοοικονομίας είναι απλός: προμηθευτής βιομάζας από υπολείμματα και υποπροϊόντα της παραγωγικής δραστηριότητας. Μπορεί επίσης να κάνει ο ίδιος τη μετατροπή δημιουργώντας νέες αλυσίδες αξίας. Σημείωσε ότι η βιοοικονομία μπορεί να δράσει επικουρικά με την ΚΑΠ και με νέα σχήματα όπως η γεωργία άνθρακα, καθιστώντας τον αγρότη λιγότερο ευάλωτο.

Σε πολιτικό επίπεδο 8 χώρες ανέπτυξαν εθνικές στρατηγικές βιοοικονομίας, 11 αναπτύσσουν, αλλά η Ελλάδα δεν ανέπτυξε εθνικό πλαίσιο, παρά τα συγκριτικά της πλεονεκτήματα όπως το περιβάλλον, η επιστήμη και άνθρωπος. Ο κ. Κορωναίος ανέφερε ότι η στροφή στη βιοοικονομία δημιουργεί πολλαπλασιαστικά οφέλη στις τοπικές οικονομίες και οι νέοι παίζουν καθοριστικό ρόλο, είτε πυροδοτώντας τη μετάβαση είτε ως ωφελούμενοι.

Τα γαλακτοκομικά «Μενοίκιο» εξάγονται σε 12 χώρες

Ο γεωπόνος, μέλος διοίκησης στον Αγροκτηνοτροφικό Βιομηχανικό Συνεταιρισμό «ΜΕΝΟΙΚΙΟ», Γιώργος Μελενεκλής (φωτό 2), περιέγραψε τη δραστηριότητα της καθετοποιημένης οικογενειακής επιχείρησης γαλακτοκομικών προϊόντων «Μενοίκιο», με έδρα την Προσοτσάνη Δράμας και παρουσία σε μεγάλα σούπερ μάρκετ της βόρειας Ελλάδας και της Αθήνας. Καλλιεργούν 3.500 στρέμματα ποικίλες ζωοτροφές, και εκτρέφουν αιγοπρόβατα βιολογικής εκτροφής. «Η μονάδα μας ανήκει στις 5 μεγαλύτερες πανελλαδικά στην παραγωγή βιολογικού αιγοπρόβειου γάλακτος. Η επιχείρηση διαθέτει μια σύγχρονη μονάδα επεξεργασίας και διαχείρισης ζωοτροφών καθώς και σιλό». Η ζώνη γάλακτος περιλαμβάνει τη συνεργασία με 100 κτηνοτρόφους όμορων νομών. Η ναυαρχίδα τους είναι τα βιολογικά προϊόντα. Το «Μενοίκιο» εξάγει σε 12 χώρες. Ακολουθώντας τη φιλοσοφία «από το χωράφι στο ράφι» συνεχίζουν από το 2015 μια ανοδική, επιτυχημένη πορεία.

Τόνισε ότι δεν υπάρχει από την πολιτεία μηχανισμός προστασίας του παραγωγού, αναφέροντας χαρακτηριστικά το «2 ευρώ πετρέλαιο».

Η αγάπη για την αλιεία ξυπνάει τον ψαρά

Ο επαγγελματίας αλιέας, Δημήτρης Σαμαράς (φωτό 3) είναι από το 2018 Γραμματέας του Επαγγελματικού Αλιευτικού Συλλόγου Πόρτο Λάγος και από το 2006 συμμετέχει στο διοικητικό συμβούλιο του Αλιευτικού Συνεταιρισμού Βιστωνίδας. Δραστηριοποιείται τα τελευταία 13 χρόνια στην αλιεία, από τα 18 του, και είναι τρίτης γενιάς ψαράς. «Στη θάλασσα ασχολούμαστε με τα χταπόδια, στη λιμνοθάλασσα με τα ψάρια. Σήμερα ξύπνησα στις 4.15. Το κίνητρο είναι η αγάπη για το επάγγελμα. Το άγχος καθημερινά είναι μεγάλο. Κάθε μέρα ξύπνημα νωρίς, κάθε μέρα χρειάζεται να πάω μεροκάματο στην οικογένεια.

Είναι οι καιρικές συνθήκες και πολλά που αντιμετωπίζουμε αλλά κυριαρχούν η αγάπη και το μεράκι για τη δουλειά». Στα μεγάλα προβλήματα είναι οι παλιές υποδομές, η σοβαρή μείωση των ιχθυαποθεμάτων εξαιτίας και των ψαροφάγων πουλιών. «Κάθε χρόνο τα ιχθυοαποθέματα μειώνονται τουλάχιστον 20%. Πριν 10 χρόνια βγάζαμε 90 τόνους αθερίνα. Πέρυσι, βγάλαμε 4 τόνους. Το αυγό της το τρώει το καβούρι. Βγάζουμε 50 τόνους μπλε καβούρια τον χρόνο».

Οικοτεχνία Πορτοκαλλίδη: Η σάλτσα που έγινε brand

Ο αγρότης – οικοτέχνης, Βασίλης Πορτοκαλλίδης (φωτό 4) από τις Φέρες Έβρου, ιδιοκτήτης της οικοτεχνίας Πορτοκαλλίδη είναι αγρότης τρίτης γενιάς. «Το 2016 πήγα να βοηθήσω τη γυναίκα μου, που έφτιαχνε τη σάλτσα όλης της χρονιάς. Ήταν ένα μικρό δωματιάκι κι όταν τέλειωσε μετά από ώρες κατάλαβα ότι η σύγχρονη νοικοκυρά δεν μπορεί να το κάνει, ειδικά στις πόλεις». Το περιστατικό κινητροδότησε τον ίδιο και τη σύζυγό του, Ιωάννα Μαυρομάτη και αποφάσισαν να προχωρήσουν στην παρασκευή ποιοτικής σπιτικής σάλτσας, δημιουργώντας οικοτεχνία. Καλλιεργώντας 600 στρέμματα αροτραίες καλλιέργειες, παρέδιδε την παραγωγή μη γνωρίζοντας πόσο και πότε θα πληρωθεί, ανεξάρτητα από την ποιότητα, λέγοντας «παρέδωσα και όχι πούλησα».  

«Ήθελα να παράγω και την υπεραξία του προϊόντος μου να την πάρω εγώ» δήλωσε. Αρχικός στόχος το 2017 ήταν οι πωλήσεις μόνο στην Αλεξανδρούπολη, αλλά το προϊόν αγαπήθηκε και εκτοξεύθηκε. Συμμετείχαν σε εκθέσεις και σε 11 διεθνείς διαγωνισμούς. Η σάλτσα ταξιδεύει σε πολλές περιοχές της Ελλάδας και εξάγεται στη Γερμανία, τον Καναδά και την Αμερική. Από τα 600 στρέμματα, πλέον τα 50 είναι ντομάτα. «Τα δυο τελευταία χρόνια με το εισόδημά μου από τη μεταποίηση της ντομάτας καλύπτω τη χασούρα από τα υπόλοιπα προϊόντα που καλλιεργώ».

Ο κύκλος της παραγωγής και της διατροφής

Η τεχνολόγος γεωπόνος –  παραγωγός – οικοτέχνης, Στέλλα Τοφέα (φωτό 5) καλλιεργεί στη Γενισσέα Ξάνθης αμύγδαλο, ακτινίδιο και γλυκό καλαμπόκι. Προέρχεται από αγροτική οικογένεια και πριν 10 χρόνια ανέλαβε την αγροτική εκμετάλλευση του πατέρα της. «Ήθελα να σταματήσω να είναι έρμαιο όλων των εμπόρων που παίρνουν το προϊόν χωρίς να είναι βιώσιμη η επιχείρηση». Έκανε ένα θαρραλέο βήμα στη μεταποίηση, δημιουργώντας τη μεταποιητική επιχείρηση, Kyklos Farm και μεταποιεί τα αμύγδαλα που παράγει. «Φτιάχνουμε αμυγδαλέλαιο, αμυγδαλοβούτυρο, ψημένα, αλατισμένα. Θέλουμε να αξιοποιήσουμε το κέλυφος των αμυγδάλων να γίνει πεπιεσμένο ξύλο» μετέφερε, ενστερνιζόμενη τη βιοοικονομία.

Παρά τις ιδέες, διαθέτει περιορισμένο χρόνο και προβλήματα, όπως η έλλειψη εργατικών χεριών. Οι ρόλοι πολλοί: αγρότισσα, εργάτρια, λογίστρια, δημόσιες σχέσεις, προώθηση παραγωγής και μητέρα της μικρής Αγγελικής. Στηρίζει την ανταλλαγή γνώσεων και καλών πρακτικών και με τον σύζυγό της δημιούργησαν μια κινητή καντίνα, ψήνοντας γλυκά καλαμπόκια απευθείας από το χωράφι. «Κρατάμε την οικονομία στον τόπο μας» τόνισε.

Η Ροδόπη διψάει για αρδευτικά έργα

Αποκαλυπτικός ο παραγωγός – Πρόεδρος του Αγροτικού Συλλόγου Κομοτηνής, Νίκος Μποτρότσος (φωτό 6), από βαμβακοπαραγωγός, στράφηκε στα σιτηρά, την καμελίνα και την κινόα, εγκατέλειψε το βαμβάκι γιατί «μπήκε μέσα» αρκετές χιλιάδες ευρώ. Είναι απόφοιτος του Τμήματος Εφαρμοσμένης Πληροφορικής του Πανεπιστημίου Μακεδονίας και συνεχίζει την οικογενειακή επιχείρηση. «Το βαμβάκι, το καλαμπόκι χρειάζονται 6-7 φορές πότισμα. Τα μισά χωράφια στον νομό Ροδόπης είναι ξηρικά. Το νερό από τις βροχές καταλήγει στο Θρακικό Πέλαγος. Δεν γίνεται καμία υποδομή να συγκρατήσει το νερό και να ποτίσουμε το καλοκαίρι». Το κόστος άρδευσης φτάνει και τα 100 ευρώ το στρέμμα. Ακόμη και αν όλα εξελιχθούν ευνοϊκά, η κερδοφορία είναι 60 ευρώ το στρέμμα.

Τόνισε την ανάγκη φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων (που επιδοτεί η Ευρωπαϊκή Ένωση) απέναντι στις ελίτ και έθιξε ένα τεράστιο πρόβλημα, την εφαρμογή της νέας ΚΑΠ, την οποία έχει διαβάσει ολόκληρη! «Καλούμαστε να καινοτομήσουμε σε χωράφια 5-10 στρεμμάτων. Η λύση είναι οι αναδασμοί. Με τα νέα μηχανήματα το μικρότερο χωράφι έπρεπε να είναι πάνω από 100 στρέμματα, για να είμαστε ανταγωνιστικοί». Επικεντρώνοντας στην ΚΑΠ του 2023-2027, δήλωνε από το 2022 πως είναι ανεφάρμοστη, κυρίως στα Οικολογικά Σχήματα που επιβεβαιώνεται από το «μπάχαλο στις πληρωμές». Ελπίζει στη νέα ΚΑΠ να γίνουν διαβουλεύσεις, ώστε να τοποθετηθούν, και μίλησε για τα θετικά όπως η επιδότηση νέων καλλιεργειών και επέλεξε την κινόα και την καμελίνα, δημιουργώντας μια ομάδα παραγωγών.

Η ροδοπίτικη «Γαλατική» κτηνοτροφική μονάδα

Ο αγρότης – κτηνοτρόφος, Κώστας Παπαδημητρίου (φωτό 7) έχει οικογενειακή μονάδα 400 ζώων στο Κόσμιο Ροδόπης που επιβίωσε από την καταστροφική επέλαση της ευλογιάς των αιγοπροβάτων, ζωονόσος που οδήγησε σε θανάτωση χιλιάδες ζώα της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης. Σπούδασε δυο χρόνια στην Κοζάνη μηχανικός ορυκτών πόρων κι εγκατέλειψε τις σπουδές για να συνεχίσει την οικογενειακή επιχείρηση. «Η κτηνοτροφία δεν είναι δουλειά, είναι τρόπος ζωής. Είναι καθημερινός αγώνας επιβίωσης, 365 μέρες τον χρόνο, αδιάκοπα. Είναι ζωντανοί οργανισμοί.

Οι 10-15 κτηνοτρόφοι που απομείναμε στον νομό Ροδόπης έχουμε ένα καλό οικονομικό αποτέλεσμα, λόγω της τιμής του γάλακτος, αλλά παραμονεύει ο αφθώδης πυρετός που αν φτάσει εδώ δε θα μείνει ζωντανό ζώο». Ζήτησε την ανάγκη στήριξης από το κράτος στην προστασία του ζωικού κεφαλαίου, για να μη σβήσει η κτηνοτροφία στον τόπο.

Το πάνελ συντόνισε η δημοσιογράφος της εφημερίδας «ΥΧ», Μαρία Αμπατζή (φωτό 8).