Σπ. Μάμαλης, Πρόεδρος ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ: «Καταθέσαμε στη Βουλή σχέδιο που μπορεί να αλλάξει το τοπίο στην αγροτική επαγγελματική κατάρτιση»

Ο ρόλος της εκπαίδευσης και της κατάρτισης στη διαμόρφωση του αγρότη του αύριο, η ανάγκη ισχυρότερης σύνδεσης της έρευνας με την παραγωγή και η αξιοποίηση της καινοτομίας από το εργαστήριο έως την αγορά βρίσκονται στο επίκεντρο της συζήτησης με τον Πρόεδρο του Δ.Σ του ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ, Σπύρο Μάμαλη.

Σε μια περίοδο κατά την οποία ο πρωτογενής τομέας καλείται να προσαρμοστεί στις προκλήσεις της κλιματικής αλλαγής, της ψηφιακής μετάβασης και των αυξανόμενων απαιτήσεων της αγοράς, ο ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ καλείται να διαδραματίσει κομβικό ρόλο, τόσο στην εκπαίδευση των νέων επαγγελματιών όσο και στην παραγωγή και μεταφορά της νέας γνώσης στην πράξη. Ο κ. Μάμαλης μιλά στην «ΥΧ» για την εξέλιξη της αγροτικής εκπαίδευσης, το μέλλον των ΣΑΕΚ, τις ανάγκες της αγροτικής έρευνας και τα βήματα που απαιτούνται ώστε η καινοτομία να φτάνει πιο γρήγορα στο χωράφι, στην κτηνοτροφική μονάδα και τελικά στην αγορά.

Ο ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ αποτελεί τον βασικό δημόσιο φορέα εκπαίδευσης αγροτών. Πώς εξελίσσεται σήμερα το εκπαιδευτικό του έργο;

Η Αγροτική Επαγγελματική Εκπαίδευση αποτελεί τον πρωταρχικό πυλώνα για την προαγωγή των επαγγελματικών γνώσεων, των ικανοτήτων και των δεξιοτήτων του ανθρώπινου δυναμικού του αγροτικού τομέα, καθώς και για τη διαρκή μετάδοση των επιστημονικών και τεχνικών πληροφοριών για την εφαρμογή σύγχρονων διαδικασιών παραγωγής ανταγωνιστικών αγροτικών προϊόντων. Ο ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ είναι ο κύριος φορέας αγροτικής εκπαίδευσης και κατάρτισης του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων (ΥΠΑΑΤ) και συμβάλλει αποφασιστικά στον σχεδιασμό της εθνικής πολιτικής στον τομέα αυτό, με βασική του αποστολή την οργάνωση και υποστήριξη της επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης των σημερινών αλλά και των αυριανών απασχολούμενων στον αγροτικό τομέα. Στον ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ λειτουργούν έξι Σχολές Ανώτερης Επαγγελματικής Κατάρτισης (ΣΑΕΚ, πρώην ΙΕΚ) στις οποίες παρέχονται επτά ειδικότητες* (βλέπε Πίνακα και αναλυτικά στοιχεία ανά ειδικότητα). Οι ΣΑΕΚ ανήκουν στη μεταδευτεροβάθμια αρχική επαγγελματική κατάρτιση του τυπικού εκπαιδευτικού συστήματος του ν. 4763/2020, έχουν δημόσιο χαρακτήρα (δωρεάν φοίτηση), διάρκεια φοίτησης 5 εξάμηνα (4 εξάμηνα θεωρητικής και εργαστηριακής κατάρτισης και 1 εξάμηνο Πρακτικής Άσκησης) και απευθύνονται σε αποφοίτους της μη υποχρεωτικής δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης (Γενικών και Επαγγελματικών Λυκείων (ΓΕ.Λ. και ΕΠΑ.Λ.), καθώς και κάτοχους ισότιμων τίτλων. Η 6μηνη Πρακτική Άσκηση είναι υποχρεωτική και υλοποιείται σε επιχειρήσεις/φορείς /δημόσιες υπηρεσίες, με την επίβλεψη της κάθε ΣΑΕΚ. Ύστερα από την επιτυχημένη ολοκλήρωση της κατάρτισης τους, στους αποφοίτους χορηγείται από το ΥΠΑΑΤ Βεβαίωση Επαγγελματικής Κατάρτισης (ΒΕΚ), η οποία δίνει στον κάτοχό της το δικαίωμα να συμμετάσχει σε εξετάσεις πιστοποίησης από τον Ε.Ο.Π.Π.Ε.Π., για την απόκτηση του τίτλου επιπέδου πέντε (5) του Εθνικού Πλαισίου Προσόντων. Στη συνέχεια δύνανται να κατατάσσονται σε Τμήματα Σχολών Α.Ε.Ι. συναφούς ειδικότητας. Επιπλέον οι απόφοιτοι των ΣΑΕΚ του ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ που υποβάλουν αίτηση στα Προγράμματα Νέων Αγροτών, μοριοδοτούνται για την ένταξή τους και απαλλάσσονται από την υποχρέωση παρακολούθησης προγραμμάτων κατάρτισης. Τα εργαστηριακά μαθήματα όλων των ΣΑΕΚ γίνονται: – στα πλήρως σύγχρονα εξοπλισμένα εργαστήρια τους (π.χ. Νέων Τεχνολογιών και Γεωργία Ακριβείας, Υδροπονίας κ.α.) – στις παραγωγικές μονάδες μικρής κλίμακος που λειτουργούν στις εγκαταστάσεις τους, όπως τυροκομείο, οινοποιείο, εργαστήριο ξυλογλυπτικής, θερμοκήπια, βουστάσιο, κ.α. καθώς και – στους αγρούς, τον αμπελώνα, τους κήπους κ.α. που βρίσκονται στις ΣΑΕΚ. Οι σπουδαστές αποκτούν γνώσεις, εμπειρίες και επιχειρηματικές ιδέες από χώρες του εξωτερικού, με τη συμμετοχή τους στο πρόγραμμα Erasmus+. Συμμετέχουν σε επιμορφωτικές ημερίδες, σε συνεργασίες των σχολών με Ιδρύματα και Ερευνητικά Ινστιτούτα, σε κλαδικές εκθέσεις και σε εκπαιδευτικές επισκέψεις σε παραγωγικές μονάδες και επιχειρήσεις. Με δαπάνες του ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ παρέχεται δωρεάν στέγαση και σίτιση σε σπουδαστές των σχολών μας. Το Ίδρυμα Ευγενίδου, μέσω Μνημονίου Συνεργασίας με τον ΕΛΓΟΔΗΜΗΤΡΑ, παρέχει υποτροφίες σε σπουδαστές των ΣΑΕΚ του ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ.

Πώς σχεδιάζετε να αναβαθμίσετε τις ΣΑΕΚ ώστε να ανταποκρίνονται στις νέες απαιτήσεις της αγροδιατροφής, της ψηφιακής γεωργίας και της πράσινης μετάβασης, αλλά και να προσελκύσουν περισσότερους νέους;

Οι ΣΑΕΚ, λειτουργούν σε εγκαταστάσεις του ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ που διαθέτουν όλες τις απαραίτητες υποδομές, που συνεχώς συντηρούνται και αναβαθμίζονται με δαπάνες του. Αυτή την περίοδο υλοποιείται πρόγραμμα της Περιφέρειας Ηπείρου για την αναβάθμιση της Γαλακτοκομικής σχολής ύψους 900.000 ευρώ. Η αρμοδιότητα διαμόρφωσης και εποπτείας του εκπαιδευτικού πλαισίου των ΣΑΕΚ ανήκει στο Υπ. Παιδείας και Θρησκευμάτων, που εγκρίνει τους Οδηγούς Κατάρτισης. Ο ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ με πρωτοβουλία του συνέταξε και υπέβαλε για 4 από τις ειδικότητες που λειτουργεί, επικαιροποιημένους ΟΚ, που εγκρίθηκαν και περιλήφθηκαν στους 130 νέους ΟΚ του ΥΠΑΙΘΑ (εφαρμόζονται από το 2023). Παρά το ότι τα προγράμματα σπουδών των ΣΑΕΚ του ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ έχουν συμπεριλάβει μαθήματα (π.χ. γεωργίας ακριβείας), που καλύπτουν σε μεγάλο βαθμό τις σημερινές ανάγκες της αγοράς εργασίας, οι Σχολές μεριμνούν ώστε οι σπουδαστές να ενημερώνονται για τις συνεχείς εξελίξεις στον αγροτοδιατροφικό τομέα και της σύγχρονης οικονομίας. Εμπλουτίζουν σχετικά τις γνώσεις, με τις συχνές επισκέψεις σε κορυφαίες εταιρείες, που παρακολουθούν και ενσωματώνουν στη λειτουργία τους τις εξελίξεις και επιπλέον διοργανώνουν διαλέξεις σε όλη τη διάρκεια σπουδών, από ειδικούς, εκπροσώπους εταιρειών, ερευνητές, που προσθέτουν στα ερεθίσματα τους με ό,τι νεότερο αφορά στην παραγωγική διαδικασία και εμπορία. Δυστυχώς, όμως, για να προσελκυσθεί το ενδιαφέρον των νέων πολλά πράγματα πρέπει να αλλάξουν με κυριότερο τον χαρακτήρα των σχολών. Ως ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ καταθέσαμε ολοκληρωμένο σχέδιο στη Βουλή των Ελλήνων το οποίο μπορεί να αλλάξει το τοπίο όσον αφορά το ενδιαφέρον των νέων για αγροτική επαγγελματική κατάρτιση. Είμαστε έτοιμοι να το εφαρμόσουμε εφόσον γίνουν δεκτές οι προτάσεις και το όραμα μας.

Πώς μπορούν οι ΣΑΕΚ και τα εκπαιδευτικά προγράμματα του ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ να αποκτήσουν πιο ισχυρή σύνδεση με τις ανάγκες της αγοράς, ώστε οι απόφοιτοι να βρίσκουν ευκολότερα εργασία;

Η σύνδεση των ΣΑΕΚ και των εκπαιδευτικών προγραμμάτων του ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ με την αγορά εργασίας απαιτεί μια ολιστική προσέγγιση. Στο Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων συστήθηκε Ομάδα Εργασίας (στην οποία συμμετέχει και ο ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ) με αντικείμενο τη διερεύνηση των επαγγελματικών και εκπαιδευτικών αναγκών του ανθρώπινου δυναμικού, της ενίσχυσης της σύνδεσης εκπαίδευσης και κατάρτισης και της δημιουργίας μηχανισμού παρακολούθησης κινήτρων, εργαλείων και ενισχύσεων που παρέχονται στο ανθρώπινο δυναμικό του πρωτογενή τομέα. Η δημιουργία ενός μόνιμου μηχανισμού παρακολούθησης των αναγκών της αγοράς στον αγροτικό τομέα θα αναδείξει μεταξύ άλλων και τις αναγκαίες παρεμβάσεις στα προγράμματα σπουδών. Προϋπόθεση αποτελεί η επιτάχυνση των διαδικασιών εξετάσεων του ΕΟΠΠΕΠ μετά την αποφοίτηση καθώς και η νομοθετική κατοχύρωση των επαγγελματικών δικαιωμάτων για κάθε νέα ειδικότητα, ώστε να ενισχύεται η είσοδος των αποφοίτων στην αγορά εργασίας κάτι που δυστυχώς δεν γίνεται μέχρι σήμερα.

Ποιοι είναι σήμερα οι κεντρικοί ερευνητικοί άξονες του ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ και ποιες είναι, κατά τη γνώμη σας, οι μεγαλύτερες ανάγκες ενίσχυσης της αγροτικής έρευνας στη χώρα μας;

Οι βασικοί ερευνητικοί μας άξονες αφορούν τη βιώσιμη φυτική και ζωική παραγωγή, με έμφαση στη γενετική βελτίωση, τη φυτοπροστασία, την υγεία και ευζωία των ζώων, τη μείωση των εισροών και την προσαρμογή της γεωργίας στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, η προστασία και αξιοποίηση των εθνικών γενετικών πόρων, των τοπικών ποικιλιών και γηγενών φυλών, καθώς και η βιώσιμη διαχείριση των εδαφικών και υδατικών πόρων. Παράλληλα, σημαντικό μέρος της ερευνητικής μας δραστηριότητας αφορά την ποιότητα, την ασφάλεια και τη διατροφική αξία των τροφίμων, την αυθεντικότητα και την ιχνηλασιμότητα των ελληνικών προϊόντων, την ανάπτυξη νέων προϊόντων υψηλής προστιθέμενης αξίας και την αξιοποίηση παραπροϊόντων στο πλαίσιο της κυκλικής βιοοικονομίας. Στους σύγχρονους ερευνητικούς μας άξονες εντάσσονται επίσης η γεωργία ακριβείας, οι ψηφιακές τεχνολογίες, η τεχνητή νοημοσύνη και τα συστήματα υποστήριξης αποφάσεων, καθώς και η δασική, αλιευτική και αγροτο-οικονομική έρευνα. Η σημαντικότερη ανάγκη σήμερα είναι η διαμόρφωση μιας συνεκτικής και μακροπρόθεσμης Εθνικής Στρατηγικής Αγροτικής Έρευνας και Καινοτομίας, η οποία θα καθορίζει σαφείς ερευνητικές προτεραιότητες και κανόνες εφαρμοσμένης πολιτικής.

Πώς μπορεί η έρευνα να φτάσει πιο γρήγορα από το εργαστήριο στο χωράφι και τις κτηνοτροφικές μονάδες;

Η αξιοποίηση των αποτελεσμάτων της αγροτικής έρευνας, είναι καθοριστική για την ανάπτυξη και τον εκσυγχρονισμό του πρωτογενούς τομέα της χώρας. Είναι γεγονός ότι συχνά υπάρχει μια χρονική και λειτουργική απόσταση ανάμεσα στην παραγωγή νέας γνώσης και στην υιοθέτησή της από τους γεωργούς και τους κτηνοτρόφους. Εδώ ακριβώς αποκτά ιδιαίτερη σημασία το Σύστημα Γεωργικής Γνώσης και Καινοτομίας, το γνωστό AKIS – Agricultural Knowledge and Innovation System. Πρόκειται ουσιαστικά για ένα οικοσύστημα στο οποίο συμμετέχουν οι ίδιοι οι παραγωγοί και οι οργανώσεις τους, η έρευνα, η εκπαίδευση, η γεωργική συμβουλευτική και η επιχειρηματικότητα. Όλοι αυτοί οι κρίκοι πρέπει να λειτουργούν ως «συγκοινωνούντα δοχεία», με συνεχή αλληλεπίδραση και αμοιβαία μεταφορά γνώσης και εμπειρίας. Στον ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ αυτό ήδη συμβαίνει μέσα από ένα ευρύ δίκτυο συνεργασιών με συνεταιρισμούς και ομάδες παραγωγών, στο πλαίσιο ερευνητικών έργων, αλλά και μέσα από εκπαιδεύσεις, καταρτίσεις, σεμινάρια και την παραγωγή εκπαιδευτικού, συμβουλευτικού και ενημερωτικού υλικού για γεωργούς και κτηνοτρόφους. Παράλληλα, έχουμε αναπτύξει και διαθέσει ηλεκτρονικές πλατφόρμες που παρέχουν στους παραγωγούς εργαλεία υποστήριξης για τη διαχείριση των εκμεταλλεύσεών τους, όπως για παράδειγμα σε θέματα άρδευσης και διαχείρισης του εδάφους.

Πρόσφατα, ομάδα ερευνητών του ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ βραβεύτηκε για τη συμμετοχή της στον διαγωνισμό Ecotrophelia 2026. Τι χρειάζεται έτσι ώστε προϊόντα υψηλής αξίας, που δημιουργούνται σε πανεπιστημιακά και ερευνητικά εργαστήρια να αξιοποιηθούν εμπορικά στη βιομηχανία τροφίμων;

Η βράβευση αυτή αποτελεί έμπρακτη αναγνώριση της ποιότητας και της δυναμικής της ερευνητικής δουλειάς που πραγματοποιείται στα Ινστιτούτα του ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ. Για να περάσει όμως ένα καινοτόμο προϊόν από το εργαστήριο στο ράφι, χρειάζεται να δημιουργηθεί μια ουσιαστική γέφυρα ανάμεσα στην έρευνα και τη βιομηχανία. Στον ΕΛΓΟ έχουμε ιδρύσει Το Γραφείο Μεταφοράς Τεχνολογίας το οποίο λειτουργεί ως συνδετικός κρίκος μεταξύ της ερευνητικής κοινότητας και της επιχειρηματικής αγοράς. Εντοπίζει ερευνητικά αποτελέσματα με εμπορικό ενδιαφέρον, αξιολογεί τις δυνατότητες αξιοποίησής τους, υποστηρίζει την προστασία της διανοητικής ιδιοκτησίας και αναζητά επιχειρήσεις που μπορούν να αναλάβουν την περαιτέρω ανάπτυξη, παραγωγή και εμπορική αξιοποίηση μιας τεχνολογίας ή ενός προϊόντος. Παράλληλα, μπορεί να υποστηρίξει τη σύναψη συμφωνιών αδειοδότησης ή τη δημιουργία τεχνοβλαστών (spin-offs), ώστε η ερευνητική γνώση να αποκτά επιχειρηματική υπόσταση. Γι’ αυτό και η μεταφορά τεχνολογίας δεν είναι ένα συμπληρωματικό στάδιο της ερευνητικής διαδικασίας· είναι ο μηχανισμός που επιτρέπει στην έρευνα να ολοκληρώσει τον κύκλο της.