Η νέα γενιά παραγωγών είναι το πραγματικό μέλλον του κλάδου

του Ευθύμιου Φωτεινού, προέδρου της Διεπαγγελματικής Οργάνωσης Βάμβακος

Το βαμβάκι αποτελεί μια από τις σημαντικές εξαγωγικές καλλιέργειες της χώρας και συνδέεται άμεσα με την αγροτική οικονομία, τη μεταποίηση, την εκκόκκιση, το εμπόριο και τις εξαγωγές. Η διατήρηση και ενίσχυση της ανταγωνιστικότητάς του δεν αφορά μόνο τον παραγωγό, αλλά ολόκληρη την αλυσίδα αξίας του προϊόντος.

Ο παραγωγός είναι η αφετηρία, αλλά όχι ο μοναδικός κρίκος. Η ποιότητα που δημιουργείται στο χωράφι πρέπει να διατηρείται κατά τη συγκομιδή, την εκκόκκιση, την αποθήκευση, τη μεταφορά, την κλωστοποίηση, την ύφανση και την παραγωγή του τελικού προϊόντος. Ο εκκοκκιστής, ο έμπορος, ο κλώστης, ο υφαντουργός, η βιομηχανία ένδυσης, το brand και τελικά ο καταναλωτής αποτελούν τμήματα της ίδιας αλυσίδας. Επομένως, χρειαζόμαστε περισσότερη συνεργασία και κοινή στόχευση. Δεν μπορεί ο κάθε κρίκος να λειτουργεί απομονωμένα. Η αξία πρέπει να δημιουργείται και να διαχέεται σε όλη την αλυσίδα.

Σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία του ICAC, το βαμβάκι αντιστοιχούσε περίπου στο 21,1% της παγκόσμιας ζήτησης ινών το 2025

Ανταγωνισμός από τις συνθετικές ίνες

Την ίδια στιγμή, ο διεθνής ανταγωνισμός αλλάζει. Το βαμβάκι δεν ανταγωνίζεται πλέον μόνο άλλα βαμβάκια. Ανταγωνίζεται ένα συνεχώς διευρυνόμενο φάσμα φυσικών, τεχνητών και συνθετικών ινών. Η διεθνής εικόνα είναι σαφής: οι συνθετικές ίνες έχουν αυξήσει σημαντικά το μερίδιό τους στη συνολική ζήτηση ινών, ενώ το μερίδιο του βαμβακιού έχει υποχωρήσει. Σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία του ICAC, το βαμβάκι αντιστοιχούσε περίπου στο 21,1% της παγκόσμιας ζήτησης ινών το 2025, έναντι 71,7% για τις συνθετικές ίνες.

Αυτό δεν σημαίνει ότι το βαμβάκι δεν έχει μέλλον. Σημαίνει ότι πρέπει να υπερασπιστούμε και να ενισχύσουμε τα συγκριτικά του πλεονεκτήματα. Η φυσική προέλευση, η ποιότητα, η άνεση, η δυνατότητα ιχνηλασιμότητας, η υπεύθυνη παραγωγή και η διαφάνεια της εφοδιαστικής αλυσίδας μπορούν να αποτελέσουν ισχυρά στοιχεία διαφοροποίησης. Η απάντηση στον ανταγωνισμό των ινών δεν μπορεί να είναι μόνο η χαμηλότερη τιμή. Πρέπει να είναι η υψηλότερη αξία.

Θέλουμε σαφή αναπτυξιακό στόχο

Για την Ελλάδα, το βαμβάκι έχει ιδιαίτερη σημασία. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει ότι η Ελλάδα είναι ο κύριος παραγωγός βαμβακιού στην ΕΕ, ενώ το ειδικό καθεστώς στήριξης του προϊόντος αποτελεί μέρος της ΚΑΠ.

Η στήριξη, όμως, δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται μόνο ως εισοδηματική ενίσχυση. Πρέπει να συνδέεται με έναν σαφή αναπτυξιακό στόχο: περισσότερη ποιότητα, μεγαλύτερη παραγωγικότητα, καλύτερη διαχείριση του νερού, επενδύσεις στην τεχνολογία, εκπαίδευση, πιστοποίηση, ιχνηλασιμότητα και μεγαλύτερη σύνδεση της πρωτογενούς παραγωγής με τη μεταποίηση.

Κόστος παραγωγής

Προκειμένου να μπορέσουμε να προχωρήσουμε απρόσκοπτα, πρώτη προϋπόθεση είναι η μείωση του κόστους παραγωγής. Ενέργεια, καύσιμα, λιπάσματα, φυτοπροστατευτικά προϊόντα, ζωοτροφές και αρδευτικό νερό αποτελούν σημαντικό μέρος του αγροτικού κόστους. Χρειάζονται σταθερές και στοχευμένες πολιτικές που θα ενισχύουν την ενεργειακή αποδοτικότητα, την ορθολογική χρήση του νερού και την αξιοποίηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας από τους ίδιους τους παραγωγούς.

Ήδη οι πολιτικές εξελίξεις που έχουν δημιουργηθεί όχι μόνο στη Γηραιά Ήπειρο αλλά και ανά τον κόσμο επηρεάζουν αρνητικά και δυσχεραίνουν την καθημερινή λειτουργία του αγρότη. Οι πόλεμοι στην Ουκρανία και στη Μέση Ανατολή αναδεικνύουν ένα πολύ σημαντικό πρόβλημα: την εξάρτησή μας από εξωτερικούς παράγοντες, που ο Έλληνας παραγωγός δεν μπορεί να ελέγξει.

Γι’ αυτό, αν θέλουμε πραγματικά να μιλήσουμε για ενδυνάμωση του προϊόντος μας, δεν αρκεί να συζητάμε μόνο για επιδοτήσεις μετά την εμφάνιση μιας κρίσης. Χρειάζεται πολιτική που να μειώνει την εξάρτηση από το πετρέλαιο και τις εισαγόμενες εισροές, να ενισχύει την ενεργειακή αυτονομία των αγροτικών εκμεταλλεύσεων, να βελτιώνει την άρδευση και να δημιουργεί ισχυρές ομάδες παραγωγών και συνεταιρισμούς.

Επομένως, μια νέα ενεργειακή κρίση μπορεί να αυξήσει ξανά το κόστος παραγωγής, ακόμη και αν η τιμή του ίδιου του αγροτικού προϊόντος παραμένει σταθερή. Με άλλα λόγια, πρέπει να γίνουμε πιο ανθεκτικοί στις διεθνείς κρίσεις.

Επένδυση στη γνώση και στην τεχνολογία

Παράλληλα, είναι απαραίτητη η επένδυση στη γνώση και στην τεχνολογία. Η γεωργία ακριβείας, οι ψηφιακές εφαρμογές, οι σύγχρονες μέθοδοι άρδευσης και η αξιοποίηση δεδομένων μπορούν να περιορίσουν το κόστος και να αυξήσουν την παραγωγικότητα. Όμως η τεχνολογία από μόνη της δεν αρκεί. Χρειάζεται ισχυρή γεωργική συμβουλευτική και ουσιαστική σύνδεση της έρευνας με τις πραγματικές ανάγκες των παραγωγών.

Απαιτείται, επίσης, ένα σταθερό πλαίσιο πολιτικής. Οι παραγωγοί χρειάζονται κανόνες που να μην αλλάζουν διαρκώς, έγκαιρες πληρωμές, αποτελεσματικές υποδομές και ουσιαστική προστασία απέναντι στους κινδύνους της κλιματικής αλλαγής.

Μείωση του αποτυπώματος άνθρακα

Ως ΔΟΒ βρισκόμαστε σε συνεργασία με το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης για την εφαρμογή της παρέμβασης του Στρατηγικού Σχεδίου της ΚΑΠ για τη μείωση του αποτυπώματος άνθρακα. Αν το πρόγραμμα δεν εφαρμοστεί έγκαιρα ή δεν μπορέσουν οι παραγωγοί να ενταχθούν, κινδυνεύουν να χαθούν σημαντικές ενισχύσεις, χάνεται ένα εργαλείο μείωσης του κόστους παραγωγής, το ελληνικό βαμβάκι μπορεί να χάσει χρόνο στην πιστοποίηση και στην ιχνηλασιμότητα. Το πρόγραμμα πρέπει να αντιμετωπιστεί όχι ως ακόμη μία επιδότηση, αλλά ως εργαλείο στρατηγικής για το ελληνικό βαμβάκι.

Η επόμενη γενιά

Από την άλλη πλευρά, η νέα γενιά παραγωγών είναι το πραγματικό μέλλον του κλάδου. Δεν μπορούμε να ζητάμε από έναν νέο άνθρωπο να παραμείνει στην ύπαιθρο εάν η καλλιέργεια δεν του προσφέρει προοπτική, εισόδημα, πρόσβαση στην τεχνολογία και δυνατότητα εξέλιξης. Η ανανέωση των γενεών δεν θα επιτευχθεί μόνο με κίνητρα εισόδου. Θα επιτευχθεί όταν η γεωργία γίνει πιο σύγχρονη, πιο επιχειρηματική και περισσότερο προβλέψιμη.

Ο νέος βαμβακοπαραγωγός πρέπει να αντιμετωπίζεται ως επιχειρηματίας και παραγωγός μιας πιστοποιημένης, επώνυμης και διεθνώς εμπορεύσιμης πρώτης ύλης. Να έχει πρόσβαση σε γεωργία ακριβείας, δεδομένα, σύγχρονα μηχανήματα, συμβουλευτική υποστήριξη, χρηματοδότηση και αγορές.

Γιατί το πραγματικό δίλημμα είναι πλέον ξεκάθαρο: Ή θα κάνουμε την καλλιέργεια πιο ελκυστική για τη νέα γενιά ή θα αντιμετωπίσουμε σταδιακά την εγκατάλειψή της.

Ξεκάθαρο σχέδιο για το μέλλον

Το ελληνικό βαμβάκι έχει ιστορία. Έχει τεχνογνωσία. Έχει αγορά. Έχει ποιότητα. Αυτό που χρειάζεται τώρα είναι να αποκτήσει ακόμη ισχυρότερη ταυτότητα και ένα ξεκάθαρο σχέδιο για το μέλλον. Η Διεπαγγελματική Οργάνωση Βάμβακος θα συνεχίσει να εργάζεται προς αυτή την κατεύθυνση, με στόχο να ενώσει ακόμη περισσότερο τους κρίκους της αλυσίδας, να ενισχύσει τη διεθνή αναγνωρισιμότητα του προϊόντος και να συμβάλει στη διαμόρφωση μιας συνεκτικής εθνικής στρατηγικής.

Το ελληνικό βαμβάκι δεν πρέπει απλώς να συνεχίσει να παράγεται. Πρέπει να αποκτήσει μεγαλύτερη αξία, μεγαλύτερη αναγνωρισιμότητα και μεγαλύτερη προοπτική. Και αυτή η προοπτική περνά μέσα από τον παραγωγό, την αλυσίδα αξίας, την Πολιτεία και τη νέα γενιά που θα κληθεί να την υπηρετήσει.