Μπάμια: Ένα προϊόν υψηλής διατροφικής αξίας σε φθίνουσα πορεία
Η μπάμια αποτελεί μια παραδοσιακή καλλιέργεια για τη χώρα μας, η οποία αναδείχθηκε κυρίως μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, όταν Έλληνες πρόσφυγες έφεραν μαζί τους την τεχνογνωσία και τις καλλιεργητικές πρακτικές της.
Πρόκειται για ένα φυτό που μπορεί να αξιοποιήσει ακόμη και φτωχά και άγονα εδάφη, έχει όμως αυξημένες απαιτήσεις σε υγρασία. Ο καρπός της είναι ιδιαίτερα ευαίσθητος και, μετά τη συγκομιδή, απαιτεί προσεκτική διαχείριση. Η συλλογή γίνεται αποκλειστικά χειρωνακτικά, γεγονός που καθιστά την καλλιέργεια ιδιαίτερα απαιτητική σε εργατικά χέρια. Η χαμηλή απόδοση ανά εργαζόμενο, σε συνδυασμό με το αυξημένο κόστος εργασίας, έχει οδηγήσει πολλές γεωργικές εκμεταλλεύσεις στην εγκατάλειψη της καλλιέργειας.
Όσες παραμένουν στην παραγωγή προσπαθούν να επιβιώσουν μέσα σε ένα ολοένα δυσκολότερο οικονομικό και παραγωγικό περιβάλλον.
Μελίκη Πέλλας: Οι τελευταίοι παραγωγοί
Στην περιοχή της Μελίκης Πέλλας καλλιεργούνται περίπου 300 στρέμματα μπάμιας, σύμφωνα με τον Χρήστο Κωσταμπίτση, ο οποίος συνεχίζει εδώ και δεκαετίες να ασχολείται με την καλλιέργεια του φυτού. Όπως επισημαίνει, όμως, ο ίδιος, πιθανότατα θα είναι από τους τελευταίους παραγωγούς της περιοχής, καθώς δεν υπάρχει διάδοχη κατάσταση. «Οι νέοι δεν θέλουν να ασχοληθούν με την καλλιέργεια της μπάμιας, γιατί έχει υψηλές απαιτήσεις. Στρέφονται σε άλλες παραγωγές ή εγκαταλείπουν γενικότερα τον πρωτογενή τομέα και μετακινούνται προς τις αστικές περιοχές», αναφέρει.
Παράλληλα, οι μεταβολές των καιρικών συνθηκών δημιουργούν σημαντικά προβλήματα στην παραγωγή. Η έλλειψη εργατικού προσωπικού, το υψηλό κόστος παραγωγής και οι δυσκολίες στην εμπορία του προϊόντος αποτελούν, σύμφωνα με τον παραγωγό, τα βασικότερα εμπόδια για την ανάπτυξη της καλλιέργειας.
Αποδόσεις έως 1.000 κιλά το στρέμμα
Παρά τις δυσκολίες, η μπάμια παραμένει ένα προϊόν υψηλής διατροφικής αξίας, γεγονός που διατηρεί τη ζήτησή της στην αγορά και επιτρέπει την επίτευξη υψηλών τιμών, ιδιαίτερα για την ποιοτική παραγωγή. Παρουσιάζοντας τα οικονομικά στοιχεία της καλλιέργειας, ο κ. Κωσταμπίτσης σημειώνει ότι οι αποδόσεις κυμαίνονται από 700 έως 1.000 κιλά το στρέμμα, ανάλογα με τη διαχείριση της καλλιέργειας και τον τύπο των εδαφών. Ένας εργάτης μπορεί να συλλέξει ημερησίως από 35 έως 50 κιλά, ανάλογα με τον χρόνο εργασίας. Το μέγεθος του καρπού αποτελεί βασικό κριτήριο για την κατηγοριοποίηση της παραγωγής. Για την πρώτη ποιότητα, το μήκος κυμαίνεται από 3,5 έως 4,5 εκατοστά, ενώ οι καρποί από 5 έως 7 εκατοστά κατατάσσονται στη δεύτερη ποιότητα. Για την πρώτη κατηγορία, η μέση τιμή πώλησης κατά την τρέχουσα περίοδο διαμορφώθηκε περίπου στα 3,80 ευρώ το κιλό.
Η «Πυλαίας» και η τοπική ταυτότητα
Σε ό,τι αφορά τις ποικιλίες, η παραγωγή της περιοχής καλύπτεται στη συντριπτική της πλειοψηφία από τύπο «Πυλαίας». Πρόκειται για μια ποικιλία που καλλιεργείται στην περιοχή εδώ και πολλές δεκαετίες. Ο παραγωγός εκτιμά ότι θα μπορούσε να εξεταστεί η πιστοποίησή της ως προϊόν Γεωγραφικής Ένδειξης ή Προϊόν Ονομασίας Προέλευσης. Μια τέτοια εξέλιξη, όπως υποστηρίζει, θα μπορούσε να προσδώσει προστιθέμενη αξία στο προϊόν και, κυρίως, να ενισχύσει την τοπική του ταυτότητα.
Ορχομενός: Κλείνει ο κύκλος της μπάμιας
Στο ίδιο μήκος κύματος κινείται και η δήλωση του Λουκά Μοιρανέου, γεωπόνου από τον Ορχομενό. Και στην περιοχή αυτή καταγράφονται τα ίδια προβλήματα, καθώς μόνο λίγες οικογένειες, κυρίως όσες δραστηριοποιούνται στις λαϊκές αγορές, εξακολουθούν να καλλιεργούν μπάμια. «Παλαιότερα, η καλλιέργεια αποτελούσε για ορισμένες οικογένειες ακόμη και την κύρια παραγωγική τους δραστηριότητα.
Η κοντινή απόσταση από την αγορά της Αθήνας διευκόλυνε τη διάθεση του προϊόντος, ενώ υπήρχε και μεγαλύτερη διαθεσιμότητα εργατικών χεριών», επισημαίνει ο ίδιος. Υπήρχαν, μάλιστα, περιπτώσεις σύμφωνα με τον κ. Μοιρανέο όπου υπήρχε δυνατότητα σποροπαραγωγής από την ίδια την καλλιέργεια, με αποδόσεις που έφταναν περίπου τα 150 κιλά το στρέμμα. Σήμερα, όμως, η εικόνα έχει αλλάξει. Η έλλειψη εργατικών χεριών, το αυξημένο κόστος και κυρίως η απουσία ενδιαφέροντος από τη νέα γενιά οδηγούν σταδιακά στην εγκατάλειψη της καλλιέργειας.
Έτσι, μια παραδοσιακή καλλιέργεια, με σημαντική διατροφική και οικονομική αξία, κινδυνεύει να περιοριστεί ακόμη περισσότερο. Στον Ορχομενό, όπως και στη Μελίκη Πέλλας, ο κύκλος της μπάμιας φαίνεται να κλείνει, αφήνοντας πίσω του μια παραγωγική παράδοση δεκαετιών.
