Ισπανία: Σε εφαρμογή για πρώτη φορά ο μηχανισμός υποχρεωτικής απόσυρσης ελαιολάδου από την αγορά
Την ενεργοποίηση του μηχανισμού υποχρεωτικής απόσυρσης ελαιολάδου από την αγορά αποφάσισε για πρώτη φορά το ισπανικό Υπουργείο Γεωργίας, Αλιείας και Τροφίμων (MAPA), επιχειρώντας να αποτρέψει την περαιτέρω υποχώρηση των τιμών παραγωγού εν μέσω αυξημένης προσφοράς και υψηλού κόστους παραγωγής.
Σύμφωνα με την πρόσφατη απόφαση της Γενικής Διεύθυνσης Αγροτικής Παραγωγής και Αγορών, το ποσοστό του ελαιολάδου που θα πρέπει να αποσυρθεί ορίζεται στο 12% και αφορά την παραγωγή της τρέχουσας ελαιοκομικής περιόδου 2026-2027. Η ενεργοποίηση του μέτρου ακολούθησε τη δημοσίευση, στις 30 Οκτωβρίου, της σχετικής κανονιστικής ρύθμισης στην ισπανική Εφημερίδα της Κυβερνήσεως.
Ως βασικό κριτήριο για την εφαρμογή του μηχανισμού έχει καθοριστεί το άθροισμα των αρχικών αποθεμάτων και της εκτιμώμενης παραγωγής της νέας περιόδου να φτάνει το 120% του μέσου όρου των αντίστοιχων μεγεθών των έξι προηγούμενων ελαιοκομικών περιόδων. Σύμφωνα με τις πρώτες εκτιμήσεις, η ισπανική παραγωγή αναμένεται να ανέλθει σε 1,6 εκατ. τόνους, αυξημένη κατά 23% σε σχέση με πέρυσι, ενώ στο ίδιο επίπεδο ανήλθε και η αύξηση των τελικών αποθεμάτων της προηγούμενης περιόδου, στους περίπου 357.000 τόνους.
Πίεση στις τιμές παραγωγού
Η απόφαση έρχεται, ως γνωστόν, σε μια περίοδο έντονης πίεσης στην αγορά. Σύμφωνα με το σύστημα Poolred, οι τιμές παραγωγού υποχώρησαν κατά 6% μέσα σε έναν μήνα, ενώ τα στοιχεία του παρατηρητηρίου Infaoliva τοποθετούν τη μέση τιμή του εξαιρετικού παρθένου ελαιολάδου στα 3,2 ευρώ το λίτρο και του παρθένου στα 2,8 ευρώ. Οι τιμές αυτές απέχουν σημαντικά από τα περίπου 5 ευρώ ανά λίτρο που καταγράφονταν πέρυσι.
Οι παραγωγικές οργανώσεις είχαν ζητήσει την άμεση ενεργοποίηση του μέτρου, επικαλούμενες την υποχώρηση των τιμών και την παράλληλη αύξηση των εισροών και του κόστους καλλιέργειας. Ο υπουργός Γεωργίας, Luis Planas, υποστήριξε ότι η υποχρεωτική αποθεματοποίηση θα συμβάλει στην οργάνωση της αγοράς και θα αποτελέσει εγγύηση για την αμοιβή των ελαιοπαραγωγών, χωρίς να προκαλέσει αύξηση των τιμών για τους καταναλωτές.
Οι διαφορές από το ευρωπαϊκό σύστημα ιδιωτικής αποθεματοποίησης
Ο νέος μηχανισμός βασίζεται σε ισπανικό νομοθετικό διάταγμα του 2021, το οποίο στηρίζεται σε άρθρο του ευρωπαϊκού κανονισμού και παρέχει στα κράτη-μέλη τη δυνατότητα ρύθμισης της προσφοράς όταν υπάρχει κίνδυνος αποσταθεροποίησης της αγοράς.
Δεν πρέπει, ωστόσο, να συγχέεται με το προηγούμενο σύστημα ενίσχυσης της ιδιωτικής αποθεματοποίησης, το οποίο με έγκριση της Κομισιόν προέβλεπε οικονομική ενίσχυση για την κάλυψη του κόστους αποθήκευσης επί 180 ημέρες, υπενθυμίζει η ισπανική ιστοσελίδα Efeagro. Το μέτρο αυτό εφαρμόστηκε τελευταία φορά στο ελαιόλαδο το 2019, οδηγώντας σε αποθεματοποίηση σχεδόν 200.000 τόνους στην Ισπανία, με συνολικές ενισχύσεις 26,9 εκατ. ευρώ.
Αντίθετα, ο σημερινός μηχανισμός αποτελεί εθνικό μέτρο, εφαρμόζεται υποχρεωτικά στα ελαιοτριβεία, δεν προβλέπει οικονομική αποζημίωση και έχει σχεδιαστεί για ταχύτερη ενεργοποίηση. Την προηγούμενη περίοδο 2025-2026 είχε δημοσιευθεί η σχετική ρύθμιση, χωρίς όμως να εφαρμοστεί καθώς δεν πληρούνταν οι προϋποθέσεις.
Στήριξη από τους παραγωγούς, αντιδράσεις από τη βιομηχανία
Θετικά υποδέχθηκαν την απόφαση οι αγροτικές οργανώσεις Asaja, COAG, UPA και Cooperativas Agro-alimentarias de España, οι οποίες είχαν ζητήσει από κοινού την ενεργοποίηση του μηχανισμού. Εκπρόσωποι των οργανώσεων χαρακτηρίζουν το μέτρο αναγκαίο για τη σταθεροποίηση των τιμών, ιδιαίτερα λόγω της παρενιαυτοφορίας της ελιάς.
Στον αντίποδα, η βιομηχανία τυποποίησης απειλεί με προσφυγή κατά της υπουργικής απόφασης. Η Anierac θεωρεί ότι η απόσυρση αποτελεί προσωρινή λύση με σημαντικές αδυναμίες και υποστηρίζει ότι η αντιμετώπιση της υπερπροσφοράς πρέπει να αναζητηθεί μέσα από το άνοιγμα νέων αγορών και εμπορικών διεξόδων, σύμφωνα με την ίδια πηγή.
Επιφυλάξεις εκφράζουν και οι οργανώσεις καταναλωτών, υπενθυμίζοντας ότι δεν υπήρχε ανάλογη κυβερνητική «ευαισθησία» και παρέμβαση όταν οι τιμές είχαν εκτοξευθεί για τους καταναλωτές. Παράλληλα, η Εθνική Επιτροπή Αγορών και Ανταγωνισμού (CNMC) προειδοποιεί για ενδεχόμενες επιπτώσεις στον ανταγωνισμό, στην τιμή, στην ποικιλία και στην ποιότητα του προϊόντος.
