Νέες γυναίκες αγρότισσες: Η ΚΑΠ μπροστά στην πρόκληση της ανανέωσης
Με επιτυχία πραγματοποιήθηκε στις Βρυξέλλες, στις 23 Ιουνίου 2026, η εκδήλωση πολιτικής υψηλού επιπέδου “Delivering Generational Renewal through the CAP: Next Generation Female Farmers”, που διοργάνωσε η GAIA ΕΠΙΧΕΙΡΕΙΝ, στο πλαίσιο του συγχρηματοδοτούμενου από την ΕΕ έργου CAP4Youth, με την υποστήριξη των Copa-Cogeca.
Η εκδήλωση, της οποίας συντονίστρια ήταν η Ksenija Simovic, Σύμβουλος Πολιτικής στις Copa Cogeca (φωτο 5), εστίασε σε ένα από τα πιο κρίσιμα ζητήματα για το μέλλον της ευρωπαϊκής γεωργίας: την ανανέωση των γενεών, μέσα από τη ματιά των νέων γυναικών αγροτισσών.
Σε μια περίοδο κατά την οποία η γεωργία καλείται να ανταποκριθεί σε πολλαπλές προκλήσεις — οικονομικές, κοινωνικές, περιβαλλοντικές και δημογραφικές — η συζήτηση ανέδειξε ότι η προσέλκυση και παραμονή των νέων στον αγροτικό τομέα δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται αποσπασματικά. Ακόμη περισσότερο, δεν μπορεί να αγνοεί τη θέση των γυναικών, οι οποίες εξακολουθούν να υποεκπροσωπούνται στην ιδιοκτησία γεωργικών εκμεταλλεύσεων, στη λήψη αποφάσεων και στην αγροτική ηγεσία.
Στην εισαγωγική του τοποθέτηση, ο Διευθύνων Σύμβουλος της GAIA ΕΠΙΧΕΙΡΕΙΝ, Ανέστης Τρυπιτσίδης (φωτο 1), έθεσε το κεντρικό ερώτημα της εκδήλωσης με απλό αλλά ουσιαστικό τρόπο: μπορεί η γεωργία να προσφέρει στους νέους ανθρώπους ένα πραγματικό μέλλον; Και, ακόμη πιο συγκεκριμένα, μπορεί να προσφέρει στις νέες γυναίκες τις ίδιες δυνατότητες να εισέλθουν στον τομέα, να παραμείνουν, να επενδύσουν, να αναλάβουν ευθύνη και να ηγηθούν;
Το ερώτημα αυτό αποτέλεσε τον βασικό άξονα της συζήτησης. Η ανανέωση των γενεών δεν παρουσιάστηκε μόνο ως αγροτικό ζήτημα, αλλά ως κοινωνικό, οικονομικό και ζήτημα αγροτικής ανάπτυξης. Γιατί η παραμονή των νέων στην ύπαιθρο, η συνέχεια των οικογενειακών εκμεταλλεύσεων, η πρόσβαση στη γη, στη χρηματοδότηση, στη γνώση και στις συλλογικές δομές συνδέονται άμεσα με την ανθεκτικότητα των αγροτικών περιοχών και τη βιωσιμότητα της ευρωπαϊκής παραγωγής.
Στο πλαίσιο αυτό, ιδιαίτερη σημασία είχε η διάσταση του φύλου. Η συζήτηση δεν περιορίστηκε στο πώς μπορούν περισσότεροι νέοι να εισέλθουν στη γεωργία, αλλά ανέδειξε την ανάγκη να δημιουργηθούν πραγματικές συνθήκες ώστε οι νέες γυναίκες να μπορούν να συμμετέχουν ισότιμα, να εξελίσσονται επαγγελματικά και να αναλαμβάνουν ηγετικούς ρόλους. Όπως επισημάνθηκε, οι γυναίκες στη γεωργία δεν βρίσκονται απλώς «στο παρασκήνιο» της παραγωγής. Είναι διαχειρίστριες, κάτοχοι εκμεταλλεύσεων, εργαζόμενες, καινοτόμες, μέλη συνεταιρισμών και πρόσωπα που μπορούν να διαμορφώσουν την επόμενη ημέρα του αγροτικού τομέα.
Η ειδική έκδοση της έρευνας CAP4Youth, που παρουσίασε η GAIA ΕΠΙΧΕΙΡΕΙΝ ως βάση τεκμηρίωσης για τη συζήτηση, ανέδειξε ακριβώς αυτή την ανάγκη για πιο προσεκτική ανάγνωση της πραγματικότητας. Οι νέοι αγρότες δεν αποτελούν μια ενιαία ομάδα. Άλλοι είναι νεοεισερχόμενοι, άλλοι έχουν ήδη χρόνια εμπειρίας, άλλοι συμμετέχουν σταδιακά στην οικογενειακή εκμετάλλευση και άλλοι έχουν ήδη αναλάβει βασικές ευθύνες. Αντίστοιχα, οι νέες γυναίκες δεν χρειάζονται μόνο μέτρα εισόδου στη γεωργία, αλλά και στήριξη για να παραμείνουν, να επενδύσουν, να διαχειριστούν εκμεταλλεύσεις και να συμμετέχουν στη λήψη αποφάσεων.
Η έρευνα έδειξε ότι οι γυναίκες εκπροσωπούν σημαντικό μέρος του δείγματος και εμφανίζονται πιο έντονα στις νεότερες ηλικίες και στους νεοεισερχόμενους. Παράλληλα, όμως, τα στοιχεία δείχνουν διαφοροποιήσεις στην πρόσβαση στα εργαλεία της ΚΑΠ, στην αντίληψη για το κατά πόσο αυτά ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες, αλλά και στη συμμετοχή σε συλλογικές δομές. Το μήνυμα που προκύπτει είναι σαφές: η πολιτική για την ανανέωση των γενεών πρέπει να βλέπει όχι μόνο την ηλικία, αλλά και τις διαφορετικές διαδρομές, τα εμπόδια και τις ευκαιρίες που διαμορφώνουν τη θέση των νέων γυναικών στη γεωργία.
Κοινή διαπίστωση των παρεμβάσεων ήταν ότι η στήριξη δεν αρκεί να υπάρχει στα χαρτιά. Πρέπει να λειτουργεί στην πράξη. Η γραφειοκρατία, η πρόσβαση στη χρηματοδότηση, η πολυπλοκότητα των διαδικασιών, οι καθυστερήσεις, η έλλειψη πρακτικής συμβουλευτικής και η περιορισμένη πρόσβαση σε γη ή σε συλλογικά σχήματα δημιουργούν εμπόδια που επηρεάζουν άμεσα την απόφαση ενός νέου ανθρώπου να παραμείνει στη γεωργία. Για τις γυναίκες, τα εμπόδια αυτά συχνά συνδυάζονται με πρόσθετες κοινωνικές και επαγγελματικές δυσκολίες, που αφορούν την αναγνώριση του ρόλου τους, την πρόσβαση σε δίκτυα και τη συμμετοχή σε θέσεις ευθύνης.
Η Γενική Γραμματέας των Copa-Cogeca, Έλλη Τσιφόρου (φωτο 2), υπογράμμισε ότι η στήριξη της νέας γενιάς γυναικών αγροτισσών αποτελεί προτεραιότητα για τις ευρωπαϊκές αγροτικές και συνεταιριστικές οργανώσεις. Τόνισε ότι η ΚΑΠ πρέπει να παραμείνει συνεπής με την ανάγκη της ανανέωσης των γενεών, όχι ως γενική πολιτική διακήρυξη, αλλά ως πρακτικό πλαίσιο που επιτρέπει στους νέους και στις νέες να δουν τη γεωργία ως βιώσιμη και ελκυστική επαγγελματική και προσωπική διαδρομή.
Ιδιαίτερη βαρύτητα είχε και η παρέμβαση της ευρωβουλευτή Maria Walsh, εισηγήτριας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τη στρατηγική ανανέωσης των γενεών στη γεωργία (φωτο 3). Η τοποθέτησή της ανέδειξε ότι η ελκυστικότητα του αγροτικού επαγγέλματος δεν εξαρτάται από έναν μόνο παράγοντα. Συνδέεται με το εισόδημα, την ποιότητα ζωής, τη διαδοχή, τη στήριξη, την κοινωνική αναγνώριση, την πρόσβαση σε εργαλεία και την αίσθηση ότι η γεωργία μπορεί να αποτελέσει μια επιθυμητή επιλογή ζωής για τις επόμενες γενιές.
Η διεθνής διάσταση της συζήτησης αναδείχθηκε από τον Raschad Al-Khafaji, Διευθυντή του Γραφείου Διασύνδεσης του FAO με την Ευρωπαϊκή Ένωση και το Βέλγιο (φωτο 4). Η παρέμβασή του έφερε στο προσκήνιο την ανάγκη για πολιτικές που λειτουργούν για τους νέους αγρότες και τις γυναίκες αγρότισσες, με πρόσβαση σε κατάλληλη στήριξη, απλούστερα εργαλεία, αξιόπιστα δεδομένα και συμβουλές που ανταποκρίνονται στις πραγματικές συνθήκες της παραγωγής. Η αναφορά στο Διεθνές Έτος Γυναικών Αγροτισσών των Ηνωμένων Εθνών προσέδωσε στη συζήτηση έναν ευρύτερο συμβολισμό, υπενθυμίζοντας ότι η θέση των γυναικών στη γεωργία αποτελεί ζήτημα παγκόσμιας σημασίας.
Στη συζήτηση πάνελ, με τη συμμετοχή της Marion Picot, Γενικής Γραμματέως της CEJA (φωτο 6), της Viktoria Östlund, Αντιπροέδρου της Επιτροπής Γυναικών των Copa-Cogeca (φωτο 7), της Ellen Temmink, νέας αγρότισσας από την Ολλανδία και Nuffield Scholar (φωτο 8), καθώς και του ευρωβουλευτή Σάκη Αρναούτογλου (φωτο9), αναδείχθηκαν οι πραγματικές δυσκολίες αλλά και οι δυνατότητες των νέων γυναικών που δραστηριοποιούνται στη γεωργία. Μέσα από προσωπικές εμπειρίες, θεσμικές τοποθετήσεις και πρακτικές αναφορές, η συζήτηση έδειξε ότι η μετάβαση από την είσοδο στη γεωργία στην ανάληψη ηγετικού ρόλου απαιτεί χρόνο, στήριξη, εμπιστοσύνη και πρόσβαση στα κατάλληλα εργαλεία.
Ιδιαίτερα, αναδείχθηκε ο ρόλος των συνεταιρισμών και των συλλογικών δομών. Για τις νέες γυναίκες αγρότισσες, η συμμετοχή σε συλλογικά σχήματα μπορεί να λειτουργήσει ως χώρος στήριξης, δικτύωσης, πρόσβασης σε γνώση, ενίσχυσης της διαπραγματευτικής δύναμης και σταδιακής ανάληψης ευθύνης. Ωστόσο, για να αξιοποιηθεί αυτός ο ρόλος, χρειάζονται πιο ανοιχτές και συμμετοχικές δομές, που θα δίνουν πραγματικό χώρο στη νέα γενιά και ιδιαίτερα στις γυναίκες.
Το κεντρικό μήνυμα της εκδήλωσης ήταν ότι η ανανέωση των γενεών δεν θα κριθεί μόνο σε επίπεδο πολιτικών κειμένων ή χρηματοδοτικών εργαλείων. Θα κριθεί στις εκμεταλλεύσεις, στις οικογένειες, στις αγροτικές κοινότητες και στις καθημερινές επιλογές των νέων ανθρώπων. Αν οι νέοι δουν μέλλον στη γεωργία, θα παραμείνουν. Αν οι νέες γυναίκες δουν ίσες ευκαιρίες, θα ηγηθούν.
Η GAIA ΕΠΙΧΕΙΡΕΙΝ, μέσα από το έργο CAP4Youth, συνεχίζει να συμβάλλει ενεργά στον ευρωπαϊκό διάλογο για μια ΚΑΠ που στηρίζει ουσιαστικά τους νέους ανθρώπους της υπαίθρου, ενισχύει τη συμμετοχή των γυναικών και δημιουργεί τις προϋποθέσεις για μια πιο ανθεκτική, βιώσιμη και ανταγωνιστική ευρωπαϊκή γεωργία.
