FitoPureLabs: Ο μικροπολλαπλασιασμός ως εργαλείο για την ανάπτυξη των ελληνικών αρωματικών φυτών
Η αξιοποίηση της βιοτεχνολογίας ανοίγει νέους δρόμους για την ανάπτυξη της καλλιέργειας αρωματικών και φαρμακευτικών φυτών στην Ελλάδα, έναν τομέα με αυξανόμενο ενδιαφέρον τόσο για την αγροτική παραγωγή όσο και για τη φαρμακευτική και καλλυντική βιομηχανία. Μία από τις τεχνολογίες που κερδίζουν έδαφος διεθνώς είναι ο μικροπολλαπλασιασμός in vitro, μια μέθοδος που επιτρέπει την παραγωγή μεγάλου αριθμού υγιών και γενετικά ομοιόμορφων φυτών σε ελεγχόμενο περιβάλλον.
Σε αυτό το πεδίο κινείται και η πρωτοβουλία FitoPureLabs, των Μαρία-Γεωργία Γκίκα και Μπιάνκα Ρόμπου, μια νέα επιχειρηματική ιδέα που συμμετείχε στον διαγωνισμό καινοτομίας GrowHive του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών. Στόχος της ομάδας είναι να αξιοποιήσει τη μέθοδο της ιστοκαλλιέργειας για την παραγωγή πιστοποιημένου πολλαπλασιαστικού υλικού ελληνικών αρωματικών και φαρμακευτικών φυτών, συμβάλλοντας τόσο στη βελτίωση της ποιότητας των καλλιεργειών όσο και στη μείωση της εξάρτησης από εισαγόμενο υλικό.
Τι ακριβώς σημαίνει μικροπολλαπλασιασμός in vitro και ποια είναι τα βασικά του πλεονεκτήματα για τα αρωματικά και φαρμακευτικά φυτά;
Ο μικροπολλαπλασιασμός, γνωστός και ως in vitro πολλαπλασιασμός, είναι μια σύγχρονη μέθοδος αγενούς πολλαπλασιασμού φυτών. Σε αυτή τη διαδικασία, μικρά τμήματα φυτού, όπως ένας οφθαλμός ή κομμάτι φύλλου, λαμβάνονται από επιλεγμένα μητρικά φυτά, αποστειρώνονται και αναπτύσσονται σε ειδικά δοχεία με θρεπτικό υλικό, κάτω από ελεγχόμενες συνθήκες φωτός, θερμοκρασίας και υγρασίας. Με τη μέθοδο αυτή, από ένα μόνο φυτικό τμήμα μπορούν να παραχθούν μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα χιλιάδες νέα φυτά, ανεξάρτητα από τις καιρικές συνθήκες. Τα φυτά που προκύπτουν είναι γενετικά όμοια μεταξύ τους και απαλλαγμένα από ιούς και ασθένειες. Επίσης, δίνεται η δυνατότητα επιλογής φυτών με υψηλή περιεκτικότητα σε δραστικές ουσίες, όπως αιθέρια έλαια και αντιοξειδωτικά, κάτι κρίσιμο για τη βιομηχανία φαρμάκων και καλλυντικών. Τέλος, ο μικροπολλαπλασιασμός αποτελεί πολύτιμο εργαλείο για τον πολλαπλασιασμό ενδημικών ή/και απειλούμενων ειδών, καθώς και φυτών που είναι δύσκολο να πολλαπλασιαστούν με τις παραδοσιακές μεθόδους.
Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για τη δημιουργία της FitoPureLabs και του εργαστηρίου μικροπολλαπλασιασμού;
Η δημιουργία της FitoPureLabs προέκυψε μέσα από τις εκπαιδευτικές δράσεις του GrowHive, του Κέντρου Επιχειρηματικότητας και Καινοτομίας του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών, όπου συμμετείχαμε και εκεί διαμορφώθηκε η ομάδα μας. Κοινό μας όραμα ήταν να μετατρέψουμε τις σπουδές μας στη φυτική παραγωγή και τη βιοτεχνολογία, σε μια εφαρμόσιμη επιχειρηματική πρόταση. Εστιάσαμε στα αρωματικά και φαρμακευτικά φυτά, καθώς διαπιστώσαμε ότι μεγάλο μέρος των ελληνικών καλλιεργειών αρωματικών φυτών βασίζεται σε εισαγόμενο ή μη πιστοποιημένο πολλαπλασιαστικό υλικό, γεγονός που οδηγεί σε ανομοιομορφία, αστάθεια ποιότητας και συχνά σε οικονομικές απώλειες για τους παραγωγούς. Η ιδέα ωρίμασε περαιτέρω με τη συμβουλευτική υποστήριξη που δεχθήκαμε στο πλαίσιο του προγράμματος, θέτοντας τις βάσεις για την ανάπτυξη ενός εργαστηρίου μικροπολλαπλασιασμού, με έμφαση στις ανάγκες της ελληνικής παραγωγής.
Ποια φυτικά είδη ή ποικιλίες αποτελούν προτεραιότητα για εσάς και γιατί;
Προτεραιότητά μας αποτελούν ελληνικά αρωματικά και φαρμακευτικά φυτά, με έμφαση σε ενδημικά είδη, όπως το δίκταμο και το τσάι του βουνού. Τα φυτά αυτά αξιοποιούνται ευρέως στη φαρμακευτική και καλλυντική βιομηχανία, λόγω της υψηλής περιεκτικότητάς τους σε δευτερογενείς μεταβολίτες, όπως φαινόλες και τερπενοειδή, οι οποίοι έχουν αντιοξειδωτικές και αντιμικροβιακές ιδιότητες, με εφαρμογές σε προϊόντα υγείας και περιποίησης.
Ο μικροπολλαπλασιασμός στο εργαστήριο μπορεί να μειώσει την ανάγκη για εισαγόμενο πολλαπλασιαστικό υλικό και με ποιον τρόπο;
Η δημιουργία του εργαστηρίου μπορεί να βοηθήσει στην αντιμετώπιση των προβλημάτων της ελληνικής αγοράς πολλαπλασιαστικού υλικού, επιτρέποντας την εγχώρια παραγωγή πιστοποιημένων και υγιών φυτών από αξιόλογο ελληνικό γενετικό υλικό. Με την παραγωγή in vitro φυτών με σαφή γενετική ταυτότητα και σταθερά ποιοτικά χαρακτηριστικά, περιορίζεται η εξάρτηση από εισαγόμενους σπόρους αμφίβολης ποιότητας, οι οποίοι συχνά δεν είναι προσαρμοσμένοι στις ελληνικές συνθήκες. Έτσι, δημιουργείται εγχώριο, πιστοποιημένο πολλαπλασιαστικό υλικό αρωματικών και φαρμακευτικών φυτών, προσαρμοσμένο στο τοπικό περιβάλλον και στις ανάγκες της αγοράς.
Σε ποιους απευθύνονται τα προϊόντα ή οι υπηρεσίες της FitoPureLabs;
Το εργαστήριο θέλουμε να έχει δύο βασικούς άξονες δραστηριότητας. Ο πρώτος είναι εμπορικός και αφορά την παραγωγή πολλαπλασιαστικού υλικού φυτών που αναπαράγονται αποδεδειγμένα με επιτυχία μέσω ιστοκαλλιέργειας και έχουν υψηλή εμπορική και φαρμακευτική αξία. Τα προϊόντα απευθύνονται σε φυτώρια, γεωργικούς συνεταιρισμούς, μεμονωμένους παραγωγούς, καθώς και σε φαρμακευτικές και καλλυντικές βιομηχανίες. Ο δεύτερος άξονας αφορά την έρευνα και ανάπτυξη (R&D) σε ελληνικά ενδημικά είδη, με στόχο τη δημιουργία νέων πρωτοκόλλων μικροπολλαπλασιασμού και τη διατήρηση της βιοποικιλότητας, μέσω συνεργασιών με πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα και δημόσιους φορείς.
Σε τι στάδιο βρίσκεται αυτή τη στιγμή η επιχειρηματική σας ιδέα;
Η επιχειρηματική μας ιδέα βρίσκεται σε πρώιμο στάδιο διερεύνησης και αναπτύχθηκε στο πλαίσιο ενός διαγωνισμού καινοτομίας. Ωστόσο, έχουμε καταλήξει στο επιχειρηματικό μας μοντέλο και είμαστε στη φάση ανάπτυξης του επιχειρηματικού μας πλάνου, μέσω του οποίου θα εξετάσουμε και τα επόμενα βήματά μας. Παρότι για αρκετά ελληνικά ενδημικά είδη υπάρχει αξιόλογη επιστημονική γνώση και ερευνητική δραστηριότητα στα πανεπιστήμια και τα ερευνητικά ιδρύματα της χώρας, αυτή δεν έχει μεταφραστεί σε οργανωμένη παραγωγή σε εμπορική κλίμακα. Στόχος είναι να διερευνηθεί αν και με ποιες προϋποθέσεις η γνώση αυτή μπορεί να μετατραπεί σε πρακτικές λύσεις που θα ωφελήσουν τον πρωτογενή τομέα.
