Το «έξυπνο» θερμοκήπιο για τη γεωργία του μέλλοντος

Η μελέτη αξιολόγησης των «έξυπνων» θερμοκηπίων της Αμερικανικής Γεωργικής Σχολής, η τεχνολογία που αξιοποιούν και οι τρόποι με τους οποίους εντάχθηκαν στην εκπαιδευτική διαδικασία βρέθηκαν στο επίκεντρο της ημερίδας που συνδιοργανώθηκε με τη Cisco, η οποία έχει συμβάλλει αποφασιστικά στην κατασκευή τους. Η μελέτη απέδειξε ότι σε ένα έξυπνο θερμοκήπιο μπορεί να επιτευχθεί εξοικονόμηση πόρων (νερού, λίπανσης, φυτοφαρμάκων) έως και 75%, μείωση του κόστους παραγωγής (ενέργεια, εργατοώρες) αλλά και αύξηση της παραγωγής από 23% έως και 112%.

Συγκέντρωσε το ενδιαφέρον εκπροσώπων της κυβέρνησης, της τοπικής αυτοδιοίκησης, της ακαδημαϊκής κοινότητας, καθώς και επιχειρηματιών και επαγγελματιών του αγροδιατροφικού τομέα, αναδεικνύοντας τον ψηφιακό μετασχηματισμό ως το πιο κρίσιμο εργαλείο για το μέλλον της ελληνικής γεωργίας. Συντονίστρια ήταν η δημοσιογράφος κ.Μαρία Σαμολαδά.

Ο υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Μαργαρίτης Σχοινάς, άρχισε την τοποθέτησή του αναφερόμενος στη μνήμη της Αλίκης Περρωτή, η οποία έφυγε πρόσφατα από τη ζωή. Υπογράμμισε με έμφαση ότι το πολυσχιδές έργο και η ανιδιοτελής προσφορά της προς την Αμερικανική Γεωργική Σχολή αποτελούν μια διαχρονική και πολύτιμη παρακαταθήκη για ολόκληρη την ελληνική γεωργία και την αγροτική εκπαίδευση της χώρας.

Αμέσως μετά, ο κ.Σχοινάς χαρακτήρισε τις εγκαταστάσεις της ΑΓΣ και τα δύο σύγχρονα θερμοκήπια της Σχολής ως ένα φωτεινό και απτό παράδειγμα της γεωργίας του μέλλοντος. Στην ομιλία του δήλωσε χαρακτηριστικά: «Τα σύγχρονα θερμοκήπια δεν περιορίζονται πλέον στην προστασία των καλλιεργειών από τις δυσμενείς καιρικές συνθήκες, αλλά παρακολουθούν συνεχώς τη θερμοκρασία, την υγρασία, την ηλιακή ακτινοβολία και τις ανάγκες της καλλιέργειας, μετατρέποντας τα δεδομένα σε εφαρμοσμένη γνώση που οδηγεί σε καλύτερες αποφάσεις, μικρότερο κόστος παραγωγής και μεγαλύτερη αποδοτικότητα» και ξεκαθάρισε ότι ο βασικός και αδιαπραγμάτευτος στόχος όλων των στρατηγικών παρεμβάσεων του υπουργείου είναι η σταθερή αύξηση της παραγωγής σε άμεσο συνδυασμό με τη δραστική μείωση του κόστους παραγωγής. «Τη γνώση παράγουν πια τα δεδομένα», επεσήμανε, συμπληρώνοντας με νόημα: «Η καινοτομία δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να αντιμετωπίζεται ως μια πολυτέλεια ή επιλογή για λίγους, αλλά ως μια επιτακτική ανάγκη του σύγχρονου γεωργού να εξασφαλίσει ένα πιο σίγουρο και βιώσιμο μέλλον». Περιγράφοντας το προφίλ του νέου παραγωγού, ανέφερε ότι ο αγρότης του 21ου αιώνα συνεχίζει ασφαλώς να περπατά στο χωράφι του, αλλά πλέον έχει τη δυνατότητα να συμβουλεύεται καθημερινά δεδομένα, αισθητήρες, εξειδικευμένες εφαρμογές (apps) και δορυφορικά συστήματα. Χαρακτήρισε μάλιστα την ΑΓΣ ως ένα ζωντανό εργαστήριο και έναν πραγματικό φάρο γνώσης, ο οποίος παρουσιάζει σήμερα πράγματα που η υπόλοιπη αγορά θα τα δει εφαρμοσμένα σε λίγα χρόνια. Ο κ.Σχοινάς κατέληξε λέγοντας ότι η αξιοποίηση της τεχνολογίας, η ορθολογική διαχείριση του νερού, η μείωση του κόστους παραγωγής, η προστασία του περιβάλλοντος και η άμεση σύνδεση της παραγωγής με την αγορά αποτελούν τις κρίσιμες προϋποθέσεις για το αύριο του πρωτογενούς τομέα. «Θα δώσουμε στους παραγωγούς τα μηχανήματα, τους αισθητήρες, τους υπολογιστές, τα κίνητρα και τους απαραίτητους πόρους», υποσχέθηκε, κλείνοντας ωστόσο με μια ανθρωποκεντρική επισήμανση: «Όμως τίποτε από όλα αυτά δεν αρκεί, αν δεν καταφέρουμε να κρατήσουμε τους ανθρώπους κοντά στη γη».

Το κύριο τεχνικό και επιστημονικό μέρος της εκδήλωσης περιλάμβανε την αναλυτική παρουσίαση του πιλοτικού έργου από τον διευθυντή Πωλήσεων Δημόσιου Τομέα της Cisco, Νίκο Λαμπρογεώργο και τον επικεφαλής του Innovation Hub της Αμερικανικής Γεωργικής Σχολής, Δρ. Ηλία Κάλφα. Στην ομιλία του ο κ.Λαμπρογεώργος ανέλυσε την παγκόσμια και εγχώρια στρατηγική της εταιρείας, εξηγώντας ότι το συγκεκριμένο εγχείρημα υλοποιήθηκε στο πλαίσιο του διεθνούς προγράμματος «Country Digital Accelaration/Επιτάχυνση Ψηφιακού Μετασχηματισμού» (CDA) της Cisco. Όπως υπογράμμισε: «Συνεργαζόμαστε με κυβερνήσεις και με ιδιωτικούς φορείς που θέλουν να μάθουν στη πράξη τι σημαίνει ψηφιακός μετασχηματισμός, και χρηματοδοτούμε κάποια πιλοτικά έργα, μελέτες εκπαιδεύσεις και άλλα». Ανέφερε μάλιστα ότι το πρόγραμμα CDA εφαρμόζεται ήδη με τεράστια επιτυχία σε 50 χώρες, αριθμώντας περισσότερα από 1.300 πιλοτικά έργα παγκοσμίως, εκ των οποίων τα 30 υλοποιούνται στην Ελλάδα. «Στόχος μας είναι να βάλουμε την τεχνολογία έτσι ώστε και οι μαθητές να τη δουν πριν πάνε να την εφαρμόσουν στα χωράφια τους, αλλά και εμείς να αποδείξουμε πως όταν ένα θερμοκήπιο από απλό γίνει έξυπνο έχει συγκεκριμένα και μετρήσιμα οφέλη», είπε και ξεκαθάρισε ότι ένα «έξυπνο» θερμοκήπιο βασίζεται σε τρεις κεντρικούς άξονες: τα δεδομένα που παράγονται συνεχώς στο εσωτερικό του, τους αυτοματισμούς και την κεντρική πλατφόρμα διαχείρισης. Στο πλαίσιο αυτό, τα νέα θερμοκήπια της ΑΓΣ εξοπλίστηκαν πλήρως με προηγμένους αισθητήρες, κάμερες και σύγχρονα δίκτυα Wi-Fi, LoRaWAN και 5G, καθώς και με μια εξελιγμένη πλατφόρμα αυτοματισμών διαχείρισης των δεδομένων που αναλαμβάνει την αυτόματη διαχείριση της άρδευσης, της λίπανσης, του αερισμού και της σκίασης.

Από την πλευρά του ο Δρ.Κάλφας, ο οποίος παρουσίασε τα εντυπωσιακά αποτελέσματα της μελέτης αξιολόγησης των επιδόσεων του ευφυούς θερμοκηπίου σε σύγκριση με τις παραδοσιακές μεθόδους καλλιέργειας. Ομαδοποίησε τα βασικά πλεονεκτήματα του συστήματος, εστιάζοντας στην άμεση, απομακρυσμένη και σε πραγματικό χρόνο πληροφόρηση που έχει ανά πάσα στιγμή ο παραγωγός στα χέρια του, καθώς και στην αυτόματη ενεργοποίηση των απαραίτητων συσκευών για την άμεση διόρθωση των εσωτερικών κλιματικών συνθηκών. Υπογράμμισε ότι το σύστημα προσφέρει μια αδιάλειπτη, 24ωρη λειτουργία, η οποία είναι εντελώς απαλλαγμένη από υποκειμενικές εκτιμήσεις, ανθρώπινα λάθη ή παραλείψεις, γεγονός που οδηγεί σε σημαντικά λιγότερες και σαφώς ομαλότερες καταστάσεις στρες για τα καλλιεργούμενα φυτά. Τα ποσοτικά δεδομένα που παρουσίασε αποδείχθηκαν άκρως εντυπωσιακά, καθώς κατέγραψαν εξοικονόμηση πόρων στο νερό που κυμαίνεται από 50% έως 75%, με αντίστοιχα υψηλά ποσοστά μείωσης στην απαιτούμενη ενέργεια για την άρδευση, αλλά και στα χρησιμοποιούμενα θρεπτικά στοιχεία. Παράλληλα, διαπιστώθηκε ανώτερη και πιο σταθερή ποιότητα φυτών, με εξαιρετικά μικρό ποσοστό διακύμανσης και απόλυτα ομοιόμορφη κατανομή της παραγωγής. Σε ό,τι αφορά τη συνολική παραγόμενη ποσότητα προϊόντων, τα έξυπνα συστήματα πέτυχαν θεαματική αύξηση: στο μαρούλι η αύξηση κυμάνθηκε από 23% έως 50%, στη ντομάτα από 30% έως 112%, και στην πιπεριά από 10% έως 53%, ανάλογα πάντα με την καλλιεργούμενη ποικιλία. Επιπλέον, το σύστημα μείωσε αισθητά τις απαιτούμενες ανθρωποώρες του προσωπικού. Κλείνοντας την τοποθέτησή του, δεν παρέλειψε να αναφερθεί και στις μελλοντικές προκλήσεις του κλάδου, σημειώνοντας την έντονη απαίτηση που δημιουργείται για άρτια εκπαιδευμένο προσωπικό που θα μπορεί να χειρίζεται, να παραμετροποιεί και να επιβλέπει τα ευφυή συστήματα, καθώς και την ανάγκη για την αρχική επένδυση κεφαλαίων που απαιτείται για την εγκατάσταση τέτοιων τεχνολογιών.

Την εκπαιδευτική διάσταση του έργου παρουσίασε η καθηγήτρια του ΕΠΑΛ της Αμερικανικής Γεωργικής Σχολής, Μαρία Παρλαπανίδου. Εξήγησε τους τρόπους με τους οποίους το «έξυπνο» θερμοκήπιο εντάχθηκε πλήρως και οργανικά στην καθημερινή εκπαιδευτική διαδικασία των μαθητών. «Στόχος μας ήταν να μην αρκείται η επιστήμη στο επίπεδο της θεωρίας, αλλά να γίνει μια ζωντανή και απτή εμπειρία», είπε και τόνισε ότι το συγκεκριμένο πείραμα σχεδιάστηκε και υλοποιήθηκε γύρω από τους τέσσερις πιο κρίσιμους και καθοριστικούς άξονες της σύγχρονης παραγωγής: το νερό, την ενέργεια, τα θρεπτικά στοιχεία και το διοξείδιο του άνθρακα. Η καθηγήτρια υπογράμμισε με περηφάνια ότι οι μαθητές δεν περιορίστηκαν στο να κοιτάζουν απλώς μια έτοιμη οθόνη υπολογιστή. Αντίθετα, ήρθαν σε άμεση και καθημερινή επαφή με όλα τα φυσικά εργαλεία, τους αισθητήρες και τα εξειδικευμένα όργανα που πραγματοποιούν τις μετρήσεις. Εργάστηκαν εντατικά πάνω σε αυτά, έμαθαν να τα εγκαθιστούν, να τα βαθμονομούν με ακρίβεια και να τα χειρίζονται άψογα. «Τα αποτελέσματα αυτής της προσέγγισης είναι η μεγαλύτερη επιβράβευση για εμάς», δήλωσε η κ.Παρλαπανίδου, συμπληρώνοντας ότι οι μαθητές δεν απέκτησαν μόνο τις απαραίτητες τεχνικές δεξιότητες στη διαχείριση συστημάτων IoT, οι οποίες είναι απαραίτητες για το επαγγελματικό τους μέλλον, αλλά ανέπτυξαν κυρίως μια βαθιά συνείδηση επαγγελματικής ευθύνης και πνεύμα ομαδικότητας. Αμέσως μετά πραγματοποιήθηκε ζωντανή διαδικτυακή σύνδεση με την ελληνική ύπαιθρο. Υπήρξε επικοινωνία με δύο μαθητές του ΕΠΑΛ, οι οποίοι βρίσκονταν σε συνθήκες εργασίας στο πεδίο. Συγκεκριμένα, οι παρευρισκόμενοι συνομίλησαν με την Ελπινίκη Μανάβη, η οποία βρισκόταν στους ελαιώνες της Λέσβου, και με τον Αντρέα Γκατζώλη, ο οποίος βρισκόταν σε αμπελώνα της Χαλκιδικής. Και οι δύο μαθητές εξήγησαν με απλά λόγια και ενθουσιασμό όλα όσα αποκόμισαν και έμαθαν από την ενασχόλησή τους με το έξυπνο θερμοκήπιο, αποδεικνύοντας την πρακτική εφαρμογή των γνώσεων που παρέχει η Σχολή.

Η ημερίδα συνεχίστηκε με τη διενέργεια δύο στοχευμένων πάνελ συζήτησης, στα οποία συμμετείχαν κορυφαία στελέχη της αγοράς και της επιστήμης.

Στο πρώτο συμμετείχαν οι εκπρόσωποι των εταιρειών που συνέδραμαν καθοριστικά στην υλοποίηση του «έξυπνου» θερμοκηπίου. Ο διευθυντής Πωλήσεων Δημόσιου Τομέα της Cisco, Νίκος Λαμπρογεώργος, αναφέρθηκε εκ νέου στη σημασία που μπορεί να αποκτήσει η τεχνολογία για τον πρωτογενή τομέα, στέλνοντας ένα μήνυμα αισιοδοξίας προς τους παραγωγούς, καθώς σημείωσε ότι «η επένδυση για τον παραγωγό δεν είναι μεγάλη και η οικονομική απόσβεση θα έρθει πολύ σύντομα». Στη συνέχεια, η διευθύνουσα σύμβουλος της Green Project, Ελένη Κουτσουράκη, εστίασε στην ανάγκη της σωστής προετοιμασίας, δηλώνοντας: «Ο σωστός σχεδιασμός για την κατασκευή ενός έξυπνου θερμοκηπίου είναι εξαιρετικά κρίσιμος. Ο εξοπλισμός πρέπει να είναι απόλυτα αξιόπιστος με δυνατότητα επέκτασης και διαλειτουργικότητας». Το πάνελ συμπλήρωσε ο διευθύνων σύμβουλος της Dataways, Λευτέρης Τσακιρίδης, ο οποίος αναφέρθηκε στις ιδιαίτερες προκλήσεις που αντιμετώπισαν κατά την εγκατάσταση των δικτύων στο θερμοκήπιο, εξηγώντας ότι μια τέτοια δομή έπρεπε να αντιμετωπιστεί με την ίδια σοβαρότητα και πολυπλοκότητα όπως μια μεγάλη εταιρεία ή ένα σύγχρονο ξενοδοχείο.

Το δεύτερο πάνελ εστίασε στην πρακτική εφαρμογή των τεχνολογιών στο καθημερινό επιχειρηματικό περιβάλλον. Ο διευθύνων σύμβουλος της Efthymiadis Agrotechnologies και Έφορος της Σχολής, Θύμης Ευθυμιάδης, έθεσε μια πολύ σοβαρή διάσταση, αναφέροντας: «Τα θερμοκήπια είναι το ιδανικό μέρος για καινοτομία, και οι νέες τεχνολογίες θα πρέπει οπωσδήποτε να δώσουν λύση στο μεγάλο πρόβλημα της έλλειψης εργατικών χεριών». Πρόσθεσε επίσης ότι με την κλιματική κρίση να είναι πλέον εμφατικά παρούσα, η επένδυση σε σύγχρονα θερμοκήπια αποτελεί μονόδρομο. Ο πρόεδρος του Πανελληνίου Συλλόγου Φορέων Παροχής Γεωργικών Συμβουλών, Ιωάννης Καραστέργιος, ανέδειξε τον κομβικό ρόλο του συμβούλου, τονίζοντας ότι «θα κάνει το business plan, θα συναποφασίσει με τον παραγωγό για τη μέθοδο παραγωγής, θα βρίσκεται εκεί στην καθημερινή παραγωγή και θα είναι ουσιαστικά το “μάτι” του παραγωγού, έχοντας έναν πολλαπλό και υπεύθυνο ρόλο». Στη συνέχεια, ο αγρότης, απόφοιτος και έφορος της Σχολής, Κώστας Κράββας, κατέθεσε την προσωπική του βιωματική εμπειρία, αναφερόμενος στην υιοθέτηση της γεωργίας ακριβείας στα δικά του χωράφια ήδη πριν από μία δεκαετία, ξεκαθαρίζοντας προς το κοινό ότι πρόκειται για ένα καθαρά τεχνικό ζήτημα που, όταν εφαρμοστεί σωστά, δίνει τις ανάλογες πολύτιμες λύσεις. Από την ακαδημαϊκή πλευρά, ο αντιπρύτανης του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών, διευθυντής του Εργαστηρίου Γεωργικών Κατασκευών και εκπρόσωπος του Κόμβου Θερμοκηπίων, Δρ.Θωμάς Μπαρτζάνας, προσέγγισε το θέμα σφαιρικά, σημειώνοντας ότι «ένα έξυπνο θερμοκήπιο χρειάζεται σωστό σχεδιασμό, καινοτόμα υλικά, ανάλογες εδαφοκλιματικές συνθήκες, καταγραφή όλων των παραμέτρων, σωστή διαχείριση των πόρων και προηγμένα ρομποτικά συστήματα». Η συζήτηση έκλεισε με την οικονομική και χρηματοδοτική διάσταση από τον Senior Director Ανάπτυξης Εργασιών Αγροτικού Τομέα της τράπεζας Πειραιώς, Ιωάννη Χανιωτάκη, ο οποίος υπογράμμισε ότι «η καινοτομία είναι το μέσο που δίνει ουσιαστικές λύσεις στα καθημερινά προβλήματα του παραγωγού».

Η εκδήλωση άρχισε με τον χαιρετισμό του πρόεδρου της Αμερικανικής Γεωργικής Σχολής, Dr. Jeff Lansdale, ο οποίος τόνισε χαρακτηριστικά: «Η συνεργασία είναι ο βασικός πυλώνας της εκπαίδευσης και της καινοτομίας. Η βιωματική μάθηση συνδέει τη θεωρία με την πράξη». Αναφέρθηκε εκτενώς στις συνεχείς προσπάθειες που καταβάλλει η Σχολή για τον εκσυγχρονισμό των υποδομών της, φέρνοντας ως απτό παράδειγμα τη δημιουργία του Πρότυπου Εργαστηρίου Εκπαίδευσης Τεχνιτών Γεωργικών Μηχανημάτων «Παύλος Κοντέλλης», μιας πρωτοποριακής δομής όπου οι μαθητές έχουν την ευκαιρία να εκπαιδεύονται σε τεχνολογίες αιχμής, όπως η αυτόνομη οδήγηση τρακτέρ. Παράλληλα, έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στην οικολογική συνείδηση και την περιβαλλοντική υπευθυνότητα, αναλύοντας τις σημαντικές πρωτοβουλίες που υιοθετήθηκαν για τη βιώσιμη διαχείριση του νερού στις εγκαταστάσεις της Σχολής. Από την πλευρά του ο υφυπουργός Μακεδονίας και Θράκης, Κώστας Γκιουλέκας, εξήρε τον ρόλο του Ιδρύματος στην τοπική οικονομία και υπογράμμισε ότι η κυβέρνηση στηρίζει πρωτοβουλίες που γεφυρώνουν το χάσμα μεταξύ της παραδοσιακής παραγωγής και των σύγχρονων ψηφιακών εργαλείων. Σε γραπτό μήνυμά του ο υφυπουργός Ανάπτυξης, Σταύρος Καλαφάτης, επεσήμανε ότι: «Η συνεργασία της ΑΓΣ με τη Cisco αποδεικνύει πως η γεωργία αποτελεί πεδίο επιστήμης και συνεχούς εξέλιξης. Τα έξυπνα θερμοκήπια αξιοποιούν αισθητήρες (IoT), τεχνητή νοημοσύνη και ανάλυση δεδομένων για εξοικονόμηση νερού και λιπασμάτων, μείωση του ενεργειακού κόστους και προστασία της παραγωγής».

Από την πλευρά της τοπικής αυτοδιοίκησης, ο αντιπεριφερειάρχης Θεσσαλονίκης, Κωνσταντίνος Γιουτίκας, εστίασε στις άμεσες λύσεις που προσφέρει η τεχνολογία στις τρέχουσες οικονομικές πιέσεις που δέχονται οι καλλιεργητές, ενώ ο αντιπεριφερειάρχης Ψηφιακής Διακυβέρνησης Κεντρικής Μακεδονίας, Νικόλαος Τζόλλας, εστίασε στην ανάγκη ψηφιοποίησης όλων των διαδικασιών, αναφέροντας ότι «η ΑΓΣ αποτελεί πρότυπο καλών πρακτικών για την αξιοποίηση της ψηφιακής τεχνολογίας στον πρωτογενή τομέα».

Τις εργασίες της εκδήλωσης παρακολούθησαν –μεταξύ άλλων- ο βουλευτής Β’ Θεσσαλονίκης της ΝΔ, Φάνης Παππάς, ο αντιπεριφερειάρχης Αγροτικής Οικονομίας Κεντρικής Μακεδονίας Γιώργος Κεφαλάς, καθώς και ο πρόεδρος του ΕΛΓΟ Δήμητρα, Σπύρος Μάμαλης.