Ποιότητα εναντίον ποσότητας: το δίλημμα του ελληνικού βαμβακιού
Τα τελευταία χρόνια, η δυναμική είσοδος της Βραζιλίας στη διεθνή αγορά του εκκοκκισμένου βαμβακιού έχει ανατρέψει τα δεδομένα. Η χώρα αυτή παράγει τεράστιες ποσότητες με εξαιρετικά χαμηλό κόστος παραγωγής, γεγονός που αποτελεί έναν από τους βασικότερους λόγους – μαζί με την αυξημένη κατανάλωση συνθετικών ινών – για τους οποίους η διεθνής χρηματιστηριακή τιμή του βαμβακιού παραμένει καθηλωμένη σε χαμηλά επίπεδα. Ταυτόχρονα, το βραζιλιάνικο βαμβάκι έχει αρχίσει να αντικαθιστά το ελληνικό ακόμη και σε αγορές όπου διαθέταμε παραδοσιακά πλεονέκτημα λόγω γεωγραφικής εγγύτητας. Η απάντηση που έχει δοθεί μέχρι σήμερα είναι η μεταφορά της πίεσης στους παραγωγούς, με στόχο την αύξηση της παραγωγικότητάς τους, ώστε η καλλιέργεια να παραμείνει οικονομικά βιώσιμη. Ωστόσο, αυτή η στρατηγική είναι μονόπλευρη και ελλιπής. Αντί να επικεντρώσουμε τις προσπάθειες ολόκληρου του κλάδου αποκλειστικά στην αύξηση της παραγωγής, θα πρέπει να δώσουμε προτεραιότητα στη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας του ελληνικού βαμβακιού και στη διεκδίκηση καλύτερης θέσης στις διεθνείς αγορές, με αντίστοιχα βελτιωμένη τιμή.
Πόσο εφικτή είναι η αύξηση της παραγωγικότητας;
Η απόδοση στο χωράφι είναι το αποτέλεσμα μιας πολύπλοκης αλληλεπίδρασης ανάμεσα στις εδαφοκλιματικές συνθήκες, στο γενετικό δυναμικό παραγωγής της ποικιλίας, στις εισροές -νερό, λιπάσματα, αγροχημικά- και στην τεχνική καλλιέργειας. Αυτό σημαίνει πως, ακόμη κι αν καταφέρουμε να βελτιώσουμε σημαντικά το παραγωγικό δυναμικό των ελληνικών ποικιλιών ή να τελειοποιήσουμε την καλλιεργητική τεχνική, θα εξακολουθήσουμε να προσκρούουμε στη στενωπό της φέρουσας ικανότητας του εδάφους και σε κλιματικές συνθήκες που δεν ελέγχουμε.
Παράλληλα, οι εισροές δεν μπορούν να αυξηθούν ανεξέλεγκτα, τόσο επειδή ανεβάζουν το κόστος καλλιέργειας όσο και επειδή υπάρχει συμβατική υποχρέωση μείωσής τους στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής αγροτικής πολιτικής, των μέτρων για τον περιορισμό του διοξειδίου του άνθρακα και των νέων συστημάτων πιστοποίησης. Η αύξηση της παραγωγικότητας, λοιπόν, έχει σαφή όρια -φυσικά, θεσμικά και περιβαλλοντικά- που δεν μπορούμε να αγνοήσουμε.
Η ποιότητα που χάνεται στον δρόμο
Οι ποικιλίες που καλλιεργούνται στην Ελλάδα διαθέτουν άριστα ποιοτικά χαρακτηριστικά ίνας, όπως προκύπτει από έργο που υλοποιεί το ΕΚΠΕΤΤΒ με χρηματοδότηση της ΔΟΒ, ενώ το χρώμα στο χωράφι είναι, τις περισσότερες χρονιές, εξαιρετικό. Ωστόσο, στη διαδρομή από το χωράφι έως το δέμα παρατηρείται σημαντική υποβάθμιση της ποιότητας, εξαιτίας γνωστών κακών πρακτικών. Αυτές οι πρακτικές πρέπει να σταματήσουν άμεσα, με συντονισμένη προσπάθεια όλων των εμπλεκόμενων κρίκων της αλυσίδας.
Στη διαδρομή από το χωράφι έως το δέμα παρατηρείται σημαντική υποβάθμιση της ποιότητας, εξαιτίας γνωστών κακών πρακτικών
Ανταγωνιστικότητα δεν είναι μόνο η ποιότητα της ίνας
Σήμερα, η έννοια της ποιότητας έχει γενικευτεί σημαντικά. Πέρα από την τεχνολογική ποιότητα της ίνας, περιλαμβάνει πλέον την περιβαλλοντική ποιότητα, την κοινωνιολογική ποιότητα, την ιχνηλασιμότητα και τις πιστοποιήσεις. Σε αυτό το ευρύτερο πλαίσιο, το ελληνικό βαμβάκι συγκεντρώνει σημαντικά ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα: Είναι ίσως το μοναδικό μη γενετικά τροποποιημένο βαμβάκι παγκοσμίως, παράγεται υπό την αυστηρότερη νομοθεσία -την ευρωπαϊκή-, δεν καλλιεργείται με παιδική εργασία ή κοινωνικές ανισότητες, και ολοένα μεγαλύτερες ποσότητές του παράγονται εφαρμόζοντας φιλοπεριβαλλοντικά συστήματα, όπως η αναγεννητική γεωργία, με τις αντίστοιχες πιστοποιήσεις. Αυτά τα χαρακτηριστικά πρέπει να αναδειχθούν και να αξιοποιηθούν στρατηγικά, αντί να παραμένουν αναξιοποίητα.
Το μακρόινο βαμβάκι
Το μακρόινο βαμβάκι απολαμβάνει υψηλότερη τιμή αλλά αποτελεί μια ξεχωριστή αγορά, με συνολικές ποσότητες περίπου ίσες με την ελληνική παραγωγή.
Τα πειράματα που έχει διεξαγάγει το ΓΠΑ και το ΕΚΠΕΤΤΒ έχουν δείξει ότι οι μακρόινες ποικιλίες προσαρμόζονται πολύ καλά στις ελληνικές συνθήκες, απαιτούν όμως τροποποίηση της καλλιεργητικής τεχνικής, καθώς πρόκειται για διαφορετικό είδος βαμβακιού. Είναι εφικτός στόχος να παράξουμε ποιοτικό μακρόινο βαμβάκι και να διεκδικήσουμε ένα τμήμα αυτής της αγοράς, ιδιαίτερα αν ενσωματώσουμε και αναδείξουμε τα ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα που προαναφέρθηκαν. Είναι όμως εξίσου εύκολα αντιληπτό ότι δεν μπορεί ολόκληρη η ελληνική παραγωγή βαμβακιού να αντικατασταθεί από μακρόινες ποικιλίες.
Συλλογικά σχήματα αλλά και συλλογική προσπάθεια
Τα συλλογικά σχήματα και η συνεργατικότητα μεταξύ των παραγωγών μπορεί να δημιουργήσουν οικονομίες κλίμακας και να συμβάλλουν θετικά στην προσπάθεια. Η βελτίωση της ανταγωνιστικότητας του ελληνικού βαμβακιού δεν μπορεί να είναι υπόθεση ενός μόνο κρίκου της αλυσίδας. Απαιτεί τη συντονισμένη προσπάθεια όλων, και μόνο έτσι μπορεί να αποδώσει καρπούς.
Χρειαζόμαστε τη στήριξη του Υπουργείου για την επαναχάραξη της πολιτικής, την ακαδημαϊκή και ερευνητική κοινότητα για στοχευμένη έρευνα και εκπαίδευση, τους γεωτεχνικούς για την επιτυχημένη εφαρμογή συστημάτων μειωμένων εισροών και πιστοποιήσεων, τις εταιρείες πολ/κου υλικού για συνεχή βελτίωση και σταθεροποίηση των ποικιλιών, τους παραγωγούς για τη φροντίδα στον αγρό και τη συγκομιδή χωρίς υγρασία και ξένες ύλες, τους εκκοκκιστές για τη βέλτιστη μετασυλλεκτική μεταχείριση, και τα θεσμικά όργανα του κλάδου για την ανάδειξη των πλεονεκτημάτων και την προώθηση στις αγορές. Μόνο έτσι το ελληνικό βαμβάκι θα μπορέσει να διεκδικήσει τη θέση που του αξίζει στις διεθνείς αγορές.
