ΕΕ: 390 εκατ. ευρώ για 135 έργα με επίκεντρο τη γεωργία, την κλιματική ανθεκτικότητα και το περιβάλλον
Στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης για το περιβάλλον και το κλίμα βρίσκονται η γεωργική παραγωγή, η εξοικονόμηση φυσικών πόρων και η ενίσχυση της ανθεκτικότητας των εκμεταλλεύσεων απέναντι στην κλιματική αλλαγή. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε επιχορηγήσεις για 135 έργα στο πλαίσιο του προγράμματος LIFE, με τη συνολική αξία των επενδύσεων να φτάνει τα 579 εκατ. ευρώ και τη συνεισφορά της ΕΕ να υπερβαίνει τα 390 εκατ. ευρώ.
Τα έργα καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα εφαρμογών, από την παραγωγή εναλλακτικών λιπασμάτων και την αντιμετώπιση της γεωργικής ρύπανσης των υδάτων έως την ανάπτυξη ηλεκτρικών γεωργικών μηχανημάτων, τη δημιουργία νέων ασφαλιστικών εργαλείων και τη μετατροπή των αγροτικών υπολειμμάτων σε χρήσιμα προϊόντα. Στόχος είναι να περιοριστεί το περιβαλλοντικό αποτύπωμα της γεωργίας, χωρίς να παραμεριστούν οι ανάγκες παραγωγικότητας και οικονομικής βιωσιμότητας των αγροτικών εκμεταλλεύσεων.
Νέα λιπάσματα και περιορισμός της ρύπανσης από τις καλλιέργειες
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τον πρωτογενή τομέα παρουσιάζει το έργο LIFE STRUVITE, στο οποίο συμμετέχουν έξι εταίροι από την Ιταλία, την Κροατία και την Ολλανδία. Αντικείμενό του είναι η παραγωγή και η αξιολόγηση λιπασμάτων από υπολείμματα και υγρά απόβλητα, με τη χρήση ζεόλιθου εμπλουτισμένου με άζωτο και υλικών με βάση τον στρουβίτη.
Σύμφωνα με την Κομισιόν, τα νέα προϊόντα θα μπορούσαν να μειώσουν τη χρήση χημικών λιπασμάτων κατά 48% ή ακόμη και να τα αντικαταστήσουν πλήρως στα αγροτεμάχια όπου θα πραγματοποιηθούν οι δοκιμές. Παράλληλα, η τεχνολογία αναμένεται να περιορίσει έως και κατά 40% τις εκπομπές αμμωνίας από τα γεωργικά εδάφη.
Στο ίδιο πεδίο, το LIFE RENU-AGRI επιχειρεί να αντιμετωπίσει τη ρύπανση από νιτρικά και φωσφορικά άλατα στις λεκάνες απορροής των ποταμών Yser, Scheldt και Meuse στο Βέλγιο. Οι δέκα εταίροι του έργου θα συνεργαστούν απευθείας με τους αγρότες, εφαρμόζοντας στοχευμένα μέτρα για τη μείωση των νιτρικών στο έδαφος κατά 25.545 κιλά έως το 2031 και της ρύπανσης των επιφανειακών υδάτων από νιτρικά κατά 58.282 κιλά έως το 2036.
Παράλληλα, το LIFE4FARMS, με τη συμμετοχή εταίρων από τις Τσεχία, Πορτογαλία, Δανία και Ιταλία, θα δοκιμάσει το σύστημα Wet4Agro για την επεξεργασία κτηνοτροφικών λυμάτων. Η μέθοδος αξιοποιεί ελαφρόπετρα, κεραμικά θραύσματα και υγροτοπικά οικοσυστήματα, ώστε να απομακρύνει θρεπτικά συστατικά και κατάλοιπα κτηνιατρικών φαρμάκων. Με την υποστήριξη έξυπνων αισθητήρων και τεχνητής νοημοσύνης, επιδιώκεται μείωση της ρύπανσης από άζωτο κατά 70% και της φαρμακευτικής επιβάρυνσης κατά 80%.
Στα θερμοκήπια, το LIFE BIOWET θα δοκιμάσει στην Ισπανία, την Ιταλία και την Ολλανδία ένα σύστημα βιοαντιδραστήρων με ξυλοτεμαχίδια και υγροτόπους, που στοχεύει στην απομάκρυνση άνω του 80% των νιτρικών και έως του 70% των φωσφορικών από τα νερά απορροής. Οι δοκιμές θα πραγματοποιηθούν σε δύο αγροκτήματα στη νοτιοανατολική Ισπανία, με προοπτική εφαρμογής σε 200.000 εκτάρια θερμοκηπιακών καλλιεργειών.
Αγροφωτοβολταϊκά και ασφάλιση απέναντι στην κλιματική αλλαγή
Η προσαρμογή των εκμεταλλεύσεων στα νέα κλιματικά δεδομένα αποτελεί δεύτερο βασικό άξονα των χρηματοδοτούμενων δράσεων. Το LIFE RuralPower, με εταίρους από την Ισπανία και την Ιταλία, θα εξετάσει τη συνδυασμένη παραγωγή αμυγδάλων και ηλιακής ηλεκτρικής ενέργειας σε μεσογειακές ξηρικές περιοχές.
Το έργο συνδυάζει αγροφωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις με πρακτικές αναγέννησης του εδάφους, επιδιώκοντας καλύτερη συγκράτηση του νερού, προστασία της εδαφικής υγείας και διαφοροποίηση του αγροτικού εισοδήματος. Η προσέγγιση επιχειρεί να συνδέσει την αγροτική παραγωγή με την παραγωγή ενέργειας, αξιοποιώντας την ίδια έκταση για περισσότερες από μία οικονομικές δραστηριότητες.
Στην Ιταλία, το LIFE BeAdapt, υπό την καθοδήγηση του Πανεπιστημίου της Φλωρεντίας, θα αναπτύξει ένα νέο μοντέλο γεωργικής ασφάλισης για την αντιμετώπιση της ξηρασίας, των πλημμυρών και άλλων ακραίων καιρικών φαινομένων. Στο έργο συμμετέχουν ερευνητές, πάροχοι τεχνολογίας, ασφαλιστικές εταιρείες, αγροτικές οργανώσεις και γεωργικές επιχειρήσεις. Η αξιοποίηση δορυφορικών δεδομένων, τεχνολογιών παρακολούθησης στο πεδίο και αυτοματοποιημένων συστημάτων αποζημίωσης αποσκοπεί στην ευκολότερη πρόσβαση των αγροτών στην ασφάλιση, αλλά και στην ενθάρρυνση πρακτικών που ενισχύουν την κλιματική ανθεκτικότητα.
Στη Γερμανία, το LIFE KeepWater4Later θα εφαρμόσει μέτρα συγκράτησης νερού στην περιοχή Altmühlfranken της Βαυαρίας. Με την αποκατάσταση και επαναχρησιμοποίηση λιμνών, δεξαμενών και τάφρων, σε συνεργασία με αγροτικές οργανώσεις, δήμους και ερευνητικούς φορείς, επιδιώκεται καλύτερη διαχείριση των υδάτων σε περιοχές που αντιμετωπίζουν τόσο πλημμύρες όσο και ξηρασία.
Την ίδια στιγμή, το ιρλανδικό LIFE RBPS_NETforNature θα δημιουργήσει ευρωπαϊκό δίκτυο υποστήριξης για την εφαρμογή συστημάτων πληρωμών βάσει αποτελεσμάτων. Μέσω αυτών, οι αγρότες θα επιβραβεύονται για μετρήσιμες βελτιώσεις στη βιοποικιλότητα, στην ποιότητα του νερού και στην αποθήκευση άνθρακα στο έδαφος.
Ηλεκτρικοί ελκυστήρες και νέα αξιοποίηση των αγροτικών υπολειμμάτων
Η μείωση των εκπομπών από τις γεωργικές εργασίες αποτελεί αντικείμενο του ιταλικού έργου LIFE X-TRON, το οποίο προβλέπει την ανάπτυξη τριών αυτόνομων ηλεκτρικών ελκυστήρων για οπωρώνες και αμπελώνες. Τρεις ιταλικές εταιρείες θα σχεδιάσουν και θα κατασκευάσουν τα μηχανήματα, τα οποία θα δοκιμαστούν από αγρότες επί 18 μήνες σε εργασίες ψεκασμού, χορτοκοπής, ελέγχου ζιζανίων και κλαδέματος.
Σύμφωνα με την εκτίμηση της Επιτροπής, κάθε ελκυστήρας θα μπορούσε να αποτρέπει εκπομπές 0,5 τόνων διοξειδίου του άνθρακα από τη χρήση πετρελαίου ανά εκτάριο καλλιεργούμενης έκτασης, περιορίζοντας παράλληλα τις εκπομπές μονοξειδίου του άνθρακα, οξειδίων του αζώτου, υδρογονανθράκων και αιωρούμενων σωματιδίων.
Στη νότια Ισπανία, το LIFE Carbon-4-LIFE θα μετατρέπει υπολείμματα κλαδέματος ελαιόδεντρων και άλλα οργανικά απόβλητα σε αέριο, βελτιωτικά εδάφους και εναλλακτικά προϊόντα αντί της τύρφης. Στις εγκαταστάσεις της BIOCAM στη Σεβίλλη προβλέπεται ετήσια επεξεργασία 9.000 τόνων ξυλώδους βιομάζας και 15.000 τόνων ζυμώσιμων αποβλήτων. Η αναμενόμενη δέσμευση άνθρακα αντιστοιχεί σε 3.443 τόνους διοξειδίου του άνθρακα ετησίως.
Στο LIFE CHESTNUTRAP, η αναγεννητική διαχείριση θα δοκιμαστεί σε 104 εκτάρια καστανεώνων στην Ισπανία και την Πορτογαλία, με στόχο την αποκατάσταση του εδάφους, την αξιοποίηση γεωργικών υπολειμμάτων, τη μείωση του κινδύνου πυρκαγιών και τη βελτίωση της παραγωγικότητας περιοχών που επηρεάζονται από την κλιματική αλλαγή, τα παράσιτα και την εγκατάλειψη της γης. Το έργο φιλοδοξεί να αποθηκεύσει ποσότητα άνθρακα ισοδύναμη με 2.250 τόνους CO₂ σε πέντε χρόνια και να υποστηρίξει τη δημιουργία περισσότερων από 800 επαληθευμένων πιστωτικών μονάδων άνθρακα για μικρούς παραγωγούς.
Στη Φινλανδία, το LIFE VOLARE TURNKEY σχεδιάζει την ανάπτυξη τεσσάρων βιομηχανικών εγκαταστάσεων έως το 2034, για την παραγωγή πρωτεϊνών, ελαίων και λιπασμάτων με τη χρήση της μαύρης στρατιωτικής μύγας. Τα έντομα θα εκτρέφονται με βιοαπόβλητα γεωργικής και δασικής προέλευσης, κατάλοιπα καλλιέργειας μανιταριών και παραπροϊόντα παραγωγής χαρτοπολτού. Οι εγκαταστάσεις θα μπορούν να επεξεργάζονται συνολικά ένα εκατομμύριο τόνους αποβλήτων ετησίως. Η πρωτοβουλία εκτιμάται ότι θα αποτρέπει εκπομπές ισοδύναμες με 1,7 εκατ. τόνους CO₂, θα περιορίζει τη ζήτηση γης για συμβατικές πρωτεΐνες και φυτικά έλαια και θα δημιουργήσει περισσότερες από 270 εξειδικευμένες θέσεις εργασίας σε αγροτικές περιοχές. Επίσης, το φινλανδικό LIFE CCC-BUILD θα διερευνήσει τη μετατροπή γεωργικών και δασικών υπολειμμάτων σε δομικά υλικά που αποθηκεύουν άνθρακα.
Επενδύσεις στη φύση και στη βιοποικιλότητα
Η περιβαλλοντική διάσταση των χρηματοδοτήσεων επεκτείνεται στην αποκατάσταση οικοτόπων και στην προστασία απειλούμενων ειδών. Στη Γαλλία, το LIFE Palustris θα εργαστεί για την αποκατάσταση περισσότερων από 7.000 εκταρίων παράκτιων υγροτόπων, συμπεριλαμβανομένων αλμυρών λιβαδιών, λιμνοθαλασσών και ελών, επιδιώκοντας να συνδυάσει την προστασία της βιοποικιλότητας με τη βιώσιμη γεωργία και διαχείριση της γης.
Στην Ισπανία, το LIFE Iber-RICOTÍ θα αξιοποιήσει την εκτατική βόσκηση σε 6.000 εκτάρια, σε συνδυασμό με την αποκατάσταση οικοτόπων και τη διαχείριση της βλάστησης, για την προστασία του απειλούμενου είδους πτηνού Dupont’s lark.
Από τα συνολικά 579 εκατ. ευρώ επενδύσεων, περισσότερα από 223 εκατ. ευρώ αφορούν 29 έργα για τη φύση και τη βιοποικιλότητα, με πάνω από 151 εκατ. ευρώ κοινοτικής χρηματοδότησης. Άλλα 36 έργα για την κυκλική οικονομία, την αποδοτική χρήση των πόρων και την περιβαλλοντική ποιότητα συγκεντρώνουν σχεδόν 163 εκατ. ευρώ, συμπεριλαμβανομένων περίπου 91 εκατ. ευρώ από την ΕΕ. Για 26 έργα προσαρμογής και μετριασμού της κλιματικής αλλαγής προβλέπονται περισσότερα από 102 εκατ. ευρώ, εκ των οποίων πάνω από 61 εκατ. ευρώ από ευρωπαϊκούς πόρους. Τα υπόλοιπα 44 έργα αφορούν τη μετάβαση σε καθαρές μορφές ενέργειας, με επενδύσεις άνω των 91 εκατ. ευρώ και κοινοτική συμμετοχή σχεδόν 87 εκατ. ευρώ.
Οι προτάσεις επιλέχθηκαν από ένα πλήθος 1.095 αιτήσεων, αριθμό-ρεκόρ, που υποβλήθηκαν στις προσκλήσεις του LIFE για το 2025, ενώ η συνεισφορά της ΕΕ αυξήθηκε κατά 9% σε σχέση με την προηγούμενη χρονιά. Όπως δήλωσε ο επίτροπος για το Κλίμα, τη Μηδενική Καθαρή Εκπομπή και την Καθαρή Ανάπτυξη, Wopke Hoekstra, οι πρωτοβουλίες μετατρέπουν τους κλιματικούς στόχους σε πρακτικές λύσεις, από την απομάκρυνση άνθρακα και την αντιπλημμυρική προστασία έως την αποκατάσταση περιοχών μετά από πυρκαγιές και την ανάπτυξη υλικών που αποθηκεύουν άνθρακα. Η επίτροπος Περιβάλλοντος, Ανθεκτικότητας των Υδάτων και Ανταγωνιστικής Κυκλικής Οικονομίας, Jessika Roswall, υπογράμμισε από πλευράς της, τη σημασία τους για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, της απώλειας βιοποικιλότητας και της μη βιώσιμης χρήσης των πόρων.
Υπενθυμίζεται ότι το πρόγραμμα LIFE έχει υποστηρίξει περισσότερα από 6.700 έργα σε διάστημα 34 ετών και διαθέτει προϋπολογισμό 5,43 δισ. ευρώ για την περίοδο 2021-2027. Τη διαχείριση των επιχορηγήσεων έχει αναλάβει ο Ευρωπαϊκός Εκτελεστικός Οργανισμός για το Κλίμα, τις Υποδομές και το Περιβάλλον (CINEA).
