Αναγεννητική γεωργία και υγεία εδάφους – Στη Νάουσα παρουσιάστηκαν τα πρώτα αποτελέσματα του πειράματος Κυρ-Γιάννη – Yara – ΓΠΑ

Μια από τις πιο ουσιαστικές συζητήσεις για το μέλλον της ελληνικής αμπελουργίας, με επίκεντρο την Αναγεννητική Γεωργία και την υγεία του εδάφους, πραγματοποιήθηκε στη Νάουσα συγκεντρώνοντας οινοποιούς, παραγωγούς, επιστήμονες, γεωπόνους και φορείς του κλάδου.

Στην εκδήλωση παρουσιάστηκαν τα μέχρι στιγμής αποτελέσματα του καινοτόμου εγχειρήματος που υλοποιείται από το Κτήμα Κυρ-Γιάννη και τη Yara Hellas, με την επιστημονική παρακολούθηση-τεκμηρίωση του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών, της πειραματικής εφαρμογής αναγεννητικών πρακτικών στους αμπελώνες της Νάουσας και του Αμυνταίου. Η πρωτοβουλία αυτή αποτέλεσε ένα εργαστήριο κατάθεσης απόψεων, εφαρμόσιμων λύσεων για τον αγρό, παρατηρήσεων και μετρήσεων, όπως και γρήγορης μεταφοράς γνώσης ανοίγοντας ένα νέο δρόμο για την ελληνική αμπελουργία, όπου η παραγωγικότητα συνδέεται άμεσα με την ανθεκτικότητα και την υγεία του εδάφους και τη βιώσιμη διαχείριση των φυσικών πόρων.

Οικοδεσπότης της εκδήλωσης που φιλοξενήθηκε στην πρώτη Βιβλιοθήκη Οίνου στην Ελλάδα -η οποία στεγάζεται στην οικία και το οινοποιείο της οικογένειας Μπουτάρη από τις αρχές του 20ού αιώνα- ήταν ο κ. Μιχάλης Μπουτάρης Γραμματέας του Ιδρύματος Μπουτάρη και Αντιπρόεδρος του Κτήματος Κυρ- Γιάννη. Όπως σημείωσε για το πρωτοποριακό ερευνητικό έργο, η συμβίωση αγοράς – πανεπιστημίου -βιομηχανίας αποτελεί μια πρόκληση. «Καλλιεργούμε τη γη και ήμαστε ένα κομμάτι του οικοσυστήματος που δεν είναι στο κέντρο. Αυτό είναι για εμένα το μάθημα από αυτήν τη διετία που σαφώς δεν έχει δείξει ακόμη αποτέλεσμα γιατί μόνο μέσα από τη συνεχή συμβιωτική σχέση θα ξεκινήσει κάποια αλλαγή» είπε χαρακτηριστικά.

Οι θέσεις της Yara

Η ενδιαφέρουσα συζήτηση άνοιξε με την τοποθέτηση της κας Μαρίας Ψαρρού, Customer Marketing & FC Manager Yara Hellas γύρω από τα ζητήματα της Αναγεννητικής Γεωργίας, που είναι ένα ολοκληρωμένο σύστημα προσέγγισης της γεωργίας και το όραμα και τη στρατηγική φιλοδοξία της εταιρείας να αναπτύξει ένα διατροφικό μέλλον με θετικό περιβαλλοντικό αποτύπωμα. «Στη Yara κάνουμε πολλές προσπάθειες για να συμβάλλουμε στον μετριασμό των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου με λύσεις και προϊόντα είτε κατά την παραγωγή τους με χαμηλό αποτύπωμα -περίπου κατά 50%- είτε κατά την εφαρμογή τους στα χωράφια συμβάλλοντας σε μικρότερο βαθμό στο αποτύπωμα άνθρακα» σημείωσε η κυρία Ψάρρου και πρόσθεσε: «έχουμε τις ψηφιακές τεχνολογίες κι όλα τα εργαλεία που υποστηρίζουν τη λήψη αγρονομικών αποφάσεων, όπως και την Τεχνητή Νοημοσύνη, αλλά και συνεργασίες, όπως με το Κτήμα Κυρ-Γιάννη που βοηθούν να υλοποιήσουμε ολοκληρωμένα πρωτόκολλα και να βοηθήσουμε την αγροτική παραγωγή». Τέλος, μίλησε για τις εξελίξεις της εταιρείας στα προϊόντα θρέψης η οποίες, όπως είπε εξετάζουν και προσφέρουν μια ολοκληρωμένη πρόταση για τον παραγωγό.

Τα αποτελέσματα του πειράματος

Ο senior Agronomist της YARA Hellas Αλέξανδρος Παναγόπουλος, μίλησε, αρχικά, για τη συνεργασία της εταιρείας με το Κτήμα Κυρ Γιάννη, για το πως έγινε η επιλογή των συγκεκριμένων αμπελοτόπων, τη φιλοσοφία του πειράματος ώστε τα λιπάσματα να είναι και πιο φιλικά, αλλά και πιο αποδοτικά ακόμη σε χαμηλότερες ποσότητες, αλλά και για τα πρωτόκολλα που ακολουθήθηκαν τόσο στη Νάουσα και στην ποικιλία του ξινόμαυρου, όσο και στο Αμύνταιο, με ποικιλία τη Gewurztraminer.

Στο Αμύνταιο, όπου καλλιεργούνται περίπου 500στρ. επιλέχθηκε το αμπελοτόπι της Σαμαρόπετρας — ένα φτωχό, άγονο έδαφος με χαμηλές αποδόσεις αλλά ποιοτικά σταφύλια. Στόχος του πειράματος ήταν να εξεταστεί πώς οι παρεμβάσεις και τα προϊόντα της Yara μπορούν να βελτιώσουν την παραγωγή, παράλληλα με την υγεία του εδάφους, με βάση μετρήσιμους δείκτες. Στη Νάουσα, αντίθετα, σε αμπελώνα 480 στρεμμάτων με υψηλό ενεργό ανθρακικό ασβέστιο, το πρόβλημα ήταν οι υπερβολικά μεγάλες αποδόσεις που δεν ευνοούσαν την ποιότητα του κρασιού. Και στις δύο περιπτώσεις, ο στόχος ήταν η εξισορρόπηση παραγωγής–ποιότητας μέσα από αναγεννητικές πρακτικές και τεκμηριωμένη παρακολούθηση. Σε ότι αφορά τα μέχρι τώρα αποτελέσματα έγινε σαφές ότι οι παρεμβάσεις που εφαρμόστηκαν στους αμπελώνες της Νάουσας και του Αμυνταίου είχαν θετική επίδραση σε όλους τους βασικούς άξονες: υγεία εδάφους, αποδόσεις, ποιότητα και οικονομική απόδοση.

Το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο κατέγραψε μια σταθερή, έστω και ήπια, βελτίωση στο σκορ υγείας του εδάφους σε όλες τις μεταχειρίσεις και στις δύο ποικιλίες, επιβεβαιώνοντας ότι οι πρακτικές που εφαρμόστηκαν ενίσχυσαν τη λειτουργικότητα του εδαφικού οικοσυστήματος. Στο ποιοτικό σκέλος, σύμφωνα με τον κ. Παναγόπουλο, οι δείκτες είτε βελτιώθηκαν είτε παρέμειναν σταθεροί, χωρίς καμία αρνητική επίδραση από την αύξηση της παραγωγής — κάτι που συνήθως θεωρείται δύσκολο στην αμπελουργία.

Η ποιότητα των σταφυλιών κρίθηκε επαρκής για οινοποίηση σε όλες τις περιπτώσεις. Συνολικά, η διετία ανέδειξε ότι οι αναγεννητικές παρεμβάσεις μπορούν να βελτιώσουν την υγεία του εδάφους, να αυξήσουν τις αποδόσεις, να διατηρήσουν την ποιότητα και να προσφέρουν οικονομικό όφελος — στοιχεία που επιβεβαιώνουν την αξία της προσέγγισης και τη σημασία της τεκμηριωμένης παρακολούθησης. Θετική ήταν και η εμπειρία των γεωπόνων των δύο αμπελώνων του Κτήματος Κυρ-Γιάννη στο Γιαννακοχώρι και στη Σαμαρόπετρα. Όπως υπογράμμισαν, τα αποτελέσματα θεωρούνται ενθαρρυντικά με σημαντικότερα στοιχεία του πειράματος την ίδια τη διαδικασία των συστηματικών μετρήσεων και τη συνεργασία των τριών φορέων. «Ό,τι μετράται, βελτιώνεται», είπαν χαρακτηριστικά, παρατηρώντας ότι τα φυτά στις μεταχειρίσεις της Yara ήταν πιο εύρωστα και λιγότερο στρεσαρισμένα σε σχέση με τις συνήθεις πρακτικές.

Ευρωπαϊκές πολιτικές για το έδαφος

Ο Δρ. Γιάννης Ζαφειρίου, Εδαφολόγος – Ερευνητής του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών και επιστημονικός υπεύθυνος του έργου αναφέρθηκε στον θεμελιώδη ρόλο της υγείας του εδάφους ως βασικού πυλώνα της Αναγεννητικής Γεωργίας. Μεταξύ άλλων, όρισε την υγεία του εδάφους ως τη συνεχή ικανότητα του εδαφικού οικοσυστήματος να λειτουργεί ως ζωντανός οργανισμός, υποστηρίζοντας φυτά, ζώα, ανθρώπους και κρίσιμες οικοσυστημικές λειτουργίες. Στο πολιτικό επίπεδο, παρουσίασε το πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την προστασία των εδαφών, με κεντρικό εργαλείο το Soil Monitoring Law, -το οποίο θα συνδεθεί με την ΚΑΠ- και τη στρατηγική Soil Strategy for Europe 2030.

Όπως είπε ο Δρ. Ζαφειρίου, η ΕΕ επιδιώκει ενιαίο πρωτόκολλο παρακολούθησης των εδαφών, με συγκεκριμένους δείκτες, όρια και μεθοδολογίες, καθώς και την αναζήτηση των κατάλληλων αγρονομικών πρακτικών που μπορούν να βελτιώσουν αυτούς τους δείκτες. Παρουσιάστηκε, επίσης, ο ρόλος των Living Labs, δομών που συγκεντρώνουν όλους τους εμπλεκόμενους — βιομηχανία, παραγωγούς, επιστήμονες, μεταποίηση — γύρω από ένα συγκεκριμένο πρόβλημα εδαφικής υγείας, με στόχο την πρακτική επίλυσή του. Το παράδειγμα του Κτήματος Κυρ-Γιάννη και της Yara Hellas χαρακτηρίστηκε ως ένα τέτοιο Living Lab.

Τέλος, έγινε αναφορά στη μεταβαλλόμενη φιλοσοφία της ΚΑΠ: από την επιδότηση της πρακτικής, στη result-based προσέγγιση, όπου η ανταμοιβή θα βασίζεται σε μετρήσιμα αποτελέσματα. Στο πλαίσιο αυτό, σύμφωνα με τον Δρ. Ζαφειρίου, το πιλοτικό πρόγραμμα στο Κτήμα Κυρ-Γιάννη εφαρμόζει συγκεκριμένους δείκτες αρχής–τέλους κάθε σεζόν, ώστε να αξιολογείται αντικειμενικά η επίδραση των πρακτικών στην υγεία του εδάφους.

Ευρωπαϊκά εδάφη σε κρίση

Η πραγματική εικόνα της κατάστασης των ευρωπαϊκών εδαφών, σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΕ, είναι ιδιαίτερα ανησυχητική:

• πάνω από το 60% των εδαφών χαρακτηρίζονται ως μη υγιή.
• Το 25% των εδαφών της Νότιας και Ανατολικής Ευρώπης διατρέχει κίνδυνο ερημοποίησης
• Το 65-75% των αγροτικών περιοχών με υψηλά επίπεδα εισροών κινδυνεύουν από ευτροφισμό
• 12εκατ.Ha γεωργικών εκτάσεων κινδυνεύουν από σοβαρή διάβρωση
• Το 0,43% της δυνητικής παραγωγικότητας των εδαφών χάνεται ετησίως βάσει εκτιμήσεων
• 1,25δις ευρώ εκτιμάται το ετήσιο κόστος από αυτήν την απώλεια γεωργικής παραγωγικότητας.

Η υποβάθμιση αφορά τόσο τα αγροτικά όσο και τα δασικά εδάφη, με σοβαρά προβλήματα διάβρωσης, αλατότητας, κινδύνου ερημοποίησης και απώλειας οργανικής ουσίας. Το οικονομικό κόστος της υποβάθμισης εκτιμάται πλέον σε πάνω από 140 δισ. ευρώ ετησίως, επιβεβαιώνοντας ότι το ζήτημα δεν είναι μόνο περιβαλλοντικό, αλλά και βαθιά οικονομικό. Παρά τη σοβαρότητα της κατάστασης, η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν διαθέτει ακόμη ένα ενιαίο, καθιερωμένο «σκορ υγείας εδάφους» που να εφαρμόζεται ομοιόμορφα σε όλα τα κράτη-μέλη.

Το νέο Soil Monitoring Law, που εισήχθη το 2023 και δημοσιεύθηκε ως οδηγία στα τέλη του 2025, αποτελεί το πρώτο βήμα προς αυτή την κατεύθυνση. Προσδιορίζει μια λίστα δεικτών — φυσικών, χημικών και βιολογικών — που πρέπει να μετρώνται για να αξιολογηθεί η κατάσταση ενός εδάφους. Ωστόσο, τα όρια για το τι θεωρείται «υγιές» παραμένουν ανοιχτά: κάθε χώρα έχει περιθώριο 3–5 ετών για να καθορίσει τα δικά της εθνικά όρια, ανάλογα με τις εδαφοκλιματικές της συνθήκες. Η απουσία ενός ενιαίου ευρωπαϊκού συστήματος αξιολόγησης καθιστά ακόμη πιο σημαντικές τις εφαρμοσμένες μελέτες, όπως αυτή που υλοποιείται στη Νάουσα και το Αμύνταιο. Τα δεδομένα που συλλέγονται από τέτοια πειράματα θα συμβάλουν στον καθορισμό των εθνικών ορίων και στη διαμόρφωση ενός αξιόπιστου πλαισίου για την παρακολούθηση της υγείας των εδαφών στο μέλλον.