COP17: Το έδαφος εκπέμπει SOS καθώς η υποβάθμιση επιταχύνεται
Η υποβάθμιση των εδαφών επιδεινώνεται σε πολλές περιοχές του κόσμου, την ώρα που οι πρακτικές για την προστασία και την αποκατάστασή τους δεν εφαρμόζονται ακόμη με τον απαιτούμενο ρυθμό και στην αναγκαία κλίμακα. Αυτό προκύπτει από τη νέα παγκόσμια αξιολόγηση του Οργανισμού Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών (FAO), η οποία παρουσιάστηκε στην 17η Σύνοδο της Διάσκεψης των Μερών της Σύμβασης του ΟΗΕ για την Καταπολέμηση της Ερημοποίησης (COP17), στην Ουλάν Μπατόρ, στη Μογγολία.
Η έκθεση «The Status of the World’s Soil Resources 2026» βασίζεται σε επιστημονική βιβλιογραφία της περιόδου 2015-2025 και σε στοιχεία και τεχνογνωσία από 75 χώρες, επικαιροποιώντας την πρώτη παγκόσμια αξιολόγηση που είχε δημοσιεύσει ο FAO το 2015 μέσω της Παγκόσμιας Εταιρικής Σχέσης για το Έδαφος.
Η διάβρωση η σοβαρότερη απειλή
Η διάβρωση του εδάφους αναδεικνύεται ως η σοβαρότερη και πιο αλληλένδετη απειλή για την υγεία των εδαφών. Στις επτά περιοχές που αξιολογήθηκαν, το 81% των αξιολογήσεων χαρακτηρίζει τη διαχείριση της διάβρωσης ως κακή ή πολύ κακή, ενώ το 65% καταγράφει επιδείνωση από το 2015.
Παράλληλα, η υιοθέτηση πρακτικών βιώσιμης διαχείρισης παραμένει περιορισμένη. Περισσότερες από τις μισές περιφερειακές και υποπεριφερειακές αξιολογήσεις που εξετάστηκαν καταγράφουν χαμηλή ή πολύ χαμηλή υιοθέτηση. Συνολικά, το 58% αναφέρει επιδεινούμενη τάση από το 2015 και μόλις, περίπου, 10% βελτίωση.
Η κατάσταση εξελίσσεται σε ένα περιβάλλον αυξανόμενων πιέσεων κυρίως λόγω της αύξησης του πληθυσμού. Από το 2015 ο παγκόσμιος πληθυσμός έχει αυξηθεί κατά 800 εκατομμύρια ανθρώπους, ενώ η συγκομιζόμενη έκταση των βασικών καλλιεργειών αυξήθηκε κατά 80 εκατομμύρια εκτάρια. Η αστικοποίηση, οι μη βιώσιμες γεωργικές πρακτικές, η βιομηχανική δραστηριότητα, οι συγκρούσεις και η ρύπανση επιβαρύνουν περαιτέρω τη γη και τις λειτουργίες του εδάφους.
Ο κρίσιμος ρόλος του εδάφους για την τροφή
Τα εδάφη αποτελούν βασικό παράγοντα για την παγκόσμια επισιτιστική ασφάλεια, καθώς παράγουν περισσότερο από το 95% των τροφίμων που καταναλώνουμε. Παράλληλα, αποθηκεύουν και φιλτράρουν το νερό, συμβάλλουν στη ρύθμιση του κλίματος, στηρίζουν τη βιοποικιλότητα και διασφαλίζουν τα μέσα διαβίωσης.
Οι πιέσεις, βέβαια, δεν είναι ίδιες σε όλες τις περιοχές. Στον τομέα της διαχείρισης των θρεπτικών στοιχείων, για παράδειγμα, ορισμένες περιοχές αντιμετωπίζουν πλεονάσματα εξαιτίας της υπερβολικής χρήσης εισροών, ενώ άλλες υφίστανται εξάντληση θρεπτικών στοιχείων, με συνέπειες για τη γεωργική παραγωγικότητα και την επισιτιστική ασφάλεια.
Αποδεδειγμένες πρακτικές, περιορισμένη εφαρμογή
Σύμφωνα με τον FAO, υπάρχουν ήδη διαθέσιμες πρακτικές που μπορούν να περιορίσουν τις απειλές για το έδαφος, διατηρώντας ή και βελτιώνοντας παράλληλα τη γεωργική παραγωγικότητα. Σε αυτές περιλαμβάνονται η μειωμένη κατεργασία του εδάφους, η ολοκληρωμένη διαχείριση θρεπτικών στοιχείων, η διαφοροποίηση των καλλιεργειών, οι καλλιέργειες κάλυψης, η χρήση οργανικών βελτιωτικών και η αγροδασοπονία.
«Έχουμε σήμερα πολύ καλύτερα στοιχεία για τις πιέσεις που αντιμετωπίζουν τα εδάφη του κόσμου – και για τις πρακτικές που μπορούν να τα προστατεύσουν και να τα αποκαταστήσουν», δήλωσε η αναπληρώτρια γενική διευθύντρια του FAO, Beth Bechdol. Το ζητούμενο είναι να αποκτήσουν οι χώρες, οι αγρότες και οι υπόλοιποι χρήστες της γης την απαραίτητη γνώση, την ικανότητα και τα κίνητρα για την εφαρμογή των διαθέσιμων λύσεων, επεσήμανε.
Νέες οδηγίες για τις γεωργικές εκτάσεις
Η έκθεση του FAO προτείνει συντονισμένη δράση που επιμερίζεται σε πέντε βασικούς άξονες:
- ενίσχυση της διακυβέρνησης και των νομικών πλαισίων,
- εκπαίδευση και ανταλλαγή γνώσεων,
- καλύτερη παρακολούθηση της κατάστασης των εδαφών,
- ισχυρότερα κίνητρα για βιώσιμες πρακτικές και
- συμμετοχική λήψη αποφάσεων.
Παράλληλα, στην COP17 παρουσιάστηκαν, επίσης, οι νέες κατευθυντήριες οδηγίες «Living Soils, Productive Lands, Resilient Landscapes», που εκπονήθηκαν από κοινού από τον FAO και την Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για την Καταπολέμηση της Ερημοποίησης (UNCCD). Στόχος τους είναι η αποφυγή, η μείωση και η αντιστροφή της υποβάθμισης των γεωργικών εκτάσεων και του εδάφους.
Οι οδηγίες προτείνουν μετάβαση από μεμονωμένες παρεμβάσεις αποκατάστασης σε ολοκληρωμένη διαχείριση παραγωγικών τοπίων, με προτεραιότητα στην αποφυγή της υποβάθμισης, όπου αυτό είναι δυνατό, στη μείωση των υφιστάμενων πιέσεων και στην αποκατάσταση των εκτάσεων που έχουν ήδη υποβαθμιστεί.
Παράλληλα, ζητούν την ενσωμάτωση της προστασίας των γεωργικών εκτάσεων και του εδάφους στον εθνικό αναπτυξιακό σχεδιασμό, στους στόχους για την ουδετερότητα ως προς την υποβάθμιση της γης, στις κλιματικές στρατηγικές, στο πλαίσιο για τη βιοποικιλότητα και στον μετασχηματισμό των αγροδιατροφικών συστημάτων.
Οι νέες οδηγίες συνοδεύονται από ψηφιακή βάση γνώσης του FAO, με εργαλεία, μελέτες περιπτώσεων, μεθοδολογίες και πρακτικά παραδείγματα για την εφαρμογή των προτεινόμενων προσεγγίσεων.
