Ελαιοκομικός τομέας και νέα ΚΑΠ – Τώρα κρίνονται οι όροι στήριξης μετά το 2027
Η συζήτηση για τη θέση του ελαιοκομικού τομέα στη νέα ΚΑΠ μπαίνει πλέον σε καθοριστική φάση. Όσα μέχρι πριν από λίγους μήνες αποτελούσαν κυρίως προειδοποιήσεις για το τι μπορεί να αλλάξει μετά το 2027, αρχίζουν τώρα να αποτυπώνονται στα κείμενα του Συμβουλίου και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.
Το βασικό ερώτημα είναι αν ο τομέας θα διατηρήσει ένα διακριτό και προβλέψιμο πλαίσιο στήριξης ή αν θα ενταχθεί περισσότερο σε ένα οριζόντιο σύστημα, όπου οι τελικές επιλογές θα εξαρτώνται σε μεγαλύτερο βαθμό από τα κράτη μέλη. Και ακριβώς επειδή ένα τέτοιο μοντέλο μεταφέρει μεγαλύτερη ευθύνη σε εθνικό επίπεδο, η ελληνική εμπειρία αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Η σημερινή εκκρεμότητα με τα προγράμματα των Οργανώσεων Ελαιουργικών Φορέων αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα του τι συμβαίνει όταν η πολιτική πρόθεση, οι διοικητικές διαδικασίες και η πραγματική εφαρμογή δεν κινούνται με τον ίδιο ρυθμό.
Όταν η αβεβαιότητα γίνεται μέρος του συστήματος
Οι ΟΕΦ βρίσκονται εδώ και μήνες αντιμέτωπες με σοβαρές εκκρεμότητες, ενώ έχουν ήδη υλοποιηθεί εγκεκριμένες δράσεις και έχουν αναληφθεί οικονομικές υποχρεώσεις. Το ζήτημα έχει τεθεί επανειλημμένα προς την ελληνική διοίκηση και έχει φτάσει μέχρι την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, χωρίς μέχρι στιγμής να έχει παρουσιαστεί δημόσια μια οριστική λύση, που να αποκαθιστά την ομαλή λειτουργία των προγραμμάτων.
Το πρόβλημα, όμως, δεν είναι μόνο η καθυστέρηση μιας πληρωμής. Είναι η αντίφαση ανάμεσα σε όσα λέμε για τη σημασία του ελαιοκομικού τομέα και στον τρόπο με τον οποίο τελικά τον διαχειριζόμαστε. Συνηθίζουμε να χαρακτηρίζουμε το ελαιόλαδο «πράσινο χρυσό» της χώρας και να προβάλλουμε, δικαίως, τη θέση της Ελλάδας ανάμεσα στις μεγάλες ελαιοπαραγωγικές δυνάμεις της Ευρώπης. Όταν όμως οι οργανώσεις που καλούνται να στηρίξουν τη συλλογική δράση, την ποιότητα, την καινοτομία και την προώθηση έχουν αναλάβει δεσμεύσεις και εξακολουθούν να μην γνωρίζουν πότε και με ποιον τρόπο θα χρηματοδοτηθούν εγκεκριμένες δράσεις, τότε η αντίφαση γίνεται εμφανής. Δεν μιλάμε πλέον απλώς για διοικητική καθυστέρηση. Δημιουργείται οικονομική ασφυξία και χρηματοδοτική ομηρία για συνεταιρισμούς και Οργανώσεις Παραγωγών που καλούνται, ταυτόχρονα, να γίνουν ισχυρότεροι και πιο ανταγωνιστικοί.
Γι’ αυτό ακριβώς η υπόθεση των ΟΕΦ αναδεικνύει ένα βαθύτερο πρόβλημα αξιοπιστίας. Δεν μπορεί να ζητάμε ισχυρότερες συλλογικές δομές, μεγαλύτερη συγκέντρωση της προσφοράς και περισσότερες επενδύσεις και ταυτόχρονα να αφήνουμε τις ίδιες αυτές δομές εκτεθειμένες στην αβεβαιότητα της χρηματοδότησης και των διοικητικών αποφάσεων. Αν η συλλογική οργάνωση αποτελεί πράγματι στρατηγική επιλογή για την ελληνική ελαιοκομία, πρέπει να αντιμετωπίζεται και ως τέτοια στην πράξη.
Δύο διαφορετικές κατευθύνσεις στις Βρυξέλλες
Παράλληλα, στην Ευρώπη διαμορφώνεται το πλαίσιο μετά το 2027. Στο τελευταίο κείμενο του Συμβουλίου, ο ελαιοκομικός τομέας δεν διατηρείται μεταξύ των τομέων για τους οποίους οι κλαδικές παρεμβάσεις είναι υποχρεωτικές. Αυτό σημαίνει ότι η συνέχεια και η ένταση της στήριξης θα εξαρτώνται ακόμη περισσότερο από τις επιλογές κάθε κράτους μέλους. Για μια χώρα που ήδη δυσκολεύεται να εξασφαλίσει την ομαλή λειτουργία των σημερινών εργαλείων, αυτό δεν μπορεί να θεωρηθεί ουδέτερη τεχνική αλλαγή.
Αντίθετα, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο φαίνεται να διαμορφώνεται διαφορετική προσέγγιση. Το τελευταίο συμβιβαστικό κείμενο προβλέπει ειδικά για τον ελαιοκομικό τομέα αύξηση των γενικών χρηματοδοτικών ορίων κατά 10 ποσοστιαίες μονάδες, δίνοντας στην πράξη σημαντικά μεγαλύτερο περιθώριο ενωσιακής στήριξης για τα επιχειρησιακά προγράμματα των οργανώσεων και τις επενδύσεις που αυτά περιλαμβάνουν. Η πρόβλεψη αυτή δεν απαντά σε όλα τα αιτήματα του κλάδου όπως εκφράστηκαν και από τη σχετική Ομάδα Εργασίας της Copa Cogeca, αναγνωρίζει όμως ότι το ελαιόλαδο και οι επιτραπέζιες ελιές έχουν ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που δικαιολογούν ειδικότερη μεταχείριση.
Υπό αυτή την έννοια, η διαπραγμάτευση δεν αφορά μόνο το ύψος ενός ποσοστού χρηματοδότησης. Αφορά το αν ο ελαιοκομικός τομέας θα διατηρήσει μια πραγματικά διακριτή θέση στη νέα ΚΑΠ και αν οι οργανώσεις του θα έχουν τα εργαλεία για να σχεδιάζουν, να επενδύουν και να λειτουργούν με ασφάλεια.
Για την Ελλάδα, αυτό απαιτεί κάτι περισσότερο από παρακολούθηση των εξελίξεων. Χρειάζεται σαφής εθνική θέση, συντονισμός με τις άλλες ελαιοπαραγωγικές χώρες και ενεργή παρέμβαση στις ευρωπαϊκές διαπραγματεύσεις. Αν θεωρούμε πράγματι τον ελαιοκομικό τομέα στρατηγικό για τη χώρα, αυτό πρέπει να αποτυπώνεται τόσο στον τρόπο με τον οποίο διαχειριζόμαστε τα εργαλεία του σήμερα όσο και στις επιλογές που διεκδικούμε για το αύριο.
