Η Ευρώπη στον δρόμο προς βαθύτερες εξαρτήσεις σε γεωργία, τρόφιμα και ενέργεια

Στη σημερινή ομιλία της για την Κατάσταση της Ένωσης, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν έκρυψε πίσω από μια καλοδουλεμένη ρητορική τη δύσκολη πραγματικότητα της Ένωσης, ιδιαίτερα στους τομείς της γεωργίας, των τροφίμων και της ενέργειας.

«Τα λόγια είναι καλά, οι πράξεις είναι καλύτερες», υπογράμμισε η πρόεδρος, σε μια περίοδο κατά την οποία οι αγρότες βιώνουν στην πράξη μια εντελώς διαφορετική πραγματικότητα. Αντί να μειώνονται οι εξαρτήσεις, η πολιτική πορεία που ακολουθεί η πρόεδρος της Επιτροπής τις εντείνει.

Πέρα από τις δηλώσεις στήριξης προς τους αγρότες, ανησυχία προκαλεί η απουσία συγκεκριμένων επενδυτικών πρωτοβουλιών, καθώς και ενός πακέτου έκτακτης ανάγκης για την αντιμετώπιση μιας ιστορικής ξηρασίας. Η στόχευση 100 περιοχών για παρεμβάσεις στον τομέα του νερού είναι ασφαλώς θετική. Ωστόσο, σχεδόν όλοι οι αγρότες στην Ευρώπη είναι πλέον ευάλωτοι, καθώς το 70% της γεωργικής γης της ΕΕ βρέθηκε αυτό το καλοκαίρι σε κατάσταση ξηρασίας.

Η αντιμετώπιση των διαρροών στα ευρωπαϊκά δίκτυα ύδρευσης είναι αναμφίβολα αναγκαία, αλλά απέχει πολύ από το μέγεθος της πρόκλησης που αφορά την προσαρμογή της γεωργίας και τις επενδύσεις που απαιτούνται.

Η προώθηση ασφαλιστικών εργαλείων και μέσων διαχείρισης κινδύνου είναι επίσης καίριας σημασίας και η Farm Europe τα υποστηρίζει εδώ και περισσότερο από μία δεκαετία. Δεν μπορούν, όμως, να υποκαταστήσουν έναν ισχυρό ευρωπαϊκό προϋπολογισμό και μια αυτόνομη Κοινή Αγροτική Πολιτική.

Συνολικά, η πολιτική κατεύθυνση που παρουσίασε η πρόεδρος φον ντερ Λάιεν στην ετήσια ομιλία της εμφανίζεται ως στρατηγική για τη διαμόρφωση μιας αυτόνομης και κυρίαρχης Ευρώπης. Στην πραγματικότητα, όμως, για τον ευρωπαϊκό αγροτικό τομέα οδηγεί προς την αντίθετη κατεύθυνση.

Μέχρι σήμερα, υπό την προεδρία της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, το πλεόνασμα της ΕΕ στα σιτηρά έχει μειωθεί κατά το ήμισυ, ενώ έχουν χαθεί 4 εκατ. εκτάρια καλλιεργειών σιτηρών. Οι εισαγωγές σιταριού αυξήθηκαν κατά 2,4 φορές μεταξύ 2019 και 2023, ενώ οι εξαγωγές αραβοσίτου της ΕΕ έχουν μειωθεί κατά 48% από το 2019.

Ο κτηνοτροφικός τομέας έχει χάσει περισσότερα από 26 εκατ. ζώα από το 2019. Την ίδια περίοδο, το εμπορικό πλεόνασμα της ΕΕ στο κρέας μειώθηκε κατά 26%, από 6,5 σε 4,8 εκατ. τόνους. Παράλληλα, η Ευρώπη έχει χάσει 1,37 εκατ. οικογενειακές γεωργικές εκμεταλλεύσεις, δηλαδή το ένα πέμπτο του συνόλου.

Το κόστος των λιπασμάτων έχει αυξηθεί σε ιστορικά επίπεδα. Τον Απρίλιο του 2026, οι τιμές των αζωτούχων λιπασμάτων ήταν κατά 71% υψηλότερες από τον μέσο όρο του 2024. Παράλληλα, οι τιμές των λιπασμάτων στην ΕΕ αυξήθηκαν κατά επιπλέον 13,4% σε ετήσια βάση το δεύτερο τρίμηνο του 2026, ενώ οι τιμές της γεωργικής παραγωγής μειώθηκαν κατά 5,8%, σύμφωνα με το τελευταίο κλαδικό ενημερωτικό της Eurostat.

Ο αθέμιτος ανταγωνισμός έχει επίσης ενταθεί. Συνολικά, οι εισαγωγές αγροδιατροφικών προϊόντων της ΕΕ αυξάνονται σχεδόν έξι φορές ταχύτερα από τις εξαγωγές.

Η εξάρτηση από πρωτεΐνες έχει διευρυνθεί ακόμη περισσότερο, φτάνοντας στο επίπεδο ρεκόρ των 62,3 εκατ. τόνων καθαρών εισαγωγών ελαιούχων σπόρων και ζωοτροφών, από 58,9 εκατ. τόνους το 2019. Μόνο οι εισαγωγές σογιάλευρου έφτασαν τους 41,7 εκατ. τόνους, αυξημένες κατά 21% σε σχέση με το 2019.

Οι δυνατότητες και η επενδυτική δυναμική της ευρωπαϊκής γεωργίας παραμένουν σε αναμονή, μεταξύ άλλων και στον τομέα της βιοοικονομίας.

Στα βιοκαύσιμα και το βιομεθάνιο, όπου οι αγρότες μπορούν να συμβάλουν στη διαμόρφωση μιας οικονομίας ουδέτερου άνθρακα, το δυναμικό της γεωργίας παραμένει παγωμένο. Αυτό οφείλεται τόσο σε ιδεολογικές προσεγγίσεις όσο και στην έλλειψη κατανόησης, εντός της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, των οικονομικών παραμέτρων και της πραγματικότητας των αγροτικών αλυσίδων αξίας, οι οποίες μπορούν να εξυπηρετούν ταυτόχρονα περισσότερες αγορές.

Το αποτέλεσμα είναι να αντικαθίσταται μια εξάρτηση από μια άλλη, αντί αυτές να μειώνονται.

Σε παγκόσμιο επίπεδο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει πολλαπλασιάσει τις εμπορικές συμφωνίες, με τη γεωργία να πληρώνει στις περισσότερες περιπτώσεις το τίμημα των διαπραγματεύσεων. Σε αυτές περιλαμβάνεται και η άνιση συμφωνία με τις Ηνωμένες Πολιτείες, η οποία δεσμεύει την ΕΕ σε αγορές αμερικανικής ενέργειας ύψους 750 δισ. δολαρίων και σε επενδύσεις ύψους 600 δισ. δολαρίων, με αντάλλαγμα ανώτατο δασμολογικό συντελεστή 15%.

Πρόκειται για πλήγμα στο ευρωπαϊκό εγχείρημα και στην ικανότητά του να αποδεικνύει ότι μπορεί να προστατεύει τους πολίτες και τους οικονομικούς του φορείς, συμπεριλαμβανομένων των αγροτών.

Πέρα από την επικοινωνιακή διαχείριση και τις πολιτικές εντυπώσεις, οι αγρότες χρειάζονται επειγόντως μια ισχυρή Ευρώπη με κοινή προσέγγιση. Δεν χρειάζονται τη συνέχιση μιας πολιτικής πορείας που οδηγεί σε κατακερματισμό της αγοράς, σε εσωτερικό ανταγωνισμό εντός της ενιαίας αγοράς και σε απουσία ισότιμων όρων ανταγωνισμού, στο όνομα της ευελιξίας και των επιμέρους εθνικών προσεγγίσεων.

Το ζήτημα γίνεται ακόμη πιο πιεστικό καθώς η Επιτροπή προτείνει να δεσμευθούν μόνο 300 δισ. ευρώ στον επόμενο μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό. Αυτό συνεπάγεται μείωση άνω του 20%, ενώ η εξαφάνιση της ΚΑΠ ως αυτοτελούς γραμμής του προϋπολογισμού υπονομεύει περαιτέρω την ορατότητα και την προβλεψιμότητα για τους Ευρωπαίους αγρότες και τις αλυσίδες αξίας τους.

Για τον λόγο αυτό, η Farm Europe ζητά η γεωργία και η αγροτική πολιτική να επανέλθουν στη θέση που τους αναλογεί στο ευρωπαϊκό εγχείρημα, ώστε να αξιοποιηθεί το πραγματικό τους δυναμικό ως μοχλού για μια πραγματικά κυρίαρχη Ευρώπη σε πολλούς τομείς.

Και αυτό γιατί ο αγροτικός τομέας είναι κεντρικός όχι μόνο για την επισιτιστική ασφάλεια και την υγεία των Ευρωπαίων πολιτών, αλλά και για στρατηγικές αλυσίδες αξίας που περιλαμβάνουν την ενέργεια, τη χημεία και όλα τα βασικά στοιχεία μιας οικονομίας ουδέτερου άνθρακα.