6ο Πανελλήνιο Συνέδριο Βάμβακος: Ταυτότητα και βιωσιμότητα για το ελληνικό βαμβάκι

Στο Μουσείο Μπενάκη, έναν χώρο με έντονο συμβολισμό για την ιστορία της ελληνικής γεωργίας, πραγματοποιήθηκε την 1η Απριλίου το 6ο Πανελλήνιο Συνέδριο Βάμβακος, συγκεντρώνοντας εκπροσώπους της πολιτείας, της επιστημονικής κοινότητας και της αγοράς.

Στο επίκεντρο των παρεμβάσεων βρέθηκαν οι προκλήσεις, αλλά και οι προοπτικές ενός προϊόντος που εξακολουθεί να αποτελεί πυλώνα της ελληνικής αγροτικής οικονομίας.

Το ελληνικό βαμβάκι, που καλύπτει περίπου το 80% της ευρωπαϊκής παραγωγής σε λιγότερα από 2 εκατ. στρέμματα, παραμένει μια δυναμική καλλιέργεια με έντονο εξαγωγικό χαρακτήρα.

Όπως επισημάνθηκε, πρόκειται για τον λεγόμενο «λευκό χρυσό», ο οποίος έχει στηρίξει την κοινωνική και οικονομική εξέλιξη της χώρας, ιδιαίτερα από τη μεταπολίτευση και μετά.

Αστάθεια των τιμών

Ωστόσο, η σημερινή πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη.

Η πίεση από τη διεθνή αγορά, η αστάθεια των τιμών και το αυξανόμενο κόστος παραγωγής δημιουργούν ένα απαιτητικό περιβάλλον για τους παραγωγούς.

Παράλληλα, η ανάγκη για προσαρμογή στις περιβαλλοντικές απαιτήσεις και η κλιματική κρίση προσθέτουν νέα δεδομένα.

Σε αυτό το πλαίσιο, κυβερνητικοί εκπρόσωποι – μεταξύ αυτών ο απελθών υπουργός ΑΑΤ, Κώστας Τσιάρας και οι γενικοί γραμματείς, Αργυρώ Ζέρβα και Σπύρος Πρωτοψάλτης – υπογράμμισαν ότι η στήριξη της βαμβακοκαλλιέργειας αποτελεί στρατηγική επιλογή.

Αναφέρθηκαν σε συγκεκριμένα μέτρα, όπως η ενίσχυση μέσω της συνδεδεμένης στήριξης, αλλά και η επικείμενη ένταξη του βαμβακιού σε πρόγραμμα μείωσης του αποτυπώματος άνθρακα, με επιδότηση 31,7 ευρώ ανά στρέμμα, υπό προϋποθέσεις.

Παράλληλα, δρομολογούνται μεγάλα αρδευτικά έργα και προωθούνται πρακτικές εξοικονόμησης νερού, με στόχο τη βιωσιμότητα της καλλιέργειας.

Σαφής ταυτότητα

Κομβικής σημασίας θεωρείται η δημιουργία μιας σαφούς ταυτότητας για το ελληνικό βαμβάκι.

Η διαφοροποίηση μέσω της ποιότητας, της πιστοποίησης και της ιχνηλασιμότητας αναδείχθηκε ως βασική προϋπόθεση για την ενίσχυση της θέσης του στις διεθνείς αγορές, από τον πρόεδρο της Διεπαγγελματικής Οργάνωσης Βάμβακος, Ευθύμιο Φωτεινό.

Από την πλευρά της αντιπολίτευσης, τονίστηκε ότι το βαμβάκι αποτελεί βασικό πυλώνα της περιφερειακής ανάπτυξης, απασχολώντας περίπου 100.000 ανθρώπους και αποφέροντας εξαγωγικό συνάλλαγμα που αγγίζει τα 750 εκατ. ευρώ ετησίως.

Παράλληλα, επισημάνθηκαν οι αυξανόμενες δυσκολίες που αντιμετωπίζει ο κλάδος: ενεργειακό κόστος, αγροεφόδια, κλιματική κρίση, αλλά και η συρρίκνωση της εγχώριας κλωστοϋφαντουργίας, που περιορίζει την προστιθέμενη αξία εντός της χώρας, όπως επισήμανε η βουλεύτρια Αιτωλοακαρνανίας του ΠΑΣΟΚ, Χριστίνα Σταρακά.

Δίκαιη πράσινη μετάβαση

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε η κυρία Σταρακά στην ανάγκη ενός ολοκληρωμένου σχεδιασμού που θα περιλαμβάνει εκσυγχρονισμό των υποδομών, επενδύσεις στην καινοτομία και την έρευνα, ενώ η διασφάλιση των ενισχύσεων της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ) από όλους τους ομιλητές ήταν κοινό ζητούμενο.

Επίσης, η πράσινη μετάβαση, όπως τονίστηκε, θα πρέπει να είναι δίκαιη και να στηρίζει τον παραγωγό, χωρίς να τον επιβαρύνει.

Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και η κριτική του βουλευτή Λάρισας του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ, Βασίλη Κόκκαλη, για την εφαρμογή της εθνικής στρατηγικής για το βαμβάκι, η οποία θεσπίστηκε το 2019 με ορίζοντα το 2030, αλλά –όπως επισημάνθηκε– δεν έχει αναθεωρηθεί ούτε επικαιροποιηθεί επαρκώς.

Πρότεινε, μάλιστα, την αναθεώρησή της με τέσσερις βασικούς άξονες: οικονομική ενίσχυση των παραγωγών, ουσιαστική εκπαίδευση στο πεδίο, παραγωγή ποιοτικότερου βαμβακιού και ενίσχυση της εξωστρέφειας.

Η ανάγκη για συνεργασίες και συνέργειες αναδείχθηκε ως κοινός τόπος.

Όπως τονίστηκε, μόνο μέσα από συντονισμένη δράση σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο μπορεί να ενισχυθεί η κατανάλωση ευρωπαϊκού βαμβακιού, το οποίο σήμερα δεν προτιμάται όσο θα αναμενόταν.

Μέλλον και προστιθέμενη αξία

Από την πλευρά της Διεπαγγελματικής Οργάνωσης Βάμβακος (ΔΟΒ), το μήνυμα ήταν σαφές: το μέλλον του ελληνικού βαμβακιού βρίσκεται στη σύνδεση της ποιότητας με τη βιωσιμότητα.

Η επένδυση σε καλλιεργητικές πρακτικές, πιστοποίηση, ιχνηλασιμότητα και τεχνολογία αποτελεί βασική προτεραιότητα, ενώ ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη δημιουργία προστιθέμενης αξίας.

Παράλληλα, αναδείχθηκαν τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι παραγωγοί: υψηλό κόστος, χαμηλές τιμές και επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.

«Η πραγματικότητα δεν είναι βιώσιμη», σημειώθηκε χαρακτηριστικά, με την επισήμανση ότι οι παραγωγοί δεν ζητούν προνόμια, αλλά δίκαιους όρους και πολιτικές που ανταποκρίνονται στις πραγματικές συνθήκες του χωραφιού.

Στόχοι έως το 2031

Στο πλαίσιο αυτό, η επόμενη πενταετία χαρακτηρίζεται κρίσιμη, με βασικούς στόχους την ενίσχυση της θέσης του παραγωγού στην αλυσίδα αξίας, την επένδυση στην ποιότητα και την πιστοποίηση, την αξιοποίηση της γεωργίας ακριβείας και την ανανέωση του ανθρώπινου δυναμικού.

Η γενική γραμματέας του ΥΠΑΑΤ, Αργυρώ Ζέρβα, παρουσίασε τα διαθέσιμα χρηματοδοτικά εργαλεία, όπως τα Σχέδια Βελτίωσης με προϋπολογισμό άνω των 260 εκατ. ευρώ, που θα προκηρυχθούν τον Μάιο, καθώς και νέα χρηματοδοτικά εργαλεία μέσω του Στρατηγικού Σχεδίου της ΚΑΠ, όπως το Ταμείο Εγγυήσεων και οι μικροπιστώσεις.

Παράλληλα, υπογράμμισε τη σημασία της πιστοποίησης μέσω του σήματος AGRO, που μπορεί να ενισχύσει τη θέση του ελληνικού βαμβακιού στις διεθνείς αγορές.

Νέα ΚΑΠ

Ιδιαίτερη αναφορά έγινε και στην επικείμενη διαβούλευση για τη νέα ΚΑΠ μετά το 2027, με πρόσκληση προς όλους τους φορείς να συμμετάσχουν ενεργά στη διαμόρφωση του πλαισίου.

Από την πλευρά της τοπικής αυτοδιοίκησης, μέσω του χαιρετισμού του δημάρχου Αθηναίων, Χάρη Δούκα, επισημάνθηκε η ανάγκη υπέρβασης των αστικών «μύθων» που συνοδεύουν το βαμβάκι και η σημασία της ορθολογικής διαχείρισης των υδάτινων πόρων.

Οι μεγάλες απώλειες στο αρδευτικό σύστημα και η έλλειψη σύγχρονων υποδομών αυξάνουν το κόστος παραγωγής και επιβαρύνουν τα εδάφη, καθιστώντας επιτακτική την ανάγκη για νέες τεχνολογίες και διαφορετική προσέγγιση.

Εμμανουήλ Μπενάκης

Τέλος, ιδιαίτερο ιστορικό βάρος έδωσε στο συνέδριο η αναφορά του προέδρου του ΕΛΓΟ-Δήμητρα, Σπύρου Μάμαλη, στον Εμμανουήλ Μπενάκη, ο οποίος το 1913 έθεσε τις βάσεις για την εισαγωγή της βαμβακοκαλλιέργειας στην Ελλάδα.

Σήμερα, έναν αιώνα μετά, το βαμβάκι εξακολουθεί να αποτελεί βασικό εξαγώγιμο προϊόν, αλλά καλείται να προσαρμοστεί σε ένα νέο περιβάλλον, όπου οι περιβαλλοντικοί κανόνες και οι καταναλωτικές προτιμήσεις αλλάζουν.

Η ανάγκη για διατήρηση της ποιότητας αναδείχθηκε και μέσα από την επισήμανση των κινδύνων από τη χρήση μηχανών συγκομιδής τύπου στρίπερ, που υποβαθμίζουν το προϊόν. Η προστασία της ποιότητας θεωρείται κρίσιμη για τη διαμόρφωση ισχυρής ταυτότητας.