World Diet Initiative: Παγκόσμια «ασπίδα» για τη διάσωση των παραδοσιακών διατροφών πριν χαθεί η γνώση γενεών

Η παγκοσμιοποίηση του διατροφικού συστήματος απειλεί να εξαφανίσει παραδοσιακές διατροφικές πρακτικές αιώνων, μαζί με πολύτιμη γνώση για τις καλλιέργειες, τις πρώτες ύλες, τις τεχνικές επεξεργασίας τροφίμων και τη σχέση των κοινωνιών με τη γη.

Για τον λόγο αυτό, επιστήμονες από δώδεκα χώρες δημιούργησαν την πρωτοβουλία «World Diet Initiative», μια διεθνή προσπάθεια που στοχεύει να καταγράψει και να μελετήσει τις λεγόμενες «διατροφές κληρονομιάς» πριν αντικατασταθούν από πιο ομοιογενή δυτικά διατροφικά πρότυπα, τα οποία, μάλιστα, βασίζονται σε μεγάλο βαθμό σε βιομηχανικά επεξεργασμένα τρόφιμα, ζάχαρη, επεξεργασμένους υδατάνθρακες και κορεσμένα λιπαρά.

Η πρωτοβουλία αποτελεί, παράλληλα, μια επιστημονική προσπάθεια κατανόησης του τρόπου με τον οποίο διαφορετικά διατροφικά συστήματα επηρεάζουν τον ανθρώπινο οργανισμό.

Η διατροφική κληρονομιά περιλαμβάνει ολόκληρα συστήματα τροφίμων

Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι μια διατροφική παράδοση δεν αφορά μόνο συνταγές και χαρακτηριστικά πιάτα. Περιλαμβάνει όσα μια κοινότητα καλλιεργεί, συλλέγει, ανταλλάσσει ή αγοράζει, τις εποχικές αλλαγές, αλλά και τις τεχνικές παρασκευής, όπως η ζύμωση.

Σύμφωνα με τον Quirijn de Mast, ερευνητή στο Ιατρικό Κέντρο του Πανεπιστημίου Radboud στην Ολλανδία, «δεν πρόκειται μόνο για τα πιάτα», αλλά και για το κοινωνικό και οικολογικό πλαίσιο μέσα στο οποίο αναπτύσσεται μια διατροφή, αναφέρει η ιστοσελίδα Olive Oil Times, με βάση στοιχεία που δημοσιεύτηκαν πρόσφατα στο επιστημονικό περιοδικό Nature Medicine.

Η εξαφάνιση αυτών των συστημάτων σημαίνει απώλεια γνώσης για τοπικές ποικιλίες καλλιεργειών, αυθεντικές πρώτες ύλες και μικροοργανισμούς που συνδέονται με παραδοσιακές διαδικασίες.

Τα διατροφικά αυτά συστήματα παρουσιάζουν μεγάλη ποικιλία. Ενδεικτικά, οι κοινότητες Μασάι στην Ανατολική Αφρική έχουν διατροφές πλούσιες σε ζωικά προϊόντα, όπως γάλα, κρέας και αίμα, ενώ στην Αιθιοπία κυριαρχούν τα όσπρια, τα λαχανικά, τα δημητριακά και τα ζυμωμένα τρόφιμα. Στην Ινδία η διατροφική ποικιλότητα συνδέεται με τη χρήση πολλών μπαχαρικών, ενώ σε περιοχές του Ειρηνικού σημαντικό ρόλο έχουν τα ψάρια και η καρύδα.

Από την παράδοση στη διατροφή της δύσης

Η επιστημονική αξία αυτών των διατροφών βρίσκεται στη βιολογική ποικιλότητα που αντιπροσωπεύουν. Μέχρι σήμερα, η έρευνα έχει επικεντρωθεί κυρίως σε λίγα διατροφικά πρότυπα, όπως η μεσογειακή και η ιαπωνική διατροφή, ενώ πολλά συστήματα από την Αφρική, τη Λατινική Αμερική, τη Νότια και Νοτιοανατολική Ασία και τον Ειρηνικό παραμένουν ανεπαρκώς μελετημένα.

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα προέρχεται από την περιοχή του Κιλιμάντζαρο στη βόρεια Τανζανία. Σε μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Nature Medicine το 2025, 77 υγιείς άνδρες άλλαξαν για δύο εβδομάδες τη διατροφή τους.

Όσοι πέρασαν από μια παραδοσιακή διατροφή πλούσια σε όσπρια, δημητριακά ολικής άλεσης και ζυμωμένα τρόφιμα σε μια δυτικού τύπου διατροφή εμφάνισαν αυξημένες φλεγμονώδεις αλλαγές και μεταβολικές διαφοροποιήσεις που συνδέονται με χρόνιες ασθένειες. Αντίθετα, όσοι πέρασαν από τη δυτικού τύπου διατροφή σε μια παραδοσιακή διατροφή ή κατανάλωσαν το ζυμωμένο ποτό από κεχρί και μπανάνα παρουσίασαν μείωση των δεικτών φλεγμονής.

Ο παγκόσμιος χάρτης των διατροφικών παραδόσεων

Στόχος της πρωτοβουλίας είναι να αναπτύξει τον Παγκόσμιο Διατροφικό Άτλαντα (World Diet Atlas), μια ανοικτή βάση δεδομένων που θα καταγράφει τα τρόφιμα, την προέλευσή τους, τον τρόπο παραγωγής, επεξεργασίας και κατανάλωσης, καθώς και συνήθειες όπως η νηστεία και η κοινή κατανάλωση γευμάτων.

Παράλληλα, το όλο εγχείρημα, που ξεκίνησε φέτος, θα μελετά τις επιδράσεις επιλεγμένων διατροφικών συστημάτων στο ανοσοποιητικό, τον μεταβολισμό και το μικροβίωμα, χρησιμοποιώντας κοινές επιστημονικές μεθόδους ώστε τα αποτελέσματα να μπορούν να συγκριθούν μεταξύ διαφορετικών πληθυσμών.

Οι τοπικές κοινότητες, μάλιστα, θα έχουν ενεργό ρόλο στην πρωτοβουλία, διατηρώντας την ιδιοκτησία της γνώσης τους, ενώ η έρευνα ήδη επεκτείνεται από την Τανζανία και την Αιθιοπία σε χώρες όπως η Ινδία, η Ινδονησία και η Βραζιλία.

Στόχος δεν είναι να αντικατασταθεί η σύγχρονη διατροφή με κάποιο συγκεκριμένο παραδοσιακό μοντέλο, αλλά να αξιοποιηθεί η γνώση που κρύβουν διαφορετικοί πολιτισμοί και αγροδιατροφικά συστήματα για τη βελτίωση της κατανόησης της σχέσης ανάμεσα στην τροφή και την υγεία.