Η επόμενη ΚΑΠ και οι αντοχές της ελληνικής γεωργίας

Η συζήτηση για τη νέα ΚΑΠ μετά το 2027 δείχνει ότι το ζητούμενο δεν είναι μόνο η διατήρηση των ποσών, αλλά η διαμόρφωση μιας πολιτικής που θα προσφέρει σταθερότητα, στους αγρότες

Οι συζητήσεις για το μέλλον της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ) μπαίνουν πλέον σε κρίσιμη φάση, καθώς ξεκινούν οι διαπραγματεύσεις για το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (ΠΔΠ) 2028-2034. Το τελευταίο διάστημα, αρκετοί Ευρωπαίοι αξιωματούχοι δηλώνουν ότι στόχος είναι η διατήρηση του προϋπολογισμού της ΚΑΠ στα σημερινά επίπεδα, επικαλούμενοι τις γεωπολιτικές εξελίξεις, την κλιματική κρίση και την ανάγκη διασφάλισης της ευρωπαϊκής αγροτικής και επισιτιστικής κυριαρχίας.

Η συζήτηση αυτή, ωστόσο, δεν περιορίζεται στο ύψος των κονδυλίων. Αφορά εξίσου τον τρόπο με τον οποίο θα διαμορφωθεί συνολικά η πολιτική για τη γεωργία τα επόμενα χρόνια. Σε αυτό το πλαίσιο, η αρχιτεκτονική του νέου ΠΔΠ αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς η προοπτική συγχώνευσης της ΚΑΠ σε ένα ενιαίο ταμείο δημιουργεί εύλογες ανησυχίες. Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να αποδυναμώσει τον χαρακτήρα της ΚΑΠ ως αυτόνομης πολιτικής, με σαφή προσανατολισμό στις επιδόσεις και με δείκτες προσαρμοσμένους στις ιδιαιτερότητες του αγροτικού τομέα, ενώ παράλληλα θα περιόριζε τον ρόλο των θεσμικών οργάνων της γεωργίας τόσο στο Συμβούλιο Υπουργών Γεωργίας όσο και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Για τον λόγο αυτό, αναδεικνύεται η ανάγκη πρόβλεψης ενός αυτόνομου και ξεκάθαρου πλαισίου επιδόσεων αποκλειστικά για την ΚΑΠ.

Οι προβληματισμοί αυτοί συνδέονται άμεσα και με το ζήτημα των διαθέσιμων πόρων. Οι εκτιμήσεις δείχνουν ότι, για να διατηρηθεί η ΚΑΠ στην πραγματική αξία της περιόδου 2021–2027, απαιτείται συνολικός προϋπολογισμός τουλάχιστον 387 δισ. ευρώ. Αν ληφθεί υπόψη ο πληθωρισμός που έχει συσσωρευτεί από το 2020 και μετά, το ποσό αυτό αυξάνεται σημαντικά, φτάνοντας τα 481 δισ. ευρώ. Τα μεγέθη αυτά αποτυπώνουν με σαφήνεια το χάσμα ανάμεσα στις πολιτικές διακηρύξεις και στις πραγματικές ανάγκες του αγροτικού τομέα.

Πώς επηρεάζεται το αγροτικό εισόδημα και τα εργαλεία στήριξης

Με βάση τα παραπάνω, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καλείται να επικαιροποιήσει την αρχική της πρόταση με πιο συγκεκριμένες δεσμεύσεις. Στο επίκεντρο της συζήτησης βρίσκεται η ανάγκη εξασφάλισης επαρκών πόρων για τη στήριξη του αγροτικού εισοδήματος, με 335 δισ. ευρώ για άμεσες ενισχύσεις, η ενίσχυση της αγροτικής ανάπτυξης μέσα από έναν σαφή και λειτουργικό στόχο που θα αντικαταστήσει το σημερινό όριο του 10%, καθώς και η διατήρηση και βελτίωση του αποθεματικού κρίσεων ύψους 6,3 δισ. ευρώ, ώστε να μπορεί να λειτουργεί ως πραγματικό δίχτυ ασφαλείας σε περιόδους αναταραχής.

Η σημασία αυτών των επιλογών γίνεται πιο καθαρή όταν μεταφερθεί η συζήτηση από το επίπεδο των ευρωπαϊκών διαπραγματεύσεων στην καθημερινότητα των αγροτών. Εκεί όπου οι αποφάσεις για τον προϋπολογισμό, τη δομή και τα εργαλεία της ΚΑΠ καθορίζουν τελικά αν μια εκμετάλλευση μπορεί να παραμείνει βιώσιμη. Στην Ελλάδα, αυτή η μετάβαση γίνεται ιδιαίτερα ορατή το τελευταίο διάστημα, καθώς οι αγροτικές κινητοποιήσεις και τα μπλόκα στους δρόμους φέρνουν στο προσκήνιο την πίεση που συσσωρεύεται στον πρωτογενή τομέα.

Κόστος παραγωγής, εισόδημα και ελληνική πραγματικότητα

Το αυξημένο κόστος παραγωγής, η αβεβαιότητα για το εισόδημα και οι ολοένα συχνότεροι κλιματικοί κίνδυνοι δοκιμάζουν μια γεωργία, που στηρίζεται κυρίως σε μικρές και μεσαίες εκμεταλλεύσεις, απλωμένες σε νησιωτικές, ορεινές και μειονεκτικές περιοχές. Σε αυτό το περιβάλλον, η σταθερή στήριξη του εισοδήματος, η ύπαρξη λειτουργικών εργαλείων διαχείρισης κρίσεων και ένας ουσιαστικός πυλώνας αγροτικής ανάπτυξης δεν αποτελούν θεωρητικές επιλογές πολιτικής, αλλά βασικές προϋποθέσεις, για να παραμείνει ζωντανή η ελληνική ύπαιθρος και να μπορούν οι συνεταιρισμοί να συνεχίσουν να στηρίζουν τους παραγωγούς.

Την ίδια στιγμή, γίνεται ολοένα και πιο σαφές ότι οι προκλήσεις που αντιμετωπίζει σήμερα η ευρωπαϊκή, και κατ’ επέκταση η ελληνική, γεωργία δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν αποκλειστικά μέσω του βασικού κορμού της ΚΑΠ. Για τον λόγο αυτό, προτείνεται η αξιοποίηση πρόσθετων ευρωπαϊκών εργαλείων, όπως το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανταγωνιστικότητας, με τη δέσμευση τουλάχιστον 30 δισ. ευρώ για επενδύσεις στον αγροτικό τομέα. Επενδύσεις που αφορούν την ανθεκτικότητα απέναντι στην κλιματική αλλαγή, τη διαχείριση των υδατικών πόρων, τον εκσυγχρονισμό των εκμεταλλεύσεων και τη μετάβαση της κτηνοτροφίας.

Συνολικά, η συζήτηση για τη νέα ΚΑΠ μετά το 2027 δείχνει ότι το ζητούμενο δεν είναι μόνο η διατήρηση των ποσών, αλλά η διαμόρφωση μιας πολιτικής που θα προσφέρει σταθερότητα, προβλεψιμότητα και πραγματικές προοπτικές στους αγρότες. Μιας πολιτικής που θα συνδέει τις ευρωπαϊκές αποφάσεις με την ελληνική πραγματικότητα και θα απαντά στα ερωτήματα που σήμερα εκφράζονται όχι μόνο στα τραπέζια των διαπραγματεύσεων, αλλά και στους δρόμους της υπαίθρου.