Το στοίχημα της ποιότητας για το ευρωπαϊκό ελαιόλαδο: Τι δείχνουν οι έλεγχοι στην ΕΕ

Παρά την ύπαρξη ενός ολοκληρωμένου νομικού πλαισίου για τους ελέγχους στο ελαιόλαδο στην ΕΕ, η εφαρμογή τους στην πράξη παρουσιάζει σημαντικές αδυναμίες διαπιστώνει πρόσφατη έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου, με ότι μπορεί να συνεπάγεται αυτό για την ποιότητα, την ασφάλεια και την ιχνηλασιμότητα του προϊόντος. Κράτη-μέλη που δεν τηρούν όλα τους ελάχιστους απαιτούμενους ελέγχους αλλά παραλείπουν και την διενέργεια εργαστηριακών δοκιμών, ενώ εντοπίζεται σημαντική ανεπάρκεια σε ότι αφορά την επίβλεψη των εισαγωγών από τρίτες χώρες. Επιπλέον, αναποτελεσματικότητα αναδεικνύεται και στη διασυνοριακή συνεργασία σε ότι αφορά την ιχνηλασιμότητα του προϊόντος, σύμφωνα με μερικά από τα βασικά συμπεράσματα της έκθεσης, που επισημαίνει ανομοιομορφίες στην εφαρμογή των ελέγχων στα κράτη-μέλη και προτείνει ουσιαστική ενίσχυση της εποπτείας και της εφαρμογής τους σε εθνικό και ενωσιακό επίπεδο.

Το ελαιόλαδο αποτελεί εμβληματικό προϊόν της ΕΕ, η οποία είναι ο μεγαλύτερος παραγωγός, καταναλωτής και εξαγωγέας του παγκοσμίως, ενώ το προϊόν είναι μέρος της καθημερινής διατροφής εκατομμυρίων πολιτών και σημαντική πηγή εισοδήματος για πλήθος γεωργών. Η Ειδική Έκθεση 01/2026: Συστήματα ελέγχου του Ελαιολάδου στην ΕΕ, του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου, αξιολογεί όχι μόνο το νομικό πλαίσιο ελέγχων, αλλά και την εφαρμογή στην πράξη σε τέσσερα κράτη-μέλη Ισπανία, Ιταλία, Ελλάδα (χώρες που ευθύνονται για το 91% περίπου της παραγωγής στην κοινότητα) και Βέλγιο (ως ο μεγαλύτερος εξαγωγέας ενωσιακού ελαιολάδου και ο μεγαλύτερος εισαγωγέας από τρίτες χώρες), κατά την περίοδο 2018-2023. 

Πρακτικά ευρήματα

1. Αποκλίσεις στην εφαρμογή των ελέγχων συμμόρφωσης, καθώς ορισμένα κράτη-μέλη δεν διεξήγαγαν πάντοτε τον ελάχιστο αριθμό ελέγχων συμμόρφωσης, που προβλέπεται. Επίσης, οι εργαστηριακές αναλύσεις δεν ήταν πάντοτε πλήρεις, δηλαδή δεν καλύφθηκαν όλες οι υποχρεωτικές παράμετροι που προβλέπονται για πλήρη εκτίμηση της ποιότητας του προϊόντος.

2. Αδυναμίες στους ελέγχους επιμολυντών. Παρόλο που οι έλεγχοι για κατάλοιπα φυτοφαρμάκων λειτουργούν γενικά ικανοποιητικά και εντοπίζουν περιορισμένο αριθμό μη συμμορφώσεων, σε ότι αφορά άλλους τύπους επιμολυντών πέραν των φυτοφαρμάκων, οι απαιτήσεις είναι λιγότερο σαφείς, και τα συστήματα ελέγχου λιγότερο ανεπτυγμένα, αφήνοντας χώρο για ανομοιογένεια στους ελέγχους που πραγματοποιούνται από τα κράτη-μέλη.

Επιπλέον, η έκθεση επισημαίνει ότι το ελαιόλαδο που εισάγεται από τρίτες χώρες και αντιστοιχεί περίπου στο 9 % της συνολικής ετήσιας ποσότητας που καταναλώνεται στην ΕΕ δεν ελέγχεται συστηματικά για φυτοφάρμακα ή άλλους επιμολυντές σε αρκετές περιπτώσεις.

3. Ελλείψεις στην ιχνηλασιμότητα. Παρότι οι κανόνες για ιχνηλασιμότητα έχουν θεσπιστεί, δεν υπάρχει σαφής καθοδήγηση για τους τρόπους ελέγχου αυτής, με αποτέλεσμα τα κράτη-μέλη να διαφοροποιούν τα συστήματα που εφαρμόζουν και να υπάρχουν δυσκολίες στην επαλήθευση της προέλευσης, ιδίως όταν το προϊόν προέρχεται από πολλαπλές πηγές ή διακινείται διασυνοριακά.

Η Ελλάδα στο επίκεντρο των παρατηρήσεων

Τα προβλήματα υποστελέχωσης, περιορισμένης χρηματοδότησης και πρόσβασης σε εργαστηριακές υπηρεσίες, που αναφέρει η Ελλάδα, συντελούν στη μειωμένη αποτελεσματικότητα του ελεγκτικού μηχανισμού, με την έκθεση να διαπιστώνει τα εξής:

• Οι ελληνικές αρχές διενήργησαν συστηματικά λιγότερους ελέγχους συμμόρφωσης, από τον ελάχιστο αριθμό που προβλέπεται, για την περίοδο 2018 2023, με εξαίρεση το 2023.

• Η ανάλυση κινδύνου που χρησιμοποιείται για τη σχεδίαση των ελέγχων στη χώρα είναι γενικότερου χαρακτήρα και δεν λαμβάνει πάντα υπόψη όλα τα συναφή στοιχεία, όπως το είδος και η ποσότητα του προϊόντος στην αγορά.

• Οι έλεγχοι συμμόρφωσης στην Ελλάδα περιορίζονται κυρίως στο προϊόν που παράγεται και διατίθεται στην ελληνική αγορά, με λιγότερους ελέγχους στο εισαγόμενο και εκείνο που προορίζεται για εξαγωγή. 

Συστάσεις για βελτίωση

Η έκθεση διατυπώνει συγκεκριμένες συστάσεις προς την Κομισιόν για την ενίσχυση των ελέγχων:

1. Ενίσχυση της εποπτείας των συστημάτων ελέγχων των κρατών μελών

2. Αποσαφήνιση των κανόνων για ζητήματα, όπως η ανάμειξη ελαιολάδων διαφορετικών ετών συγκομιδής ή κατηγοριών.

3. Βελτίωση της καθοδήγησης για τους ελέγχους επιμολυντών και ενσωμάτωση των εισαγόμενων ποσοτήτων στις αναλύσεις κινδύνου.

4. Καθοδήγηση για τον τρόπο ελέγχου της ιχνηλασιμότητας, συμπεριλαμβανομένης της αναφοράς αποτελεσμάτων και της διασυνοριακής συνεργασίας.

5. Υποστήριξη των κρατών-μελών για ανάπτυξη πλήρων συστημάτων ιχνηλασιμότητας σε όλα τα στάδια της αλυσίδας.