Μελέτη ΑΠΘ για την αξιολόγηση των περιβαλλοντικών μέτρων της ΚΑΠ

Μια νέα επιστημονική μελέτη από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης έρχεται να ανατρέψει τον τρόπο με τον οποίο συζητούμε –και κυρίως αξιολογούμε– τα περιβαλλοντικά μέτρα της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής. Η έρευνα του ΑΠΘ που πραγματοποιήθηκε σε συνεργασία με τον διεθνή οργανισμό CIHEAM και με επικεφαλής τον καθηγητή Αγροτικής Πολιτικής Κωνσταντίνο Μάττα, υποστηρίζει ότι η σημερινή αποτίμηση των μέτρων είναι αποσπασματική και δεν αποτυπώνει το πραγματικό κοινωνικό και οικονομικό τους αποτύπωμα.

Σύμφωνα με τους ερευνητές, τα περιβαλλοντικά μέτρα της ΚΑΠ συχνά κρίνονται αποκλειστικά με βάση το κόστος τους για τον παραγωγό ή για τον προϋπολογισμό. Αυτή η στενή οικονομική ανάγνωση, όπως λένε, οδηγεί σε έναν δημόσιο διάλογο που ενισχύει τη δυσπιστία και δυσκολεύει τη χάραξη αποτελεσματικής πολιτικής. Το πρόβλημα, όπως τονίζουν, δεν βρίσκεται στα ίδια τα μέτρα, αλλά στον τρόπο που αξιολογούνται. Η κυρίαρχη κριτική εστιάζει στο επίπεδο της μεμονωμένης εκμετάλλευσης, παραβλέποντας ότι η γεωργία αποτελεί βασικό πυλώνα της περιφερειακής οικονομίας.

Οι πόροι που κατευθύνονται προς την ύπαιθρο δεν μένουν στο αγρόκτημα, διαχέονται στην τοπική αγορά, στηρίζουν την απασχόληση, ενισχύουν την αγροδιατροφική αλυσίδα και συμβάλλουν στη συνοχή της υπαίθρου.

Όπως τονίζει ο κ. Μάττας, η έρευνα δείχνει ότι όταν τα περιβαλλοντικά μέτρα εντάσσονται σε ένα συνεκτικό πλαίσιο πολιτικής και αξιολογούνται με μακροοικονομικούς όρους, τα οφέλη τους υπερβαίνουν κατά πολύ το επίπεδο της εκμετάλλευσης. Ενεργοποιούν αλυσίδες αξίας, στηρίζουν συναφείς κλάδους και ενισχύουν την περιφερειακή απασχόληση. Σύμφωνα με τον κ. Μάττα, στην ελληνική πραγματικότητα, όπου οι αγροτικές περιοχές αντιμετωπίζουν δημογραφική συρρίκνωση, περιορισμένες εναλλακτικές απασχόλησης και αυξημένη οικονομική ευαλωτότητα, τα περιβαλλοντικά μέτρα της ΚΑΠ μπορούν να αποτελέσουν παράγοντα σταθερότητας. Υπό την προϋπόθεση, βέβαια, ότι εντάσσονται σε ένα συνεκτικό αναπτυξιακό πλαίσιο και συνοδεύονται από ουσιαστική ενημέρωση, απλούστερες διαδικασίες και ρεαλιστικό σχεδιασμό.

Επένδυση μηδενικού καθαρού κόστους για την ΕΕ

Το πιο κρίσιμο συμπέρασμα της έρευνας αφορά τη συνολική δημοσιονομική διάσταση των περιβαλλοντικών μέτρων. Όταν εξετάζονται σε επίπεδο εθνικής οικονομίας, τα μέτρα αυτά λειτουργούν ως επένδυση μηδενικού καθαρού κόστους για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι πόροι που διοχετεύονται στην ύπαιθρο ενεργοποιούν σημαντικές πολλαπλασιαστικές επιδράσεις, ενισχύοντας την οικονομική δραστηριότητα, την απασχόληση και το εισόδημα.

Μέρος των αρχικών δαπανών επιστρέφει στην οικονομία μέσω αυξημένης κατανάλωσης, επενδύσεων και δημόσιων εσόδων. Από αυτή την οπτική, το ερώτημα δεν είναι αν τα περιβαλλοντικά μέτρα «κοστίζουν», αλλά αν η αγροτική πολιτική μπορεί να συνεχίσει να αγνοεί τα ευρύτερα οικονομικά τους οφέλη.

Αναγκαία η επαναξιολόγηση

Η έρευνα του ΑΠΘ, η οποία δημοσιεύτηκε στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό Sustainable Futures, (https://doi.org/10.1016/j.sftr.2026.101679) υπογραμμίζει ότι η ορθή αποτίμηση των οικονομικών επιπτώσεων των περιβαλλοντικών μέτρων της ΚΑΠ δεν αποτελεί απλώς ακαδημαϊκή άσκηση. Είναι προϋπόθεση για μια αγροτική πολιτική που στηρίζει ουσιαστικά τους αγρότες και την ύπαιθρο, ενισχύει την οικονομία και ανταποκρίνεται στις προκλήσεις της βιώσιμης ανάπτυξης. Το άρθρο βασίζεται σε πρόσφατη έρευνα που δημοσιεύτηκε σε ένα από τα καλύτερα διεθνή επιστημονικά περιοδικά και εξετάζει τις ευρύτερες οικονομικές επιπτώσεις των περιβαλλοντικών μέτρων της ΚΑΠ.