EFSA: Ο εμβολιασμός είναι το «κλειδί» για την καταπολέμηση της ευλογιάς των αιγοπροβάτων

Μια νέα αξιολόγηση της Ευρωπαϊκής Αρχής για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA), που δημοσιεύτηκε στις 4 Φεβρουαρίου 2026, καταλήγει στο συμπέρασμα ότι ο εμβολιασμός, σε συνδυασμό με την έγκαιρη ανίχνευση, την ταχεία θανάτωση και τον έλεγχο των μετακινήσεων, μπορεί να μειώσει σημαντικά την εξάπλωση της ευλογιάς των αιγοπροβάτων (SGP-Sheep & Goat Pox) και να επιταχύνει την εξάλειψή της σε χώρες όπως η Ελλάδα και η Βουλγαρία, όπου η ασθένεια έχει φτάσει σε πρωτοφανή επίπεδα από το 2024.

Τα ευρήματα παρουσιάζονται στην 42σέλιδη έκθεση «Ευλογιά προβάτων και αιγών: Εμβόλια και σενάρια εμβολιασμού για τον έλεγχο της επιδημίας στην Ελλάδα και τη Βουλγαρία το 2025», που αξιολογεί την αποτελεσματικότητα των εμβολίων και μοντελοποιεί τον αντίκτυπο διαφορετικών στρατηγικών εμβολιασμού υπό τις τρέχουσες επιδημιολογικές συνθήκες.

Η EFSA καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η ευλογιά έχει εξελιχθεί σε «μεγάλη περιφερειακή επιδημία το 2024-2026, με την Ελλάδα και τη Βουλγαρία να βιώνουν πρωτοφανή αριθμό κρουσμάτων», ενώ τα κρούσματα που έχουν αναφερθεί στη Ρουμανία, τη Σερβία και τη Βόρεια Μακεδονία υποδηλώνουν μια γεωγραφική εξάπλωση. Το επιδημιολογικό πρότυπο «υποδηλώνει έντονα την εισαγωγή και την εποχική εξάπλωση από την Τουρκία», ακολουθούμενη από διάδοση από ανατολικά προς δυτικά, που οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στις μετακινήσεις των ζώων.

Πιο δύσκολη η κατάσταση στην Ελλάδα

Ο ευρωπαϊκός οργανισμός με έδρα την Πάρμα, που ειδικεύεται στις επιστήμες της αγροδιατροφής, διαπιστώνει ότι η Ελλάδα διαφέρει σημαντικά από τη Βουλγαρία ως προς τη δυναμική της επιδημίας. Η «ευρεία γεωγραφική εξάπλωση και η επανειλημμένη εμφάνιση νέων κρουσμάτων μόλυνσης στην Ελλάδα» υποδηλώνουν είτε συνεχιζόμενη μετάδοση σε μεγάλες αποστάσεις είτε πολλαπλά περιστατικά μόλυνσης, ενώ η Βουλγαρία και η Ρουμανία «πιθανότατα υπέστησαν μεμονωμένες εισαγωγές του ιού».

Όσον αφορά τα εμβόλια, η EFSA καταλήγει στο συμπέρασμα ότι τα ζωντανά εξασθενημένα εμβόλια κατά της ευλογιάς των προβάτων είναι αποτελεσματικά μέσα ελέγχου. Πειραματικές δοκιμές δείχνουν ότι και τα τρία στελέχη που δοκιμάστηκαν «απέτρεψαν αποτελεσματικά (100%) τη θνησιμότητα, μείωσαν σημαντικά τη νοσηρότητα (79-100%) και μείωσαν σημαντικά την αναπαραγωγή και την εξάπλωση του ιού».

Προκρίνει το τουρκικό εμβόλιο (Bakirköy)

Τα προφίλ ασφάλειας διαφέρουν, με τα στελέχη RM-65 και Romanian να «προστατεύουν πλήρως από τη νοσηρότητα, αλλά να μπορεί να προκαλέσουν πυρετό ή βλάβες μετά τον εμβολιασμό», ενώ τα εμβόλια με βάση το στέλεχος του Bakirköy «προσφέρουν ισχυρή προστασία με λιγότερες και ηπιότερες παρενέργειες, καθιστώντας τα τη συνολικά ασφαλέστερη επιλογή».

Ο «κίνδυνος μετάδοσης του ιού του εμβολίου κρίθηκε πολύ χαμηλός», ιδίως όταν αποφεύγεται η επαφή με μη εμβολιασμένα ζώα για τρεις εβδομάδες μετά τον εμβολιασμό.
Η μοντελοποίηση για τη Βουλγαρία δείχνει ότι «η ταχεία ανίχνευση και η σφαγή των μολυσμένων εκμεταλλεύσεων – εάν πραγματοποιηθεί συστηματικά εντός περίπου 30 ημερών – ήταν επαρκής για τον έλεγχο της επιδημίας εντός 1-2 ετών».

Ωστόσο, η EFSA σημειώνει ότι «ο εμβολιασμός σε εθνικό επίπεδο μείωσε σημαντικά τόσο τον αριθμό των μολυσμένων εκμεταλλεύσεων όσο και τη γεωγραφική έκταση της εξάπλωσης σε σύγκριση με την ανίχνευση και τη σφαγή μόνο». Ο περιορισμός του εμβολιασμού στις τέσσερις πιο πληγείσες περιοχές αφήνει «κίνδυνο διαφυγής του ιού, εκτός εάν επιβληθούν αυστηρά μέτρα ελέγχου των μετακινήσεων σε ακτίνα 20 χλμ. εντός των ζωνών επιτήρησης». Αντίθετα, ο εμβολιασμός σε εθνικό επίπεδο «μείωσε περαιτέρω την πιθανότητα διαφυγής του ιού και επέτυχε καλύτερα αποτελέσματα περιορισμού».

Μια διετής εκστρατεία εμβολιασμού, σε συνδυασμό με τα συνήθη μέτρα ελέγχου, «αναμενόταν να εξαλείψει την ευλογιά από τη Βουλγαρία, επιτυγχάνοντας την εκρίζωση ένα έτος νωρίτερα από ό,τι οι στρατηγικές χωρίς εμβολιασμό». Σε σενάρια χωρίς πρόσθετους ελέγχους, η EFSA διαπίστωσε ότι ο εμβολιασμός ήταν απαραίτητος, με εκστρατείες «τουλάχιστον τριών ετών», που απαιτούνταν για την αξιόπιστη εξάλειψη.

Απαιτούνται πρόσθετα μέτρα στην Ελλάδα

Με περισσότερους από 2.500 κτηνοτροφικές εκμεταλλεύσεις σε όλη την Ελλάδα να έχουν προσβληθεί από την ιογενή λοίμωξη και περίπου 480.000 ζώα να έχουν θανατωθεί σε προσπάθειες περιορισμού της επιδημίας, η EFSA καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η «εκτεταμένη γεωγραφική και χρονική κλίμακα των επιδημιών ευλογιάς και οι πολλαπλές επιδημικές συστάδες» σημαίνουν ότι απαιτούνται πρόσθετα μέτρα.

Πανελλαδικός εμβολιασμός με προτεραιότητα στις περιοχές που έχουν ήδη προσβληθεί

Με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία, «θα πρέπει να εξεταστεί η δυνατότητα διεξαγωγής εθνικής εκστρατείας εμβολιασμού, με προτεραιότητα στις περιοχές που έχουν ήδη προσβληθεί», με δυνατότητα επέκτασης του εμβολιασμού σε ευρύτερη κλίμακα, προκειμένου να διακοπεί η μετάδοση που συνδέεται με τις μετακινήσεις ζώων σε μεγάλες αποστάσεις. Η αρχή εποπτείας της ασφάλειας των τροφίμων συνιστά την ενσωμάτωση του εμβολιασμού στα υφιστάμενα μέτρα ελέγχου της ΕΕ, ιδίως σε περιοχές υψηλού κινδύνου με πυκνό πληθυσμό μικρών μηρυκαστικών και συχνές μετακινήσεις ζώων. Στη Βουλγαρία, ο εμβολιασμός σε εθνικό επίπεδο αναγνωρίζεται ως η πιο αποτελεσματική επιλογή για τον περιορισμό της εξάπλωσης και τη συντόμευση της πορείας προς την εξάλειψη της νόσου.

Στην Ελλάδα, ο εμβολιασμός θα πρέπει να δώσει προτεραιότητα τουλάχιστον στις περιοχές που έχουν πληγεί σοβαρά και ενδέχεται να χρειαστεί να εφαρμοστεί σε εθνικό επίπεδο για να αντιμετωπιστεί η πολυπλοκότητα της μετάδοσης. Στην έκθεση, οι επιστήμονες τονίζουν, επίσης, ότι «η αυστηρή τήρηση της συνιστώμενης δοσολογίας και η τακτική παρακολούθηση είναι απαραίτητες», παράλληλα με τη συνέχιση των περιορισμών στην κυκλοφορία και την ταχεία αντίδραση στην επιδημία, προκειμένου να διασφαλιστεί ότι ο εμβολιασμός συμβάλλει αποτελεσματικά στον έλεγχο και την τελική εξάλειψη της ευλογιάς των προβάτων και των αιγών.

Διαβάστε (στα αγγλικά) ολόκληρη τη μελέτη της EFSA εδώ

Πηγή: Agrafacts