CAP4Youth: Mεγάλο στοίχημα για το μέλλον της ελληνικής υπαίθρου η ανανέωση γενεών στη γεωργία

Η ανανέωση των γενεών, τα εμπόδια εισαγωγής νέων ανθρώπων στο αγροτικό επάγγελμα, τα κίνητρα που πρέπει να δοθούν αλλά και ο ρόλος της καινοτομίας στην ανανέωση του αγροτικού πληθυσμού βρέθηκαν στο επίκεντρο της εκδήλωσης Open CAP Day με θέμα: «ΚΑΠ και Ανανέωση Γενεών: Το μέλλον της αγροτικής ζωής και ο ρόλος των νέων στην ανανέωση του αγροτικού πληθυσμού», στο πλαίσιο του έργου CAP4Youth, η οποία πραγματοποιήθηκε στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, τη Δευτέρα 9/3.

Στην εκδήλωση συμμετείχαν ως ομιλητές ο Πρόεδρος της Πανελλήνιας Ένωσης Νέων Αγροτών, Νίκος Παυλονάσιος και ο Επίκουρος Καθηγητής στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, με αντικείμενο «Γεωπληροφορική και Χωρική Ανάλυση στη Γεωργία και το Περιβάλλον», Κωνσταντίνος Σούλης. Τη συζήτηση συντόνισε ο αρχισυντάκτης της «ΥΧ», Γιάννης Σάρρος.

Η απουσία νέων και η εφαρμογή της τεχνολογίας

Ξεκινώντας τη συζήτηση, ο κ. Σούλης ανέφερε ότι «οι σύγχρονες εξελίξεις στη γεωργική τεχνολογία είναι εντυπωσιακές. Ρομποτικά συστήματα, δορυφορική τηλεπισκόπηση, συστήματα γεωργίας ακριβείας και ψηφιακά εργαλεία παρακολούθησης καλλιεργειών μετασχηματίζουν διεθνώς τον τρόπο με τον οποίο παράγονται τα τρόφιμα. Ωστόσο, όπως επισήμανε, η υιοθέτηση αυτών των τεχνολογιών στην πράξη προχωρά με πολύ αργούς ρυθμούς. Το πρόβλημα, σύμφωνα με τον ίδιο, δεν είναι μόνο τεχνολογικό αλλά βαθιά κοινωνικό και διαρθρωτικό. Η ελληνική ύπαιθρος αντιμετωπίζει ένα έντονο δημογραφικό κενό: η είσοδος νέων ανθρώπων στη γεωργία είναι περιορισμένη και η ανανέωση των γενεών δεν πραγματοποιείται με τον ρυθμό που θα επέτρεπε την ενσωμάτωση νέων γνώσεων και καινοτομιών. «Υπάρχει ένα μεγάλο κενό ανάμεσα στην αιχμή της τεχνολογίας και στην πραγματική εφαρμογή της στον αγροτικό χώρο», σημείωσε, τονίζοντας ότι η απουσία νέων αγροτών δυσκολεύει την ανανέωση του παραγωγικού μοντέλου.

Δημιουργία κινήτρων για τους νέους

Με τη σειρά του, ο κ. Παυλονάσιος, εξέφρασε την έντονη ανησυχία του για το μέλλον της ελληνική υπαίθρου και τη δραματική μείωση των νέων που επιλέγουν να ασχοληθούν με τη γεωργία και την κτηνοτροφία. Όπως ανέφερε, όλο και λιγότεροι νέοι αποφασίζουν να συνεχίσουν το επάγγελμα των γονιών και των παππούδων τους. Η γεωργία και η κτηνοτροφία δεν αποτελούν, πλέον, ελκυστική επιλογή για πολλούς νέους ανθρώπους, κυρίως λόγω των χαμηλών εισοδημάτων αλλά και των δύσκολων συνθηκών διαβίωσης στην ύπαιθρο. «Δυστυχώς δεν υπάρχει νέος κόσμος που να τολμά να συνεχίσει την παράδοση», σημείωσε χαρακτηριστικά, τονίζοντας ότι χωρίς οικονομική βιωσιμότητα η ανανέωση του αγροτικού πληθυσμού καθίσταται εξαιρετικά δύσκολη.

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε και στο ζήτημα της εκπαίδευσης των νέων αγροτών, το οποίο χαρακτήρισε κρίσιμο για την προσαρμογή της γεωργίας στις σύγχρονες απαιτήσεις. Όπως υποστήριξε, η Ελλάδα υστερεί σημαντικά σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες στον τομέα της αγροτικής εκπαίδευσης, καθώς το ποσοστό των αγροτών με πλήρη αγροτική εκπαίδευση βρίσκεται στο 0,7%. Σε πολλές χώρες της Ευρώπης, όπως η Ολλανδία και η Γαλλία, οι νέοι που επιθυμούν να ασχοληθούν με τη γεωργία έχουν πρόσβαση σε εκτεταμένα προγράμματα επαγγελματικής κατάρτισης και πρακτικής εμπειρίας.

Σύμφωνα με τον ίδιο, η πρόταση της ΠΕΝΑ για την αύξηση της εισαγωγής νέων στο αγροτικό επάγγελμα είναι: το πριμ της πρώτης εγκατάστασης να ανέλθει στις 100.000 ευρώ και η εκπαίδευση να είναι τουλάχιστον διετής. Ο ίδιος επεσήμανε, επίσης, ότι για να εισαχθούν περισσότεροι νέοι στο αγροτικό επάγγελμα χρειάζονται και υποδομές στην ύπαιθρο, όπως σχολεία, δρόμοι, ιατρεία έτσι ώστε να μπορέσουν να μεγαλώσουν αξιοπρεπώς την οικογένειά τους.

Συλλογική κληρονομιά

Ο συντονιστής της εκδήλωσης κ. Σάρρος, πριν δώσει τον λόγο στο κοινό, τόνισε ότι «Ο αγροτικός τομέας δεν αποτελεί απλώς έναν παραγωγικό κλάδο της οικονομίας, αλλά έναν πολυσύνθετο χώρο που συνδέεται άμεσα με την ιστορία, την παράδοση, τον πολιτισμό και τη ζωή των τοπικών κοινωνιών. Η γεωργία και η κτηνοτροφία διαμορφώνουν το αγροτικό τοπίο, συντηρούν τις τοπικές κοινωνίες και μεταφέρουν γνώσεις και πρακτικές από γενιά σε γενιά.

Η διατήρηση αυτής της σύνδεσης είναι κρίσιμη, καθώς μέσα από αυτήν διασώζεται η πολιτισμική ταυτότητα της υπαίθρου. Εάν αλλοιωθούν τα χαρακτηριστικά της αγροτικής παραγωγής και αποκοπούν από τις τοπικές κοινωνίες και τα οικοσυστήματα που τα δημιούργησαν, τότε χάνεται ένα σημαντικό κομμάτι της συλλογικής κληρονομιάς».

Τα πανεπιστήμια πιο κοντά στον αγρότη

Το κοινό, το οποίο αποτελούντο από καθηγητές, φοιτητές, στελέχη εταιρειών και αγροτικούς συμβούλους, συμμετείχε ενεργά στη συζήτηση. Πιο συγκεκριμένα, ο καθηγητής του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών και μέλος της Ερευνητικής Ομάδας GIS, Διονύσης Καλύβας τόνισε ότι «ένα μεγάλο κενό που εξακολουθεί να υπάρχει στον αγροτικό τομέα είναι η μεταφορά γνώσης από το πανεπιστήμιο στην πράξη». Όπως ανέφερε, η εκπαίδευση δεν μπορεί να περιορίζεται μόνο στις αίθουσες διδασκαλίας και στα ακαδημαϊκά προγράμματα. Ένα σημαντικό μέρος του χρόνου των επιστημόνων, ιδιαίτερα των γεωπόνων, θα πρέπει να αφιερώνεται στην εκπαίδευση και ενημέρωση των παραγωγών στο πεδίο. Σύμφωνα με τον ίδιο, ένα από τα βασικά προβλήματα του ελληνικού αγροτικού συστήματος είναι ότι συχνά τόσο οι γεωπόνοι όσο και οι παραγωγοί λειτουργούν χωρίς επαρκή τεχνική υποστήριξη. Σε πολλές περιπτώσεις, ο ρόλος του γεωπόνου περιορίζεται στην εμπορία γεωργικών εφοδίων, ενώ ο παραγωγός καλείται να λαμβάνει κρίσιμες αποφάσεις για την καλλιέργεια χωρίς να διαθέτει επαρκή επιστημονική καθοδήγηση.

Αυτό έχει ως αποτέλεσμα πρακτικές που δεν βασίζονται πάντα σε ορθολογικά δεδομένα, όπως η λανθασμένη χρήση λιπασμάτων ή άλλων εισροών. Όπως τόνισε, η σωστή διαχείριση των καλλιεργειών απαιτεί γνώση, μετρήσεις και αξιοποίηση των σύγχρονων τεχνολογιών που είναι πλέον διαθέσιμες. Οι νέες τεχνολογίες – από τα συστήματα γεωργίας ακριβείας έως τα ψηφιακά εργαλεία παρακολούθησης των καλλιεργειών – μπορούν να βοηθήσουν σημαντικά τους παραγωγούς να λαμβάνουν πιο τεκμηριωμένες αποφάσεις. Ωστόσο, η αξιοποίησή τους προϋποθέτει εκπαίδευση και συνεχή υποστήριξη. Για τον λόγο αυτό, όπως υποστήριξε, τα πανεπιστήμια και οι ερευνητικοί φορείς πρέπει να βγουν περισσότερο προς την κοινωνία και να αναπτύξουν ισχυρότερη παρουσία στην ύπαιθρο.

Ανισότητες στον αγροτικό τομέα

Τη σημασία της συμμετοχής των γυναικών και των νέων στην αγροτική οικονομία, αλλά και τα σοβαρά δημογραφικά και κοινωνικά προβλήματα που αντιμετωπίζει η ελληνική ύπαιθρος τόνισε ο Φοίβος Γαλάτουλας από την εταιρεία GAIA ΕΠΙΧΕΙΡΕΙΝ. Ο ίδιος ανέφερε ότι «η παρουσία των νέων ανθρώπων στον αγροτικό τομέα παραμένει ιδιαίτερα περιορισμένη. Στην Ελλάδα, οι νέοι που δραστηριοποιούνται ως ιδιοκτήτες γης και παραγωγοί αποτελούν μόλις ένα μικρό ποσοστό του συνόλου των αγροτών, περίπου 7%. Ακόμη μικρότερη είναι η συμμετοχή των γυναικών στην αγροτική επιχειρηματικότητα, γεγονός που αναδεικνύει ένα διπλό έλλειμμα ανανέωσης και ισότητας στον πρωτογενή τομέα. Το πρόβλημα αυτό επηρεάζει άμεσα τη βιωσιμότητα των αγροτικών εκμεταλλεύσεων και την ανάπτυξη της περιφέρειας».

Με τη σειρά του, ο Ξενοφών Ζημοζιώγας, από την εταιρεία GAIA ΕΠΙΧΕΙΡΕΙΝ, ανέφερε ότι η ευρωπαϊκή στρατηγική βασίζεται σε τρεις βασικούς άξονες πολιτικής. Ο πρώτος αφορά τη βελτίωση της πρόσβασης στη γη, που αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα εμπόδια για τους νέους παραγωγούς. Για τον σκοπό αυτό εξετάζεται η δημιουργία μηχανισμών καταγραφής και διαχείρισης της διαθέσιμης αγροτικής γης, ώστε να διευκολύνεται η είσοδος νέων ανθρώπων στον κλάδο.

Ο δεύτερος άξονας αφορά την πρόσβαση στη γνώση και την εκπαίδευση. Η σύγχρονη γεωργία απαιτεί δεξιότητες που σχετίζονται με την τεχνολογία, τη διαχείριση δεδομένων και τη βιώσιμη παραγωγή. Η ενίσχυση της εκπαίδευσης και της τεχνικής κατάρτισης θεωρείται βασική προϋπόθεση για την επιτυχημένη εγκατάσταση νέων αγροτών. Ο τρίτος άξονας σχετίζεται με την πρόσβαση στη χρηματοδότηση και την ανάπτυξη εργαλείων που θα διευκολύνουν τις επενδύσεις των νέων παραγωγών.

Ωστόσο, όπως επισημαίνεται συχνά από εκπροσώπους του αγροτικού χώρου και της επιστημονικής κοινότητας, η αντιμετώπιση του προβλήματος δεν μπορεί να περιοριστεί μόνο σε χρηματοδοτικά μέτρα. Η γήρανση του αγροτικού πληθυσμού συνδέεται με ευρύτερες δημογραφικές και κοινωνικές εξελίξεις, όπως η αστικοποίηση και η απομάκρυνση των νέων από την ύπαιθρο. Παράλληλα, η γεωργία εισέρχεται σε μια νέα εποχή τεχνολογικού μετασχηματισμού. Η ανάπτυξη της ψηφιακής γεωργίας, των δεδομένων και των εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης δημιουργεί νέες δυνατότητες αλλά και νέες απαιτήσεις για τους παραγωγούς.

Η τεχνολογία μπορεί να αποτελέσει σημαντικό εργαλείο για την ενίσχυση της παραγωγικότητας και τη βελτίωση της διαχείρισης των καλλιεργειών. Ωστόσο, για να αξιοποιηθεί αποτελεσματικά, πρέπει να ενσωματωθεί στην καθημερινή λειτουργία των αγροτικών εκμεταλλεύσεων με τρόπο πρακτικό και οικονομικά βιώσιμο. Σε αυτό το πλαίσιο, κρίσιμος θεωρείται ο ρόλος της συνεργασίας μεταξύ των διαφορετικών φορέων του αγροτικού οικοσυστήματος. Πανεπιστήμια όπως το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, ερευνητικά ιδρύματα, παραγωγοί, οργανώσεις νέων αγροτών και τεχνικές σχολές καλούνται να συνεργαστούν για τη διαμόρφωση πολιτικών που θα ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες της παραγωγής.

Εκτός από τα παραπάνω το κοινό έθιξε θέματα που αφορούν τις καλλιέργειες στις οποίες θα μπορούσε να επενδύσει ένας νέος αυτή τη στιγμή, τον ρόλο των γεωργικών συμβούλων στην υποστήριξη των νέων αλλά και τη μεταφορά της καινοτομίας στο χωράφι καθώς και τους τρόπους με τους οποίους η τεχνολογία θα μπορούσε να γίνει περισσότερο προσβάσιμη στους αγρότες.

Το έργο CAP4Youth, “ΚΑΠ για Νέους Γεωργούς-Ανανέωση των Γενεών και Βιώσιμη Γεωργία στην Ελλάδα”, υλοποιείται από τη GAIA ΕΠΙΧΕΙΡΕΙΝ, με την υποστήριξη της Γενικής Διεύθυνσης Γεωργίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.