DG Agri: Καθοριστικοί παράγοντες για την ανανέωση των γενεών στη γεωργία η καινοτομία και η γνώση

Σε μια περίοδο όπου η ευρωπαϊκή γεωργία καλείται να ανταποκριθεί σε σύνθετες προκλήσεις, από την κλιματική κρίση έως τον μετασχηματισμό των διατροφικών συστημάτων, η ανανέωση των γενεών αναδεικνύεται σε κρίσιμο ζήτημα πολιτικής. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με τη Στρατηγική για την Ανανέωση των Γενεών στη Γεωργία που παρουσίασε τον Οκτώβριο του 2025, επιχειρεί να δώσει απαντήσεις σε ένα διαρθρωτικό πρόβλημα: τη γήρανση του αγροτικού πληθυσμού και τα εμπόδια εισόδου για τους νέους.

Με αφορμή την στρατηγική, αυτή, η επικεφαλής της μονάδας για την κοινωνική βιωσιμότητα στη Γενική Διεύθυνση Γεωργίας και Αγροτικής Ανάπτυξης (DG AGRI), Maria Gafo Gómez-Zamalloa, μίλησε στο Ευρωπαϊκό Δίκτυο για την ΚΑΠ (https://eu-cap-network.ec.europa.eu/). Σύμφωνα με την ίδια, η ευρωπαϊκή γεωργία βρίσκεται μπροστά σε μια δημογραφική πρόκληση. Ο μέσος όρος ηλικίας των αγροτών αυξάνεται, ενώ οι νέοι που επιθυμούν να εισέλθουν στον κλάδο έρχονται αντιμέτωποι με σημαντικά εμπόδια, όπως η πρόσβαση σε γη, χρηματοδότηση και τεχνογνωσία. Η στρατηγική της ΕΕ επιχειρεί να δημιουργήσει ένα πιο ευνοϊκό περιβάλλον για την είσοδο και παραμονή νέων και νεοεισερχόμενων αγροτών.

Μέτρα διευκόλυνσης

Στο επίκεντρο της στρατηγικής, όπως αναφέρει, βρίσκονται μέτρα που διευκολύνουν την πρόσβαση σε βασικούς πόρους –γη, κεφάλαια, εκπαίδευση και συμβουλευτική υποστήριξη– αλλά και η ενίσχυση της διαδοχής στις αγροτικές εκμεταλλεύσεις. Παράλληλα, δίνεται έμφαση στον καλύτερο συντονισμό μεταξύ ευρωπαϊκών και εθνικών πολιτικών, ώστε οι παρεμβάσεις να έχουν μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα.

Η προσέγγιση αυτή δεν περιορίζεται μόνο στους νέους αγρότες, αλλά αντιμετωπίζει την ανανέωση των γενεών ως ένα ευρύτερο «οικοσύστημα». Σε αυτό συμμετέχουν οι αποχωρούντες αγρότες, οι ιδιοκτήτες γης, οι σύμβουλοι, οι ερευνητές, οι νέοι της υπαίθρου και οι νεοεισερχόμενοι χωρίς αγροτικό υπόβαθρο. Στόχος είναι η δημιουργία ενός δυναμικού πλαισίου συνεργασίας, που θα διευκολύνει τη μετάβαση και τη βιωσιμότητα των αγροτικών εκμεταλλεύσεων.

Ο ρόλος της καινοτομίας και της γνώσης

Καθοριστικό ρόλο στη στρατηγική διαδραματίζουν η καινοτομία και η ανταλλαγή γνώσης. Όπως επισημαίνει η Maria Gafo Gómez-Zamalloa, πολλοί νέοι προσελκύονται από τη γεωργία όχι μόνο ως επαγγελματική επιλογή, αλλά και ως τρόπος ζωής με κοινωνικό και περιβαλλοντικό αντίκτυπο. Η στροφή προς βιώσιμα μοντέλα παραγωγής, τα τοπικά συστήματα τροφίμων και η υπεύθυνη διαχείριση των φυσικών πόρων αποτελούν βασικά κίνητρα. Η καινοτομία ενισχύει αυτή τη δυναμική. Οι ψηφιακές τεχνολογίες, η «έξυπνη» γεωργία και οι πρακτικές φιλικές προς το κλίμα δημιουργούν νέες προοπτικές, καθιστώντας τον αγροτικό τομέα πιο ελκυστικό και σύγχρονο. Παράλληλα, νέα επιχειρηματικά μοντέλα –όπως οι βραχείες αλυσίδες εφοδιασμού, η βιολογική παραγωγή και η διαφοροποίηση δραστηριοτήτων– ανοίγουν δρόμους για δημιουργικότητα και οικονομική βιωσιμότητα. Εξίσου σημαντική είναι η πρόσβαση στη γνώση. Για τους νέους αγρότες, ιδιαίτερα εκείνους που δεν προέρχονται από αγροτικές οικογένειες, η καθοδήγηση, η εκπαίδευση και τα δίκτυα υποστήριξης είναι καθοριστικά. Η στρατηγική της ΕΕ δίνει έμφαση στην ανάπτυξη σύγχρονων συστημάτων γνώσης και καινοτομίας στη γεωργία (AKIS), που συνδέουν αγρότες, ερευνητές, συμβούλους και έργα καινοτομίας, διευκολύνοντας τη διάχυση πρακτικών λύσεων.

Υποστήριξη από τις επιχειρησιακές ομάδες

Σε αυτό το πλαίσιο, ιδιαίτερη σημασία έχουν τα έργα της Ευρωπαϊκής Σύμπραξης Καινοτομίας για τη γεωργική παραγωγικότητα και βιωσιμότητα (EIP-AGRI), υποστηρίζει η ίδια. Μέσω των Επιχειρησιακών Ομάδων και των πολυ-εταιρικών έργων του Horizon Europe, δημιουργούνται δίκτυα συνεργασίας που φέρνουν σε επαφή αγρότες, επιστήμονες και επιχειρήσεις.

Για τους νέους, αυτά τα σχήματα αποτελούν συχνά την πρώτη επαφή με την καινοτομία, προσφέροντας πρακτική εμπειρία, καθοδήγηση και πρόσβαση σε νέες τεχνολογίες. Ιδιαίτερα σημαντικό είναι ότι πολλά από αυτά τα έργα επικεντρώνονται σε ζητήματα που αφορούν άμεσα τους νεοεισερχόμενους, όπως η ψηφιοποίηση, η βιωσιμότητα, η διαφοροποίηση και η ανάπτυξη νέων αλυσίδων αξίας. Με τον τρόπο αυτό, η καινοτομία δεν παραμένει θεωρητική έννοια, αλλά μετατρέπεται σε εργαλείο καθημερινής πρακτικής. Η επιτυχία της στρατηγικής για την ανανέωση των γενεών θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από την εφαρμογή της σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο. Ωστόσο, το βασικό μήνυμα είναι σαφές: η γεωργία του μέλλοντος δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς νέους ανθρώπους. Και για να τους προσελκύσει, πρέπει να γίνει πιο ανοιχτή, πιο καινοτόμα και πιο συνδεδεμένη με τις ανάγκες της κοινωνίας και του περιβάλλοντος.