Cedefop: Η μεγάλη υποχώρηση της αγροτικής απασχόλησης στην Ελλάδα

Η ελληνική γεωργία βρίσκεται μπροστά σε μια βαθιά μεταβατική περίοδο. Παρότι ο πρωτογενής τομέας εξακολουθεί να αποτελεί βασικό πυλώνα της περιφερειακής οικονομίας και της κοινωνικής συνοχής στην ύπαιθρο, τα τελευταία στοιχεία του Cedefop, του Ευρωπαϊκού Κέντρου για την Ανάπτυξη της Επαγγελματικής Κατάρτισης, αποτυπώνουν μια ανησυχητική τάση: η απασχόληση στη γεωργία, τη δασοκομία και την αλιεία στην Ελλάδα προβλέπεται να μειωθεί κατά 50% έως το 2035. Η πρόβλεψη αυτή είναι αισθητά πιο αρνητική ακόμη και από τον ήδη πτωτικό ευρωπαϊκό μέσο όρο, όπου η μείωση εκτιμάται στο 30%. Πρόκειται για μία από τις μεγαλύτερες αναμενόμενες απώλειες θέσεων εργασίας μεταξύ όλων των κλάδων της ελληνικής οικονομίας και αναδεικνύει το μέγεθος των δομικών αλλαγών που συντελούνται στην ύπαιθρο.

Το Cedefop αξιοποιώντας τον πλούτο δεδομένων και αναλύσεων για τις δεξιότητες σε εθνικό επίπεδο, αναπτύσσει τις εκθέσεις «Spotlight on jobs and skills» για τα 27 κράτη μέλη της ΕΕ, καθώς και για την Ισλανδία και τη Νορβηγία. Οι εκθέσεις παρέχουν εικόνα της τρέχουσας κατάστασης της αγοράς εργασίας, των μελλοντικών τάσεων και των αναγκών δεξιοτήτων σε κάθε χώρα. Η ανάλυση βασίζεται στο διαδικτυακό εργαλείο δεξιοτήτων του Cedefop, στις προβλέψεις δεξιοτήτων, στον Ευρωπαϊκό Δείκτη Δεξιοτήτων (ESI), στις διαδικτυακές αγγελίες εργασίας, στις τομεακές και επαγγελματικές αναλύσεις δεξιοτήτων, καθώς και σε εθνικές εκθέσεις πρόβλεψης αναγκών δεξιοτήτων.

Από βασικός εργοδότης σε τομέα συρρίκνωσης

Το παράδοξο είναι ότι ο αγροτικός τομέας εξακολουθεί να έχει ιδιαίτερα υψηλή συμμετοχή στην ελληνική αγορά εργασίας σε σύγκριση με την υπόλοιπη Ευρώπη. Το 2023, περίπου το 11% των εργαζομένων στην Ελλάδα απασχολούνταν στη γεωργία, τη δασοκομία και την αλιεία, όταν ο αντίστοιχος μέσος όρος στην ΕΕ ήταν μόλις 4%.

Η διαφορά αυτή συνδέεται με τη διαχρονική σημασία της μικρής οικογενειακής εκμετάλλευσης, τον κατακερματισμό της γης, αλλά και τη μεγάλη εξάρτηση πολλών περιφερειών από την αγροτική οικονομία. Ωστόσο, ακριβώς αυτά τα χαρακτηριστικά καθιστούν τον κλάδο περισσότερο ευάλωτο στις πιέσεις της νέας εποχής.

Η γήρανση του αγροτικού πληθυσμού, η δυσκολία προσέλκυσης νέων παραγωγών, το αυξημένο κόστος παραγωγής, η κλιματική κρίση και η περιορισμένη τεχνολογική αναβάθμιση δημιουργούν ένα εκρηκτικό μείγμα που οδηγεί σε σταδιακή αποχώρηση εργατικού δυναμικού από την ύπαιθρο.

Οι νέες δεξιότητες αλλάζουν το αγροτικό επάγγελμα

Οι προβλέψεις του Cedefop δεν περιγράφουν απλώς μια μείωση θέσεων εργασίας. Περιγράφουν κυρίως μια αλλαγή του ίδιου του χαρακτήρα της αγροτικής εργασίας.

Η παραδοσιακή χειρωνακτική απασχόληση μειώνεται, ενώ αυξάνεται η ανάγκη για εργαζόμενους με τεχνολογικές, περιβαλλοντικές και διαχειριστικές δεξιότητες. Η γεωργία ακριβείας, τα ψηφιακά εργαλεία παρακολούθησης καλλιεργειών, οι εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης, η διαχείριση δεδομένων και οι τεχνολογίες εξοικονόμησης νερού μετασχηματίζουν το επάγγελμα του αγρότη.

Όμως η μετάβαση αυτή δεν είναι ομοιόμορφη. Μεγάλο μέρος των μικρών και μεσαίων εκμεταλλεύσεων δυσκολεύεται να επενδύσει στον ψηφιακό μετασχηματισμό, ιδιαίτερα σε περιοχές με περιορισμένη πρόσβαση σε χρηματοδότηση ή συμβουλευτικές υπηρεσίες. Η εικόνα αυτή συνδέεται και με τη συνολική υστέρηση της Ελλάδας στις δεξιότητες. Σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Δείκτη Δεξιοτήτων, η χώρα κατατάσσεται στις τελευταίες θέσεις της ΕΕ, ενώ μόνο ένα μικρό ποσοστό του πληθυσμού διαθέτει ψηφιακές δεξιότητες άνω του βασικού επιπέδου.

Μελλοντικές τάσεις δεξιοτήτων και μάθησης

Η ελληνική αγορά εργασίας αναμένεται να μετατοπιστεί σταδιακά προς επαγγέλματα υψηλότερης εξειδίκευσης.

Μέχρι το 2035:

• τα εξειδικευμένα μη χειρωνακτικά επαγγέλματα θα αποτελούν το 38% της απασχόλησης,
• τα υψηλής εξειδίκευσης μη χειρωνακτικά επαγγέλματα περίπου το ένα τρίτο του εργατικού δυναμικού,
• ενώ τα εξειδικευμένα χειρωνακτικά επαγγέλματα θα μειωθούν κατά 21%.

Η απασχόληση σε επαγγέλματα υψηλής τεχνολογίας προβλέπεται να αυξηθεί κατά 4% μεταξύ 2030 και 2035, κυρίως:

• στις υπηρεσίες ενέργειας,
• στις κατασκευές,
• στον τουρισμό και την εστίαση.

Αναμενόμενες ελλείψεις δεξιοτήτων

Σύμφωνα με τον Δείκτη Ελλείψεων Εργασίας και Δεξιοτήτων του Cedefop, οι μεγαλύτερες ελλείψεις προσωπικού στην Ελλάδα αναμένεται να εμφανιστούν σε:

• χειριστές μηχανημάτων και συναρμολογητές,
• εργαζόμενους υπηρεσιών και πωλήσεων,
• και εργαζόμενους στοιχειωδών επαγγελμάτων.

Ελλείψεις αναμένονται επίσης:

• στους ειδικευμένους γεωργούς και αλιείς,
• στους τεχνίτες,
• και στους επαγγελματίες υψηλής εξειδίκευσης.