Επισιτιστική κρίση: Σχεδόν 370 εκατομμύρια άνθρωποι σε οριακή κατάσταση

Οι επισιτιστικές κρίσεις έχουν παγιωθεί, με τις συγκρούσεις, τα οικονομικά σοκ και τα ακραία καιρικά φαινόμενα να τροφοδοτούν έναν φαύλο κύκλο πείνας, φτώχειας και εκτοπισμού, διαπιστώνει η δέκατη κατά σειρά, Διεθνής Έκθεση για τις Επισιτιστικές Κρίσεις του FAO, που δημιουργήθηκε υπό το Διεθνές Δίκτυο Κατά των Επισιτιστικών Κρίσεων με τη στήριξη της ΕΕ. Το 2025, σχεδόν 370 εκατομμύρια άνθρωποι σε 37 χώρες και περιοχές βρέθηκαν σε συνθήκες οξείας επισιτιστικής ανασφάλειας «Stressed» (IPC/CH Phase 2), ενώ πάνω από 147 εκατομμύρια αντιμετώπισαν ακόμη πιο σοβαρές καταστάσεις πείνας σε χώρες, όπου οι συγκρούσεις και η ανασφάλεια επικρατούν. Σύμφωνα με τη νέα παγκόσμια έκθεση, η πείνα δεν αποτελεί πλέον συγκυριακό φαινόμενο, αλλά μια χρόνια, πολυπαραγοντική κατάσταση που βαθαίνει μέσα από αλληλένδετες κρίσεις, όπως είναι οι πόλεμοι, η οικονομική αστάθεια, η κλιματική καταστροφή αλλά και η θεσμική αδυναμία.

Μια δεκαετία επιδείνωσης

Από το 2016 έως το 2025, ο αριθμός των ανθρώπων που αντιμετωπίζουν υψηλά επίπεδα οξείας επισιτιστικής ανασφάλειας αυξήθηκε κατά 153%. Ωστόσο, η αύξηση αυτή δεν είναι μόνο αποτέλεσμα επιδείνωσης των συνθηκών, αλλά και διεύρυνσης της γεωγραφικής κάλυψης των αναλύσεων.

Από το 2020 κι έπειτα, το ποσοστό του πληθυσμού που βρίσκεται σε κρίση τροφίμων παραμένει πάνω από 20%, σχεδόν διπλάσιο σε σχέση με το 2016, ενώ, σε έξι χώρες (Αφγανιστάν, Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, Νιγηρία, Σουδάν, Συρία και Υεμένη) συγκεντρώνεται σχεδόν το 50% των ανθρώπων που πλήττονται παγκοσμίως.

Πόλεμος, οικονομικές συνθήκες και κλίμα το τρίπτυχο των αιτιών

Τα στοιχεία του 2025 επιβεβαιώνουν ότι η πείνα τροφοδοτείται κυρίως από τρεις αλληλένδετους παράγοντες, τις συγκρούσεις και την ανασφάλεια που προκαλούν, τα οικονομικά σοκ αλλά και τα ακραία καιρικά φαινόμενα.

Ως προς τις συγκρούσεις, τα στοιχεία της έκθεσης αναδεικνύουν ότι συνολικά 147,4 εκατ. άνθρωποι σε 19 χώρες επηρεάστηκαν άμεσα, ενώ πάνω από τις μισές επισιτιστικές κρίσεις συνδέονται με πόλεμο.

Ακόμη, 29,8 εκατομμύρια άνθρωποι σε 12 χώρες επλήγησαν κυρίως από πληθωρισμό, κρίσεις εισοδήματος και παγκόσμιες οικονομικές αναταράξεις στο πλαίσιο των οικονομικών σοκ. Επιπλέον, άλλοι 87,5 εκατ. άνθρωποι σε 16 κράτη επηρεάστηκαν από ξηρασίες, πλημμύρες και κλιματικά σοκ.

Σημαντικό είναι ότι οι παράγοντες αυτοί δεν δρουν ανεξάρτητα αλλά αλληλοτροφοδοτούνται, δημιουργώντας «αλυσιδωτές κρίσεις» που καταρρέουν ολόκληρα συστήματα διατροφής και επιβίωσης.

Οι περιοχές της κρίσης

Στην Ανατολική Αφρική, η ξηρασία, οι ακρίδες, οι πλημμύρες και οι συγκρούσεις στο Σουδάν, τη Σομαλία και την Αιθιοπία έχουν οδηγήσει σε επαναλαμβανόμενες καταρρεύσεις την παραγωγή τροφίμων. Στη Δυτική Αφρική και το Σαχέλ, η βία στη λεκάνη της λίμνης Τσαντ και οι συγκρούσεις στο Μάλι, τον Νίγηρα και τη Μπουρκίνα Φάσο συνεχίζουν να αποσταθεροποιούν τις αγροτικές περιοχές, όπως περιγράφεται, μεταξύ άλλων, στην έκθεση.

Στη Μέση Ανατολή, η Υεμένη και η Συρία παραμένουν σταθερά στο επίκεντρο της κρίσης, με 31 εκατομμύρια ανθρώπους συνολικά σε υψηλή επισιτιστική ανασφάλεια. Στην Παλαιστίνη (Λωρίδα της Γάζας), η κατάσταση επιδεινώθηκε δραματικά το 2025, με λιμό να επιβεβαιώνεται σε ορισμένες περιοχές.

Οι εκτοπίσεις ως πολλαπλασιαστής της πείνας

Το 2025 καταγράφηκε για πρώτη φορά μείωση των αναγκαστικών εκτοπίσεων, στα 85,1 εκατομμύρια άτομα, σε χώρες με επισιτιστικές κρίσεις. Ωστόσο, η μείωση αυτή οφείλεται κυρίως σε επιστροφές πληθυσμών σε Αφγανιστάν, Κονγκό και Σουδάν. Επιστροφές, που πραγματοποιούνται, πολλές φορές, υπό εξαιρετικά επισφαλείς συνθήκες.

Οι εκτοπισμένοι εμφανίζουν συστηματικά υψηλότερα ποσοστά πείνας σε σχέση με τους μόνιμους κατοίκους. Ενδεικτικά, σε χώρες όπως η Αϊτή, το 75% των εκτοπισμένων βρίσκεται σε υψηλά επίπεδα επισιτιστικής ανασφάλειας. Σε αρκετές περιπτώσεις, πληθυσμοί σε καταυλισμούς ζουν ήδη σε συνθήκες καταστροφής, δηλαδή στο όριο του λιμού.

Στα 35,5 εκατομμύρια τα παιδιά που παραμένουν υποσιτισμένα

Η έκθεση καταγράφει 35,5 εκατομμύρια παιδιά ηλικίας από 6 μηνών ως 5 ετών που βιώνουν οξύ υποσιτισμό σε 23 χώρες, εκ των οποίων τα 9,7 εκατομμύρια με σοβαρό υποσιτισμό.

Σε τέσσερις χώρες η διατροφική κρίση χαρακτηρίζεται ως «πολύ σοβαρή»: Παλαιστίνη (Γάζα), Σουδάν, Νότιο Σουδάν και Μιανμάρ, αποτελούν τέσσερις χώρες οι οποίες από κοινού συγκεντρώνουν 5,9 εκατ. υποσιτισμένα παιδιά. Μάλιστα, στη Γάζα η κατάσταση χαρακτηρίζεται ιδιαίτερα κρίσιμη, καθώς σύμφωνα με την έκθεση, ο αριθμός των υποσιτισμένων παιδιών υπερδιπλασιάστηκε σε διάστημα μόλις ενός έτους.

Ένα σύστημα που δεν αντέχει

Όπως υπογραμμίζει η έκθεση οι κρίσεις αυτές δεν είναι συγκυριακές αλλά «δομικές». Κι αυτό καθώς στις χώρες που πλήττονται περισσότερο εντοπίζονται χαρακτηριστικά όπως, χαμηλή κρατική ικανότητα, πολιτική αστάθεια, υψηλό δημόσιο χρέος, εξάρτηση από διεθνή βοήθεια καθώς και αδύναμες αγορές και θεσμοί.

Σε πολλές περιπτώσεις, η κρατική αποτελεσματικότητα είναι κάτω από το μηδέν (σε κλίμακα -2,5 έως 2,5), ενώ η εξάρτηση από ανθρωπιστική βοήθεια ξεπερνά το 20% του ΑΕΠ, επισημαίνεται.

Παράλληλα, και οι κλιματικές πιέσεις επιβαρύνουν συστηματικά τις αγροτικές οικονομίες, αφού έως και 15,6% της καλλιεργητικής περιόδου επηρεάζεται από ξηρασία στις χώρες κρίσης.

Η ανθρωπιστική χρηματοδότηση σε επίπεδα προ δεκαετίας

Το 2025 καταγράφηκε δραματική μείωση 59% στη χρηματοδότηση ανθρωπιστικής βοήθειας για τρόφιμα και διατροφή σε σχέση με το 2022. Η βοήθεια επέστρεψε στα επίπεδα του 2016–2017, παρά το γεγονός ότι η πείνα έχει σχεδόν διπλασιαστεί, όπως εντοπίζουν οι αναλυτές.

Μόνο 114 εκατομμύρια από τα 179 εκατομμύρια ανθρώπους-στόχους έλαβαν υποστήριξη, ενώ 98 εκατομμύρια έλαβαν κάποια μορφή βοήθειας μέσα στο 2025.

Οι περικοπές συγκεντρώνονται κυρίως σε πέντε χώρες, Υεμένη, Σομαλία, Αφγανιστάν, Νότιο Σουδάν και ΛΔ Κονγκό, οι οποίες από κοινού αντιπροσωπεύουν το 44% της παγκόσμιας μείωσης βοήθειας. 

Η περίπτωση της Ουκρανίας

Η εικόνα των επισιτιστικών κρίσεων δεν είναι ομοιόμορφη ούτε γραμμική, όπως αναδεικνύεται χαρακτηριστικά από την περίπτωση της Ουκρανίας, της μοναδικής ευρωπαϊκής χώρας που περιλαμβάνεται στην έκθεση. Η πορεία της αποτυπώνει πώς μια σύγκρουση μεγάλης κλίμακας μπορεί να μεταβάλει ραγδαία τα επίπεδα επισιτιστικής ανασφάλειας, αλλά και πώς η ανθρωπιστική βοήθεια – εκεί που παραμένει- μπορεί προσωρινά να ανακόψει την επιδείνωση.

Το 2017, περίπου 1,2 εκατομμύρια άνθρωποι στις περιοχές Λουχάνσκ και Ντονέτσκ βρίσκονταν σε συνθήκες οξείας επισιτιστικής ανασφάλειας. Ωστόσο, με την κλιμάκωση της σύγκρουσης το 2022, ο αριθμός εκτοξεύθηκε στα 8,9 εκατομμύρια άτομα σε εθνικό επίπεδο, σηματοδοτώντας μία από τις πιο απότομες επιδεινώσεις παγκοσμίως.

Η εκτεταμένη ανθρωπιστική βοήθεια που παρασχέθηκε επέφερε σχετική βελτίωση την περίοδο 2023-2024, μία αλλαγή, όμως, που συνιστά μόνο προσωρινή κατάσταση καθώς εξαρτάται άμεσα από τη συνέχιση της εξωτερικής βοήθειας. Η περαιτέρω μείωση, το 2025, του αριθμού των ανθρώπων που καταγράφηκαν ως οξέως επισιτιστικά ανασφαλείς σε περίπου 2 εκατομμύρια, αποδίδεται κυρίως στον περιορισμό της ανάλυσης στις πλέον πληγείσες περιοχές του πολέμου.

Διανύουμε μία ακόμη δύσκολη χρονιά

Δυσοίωνες, όμως παραμένουν και οι προβλέψεις για την τρέχουσα χρονιά, καθώς σύμφωνα με τις εκτιμήσεις πέντε χώρες φαίνεται πως θα βρεθούν αντιμέτωπες με καταστάσεις λιμού, ενώ σε πολλές περιοχές της Αφρικής και της Μέσης Ανατολής οι συγκρούσεις, η ξηρασία και ο πληθωρισμός συνεχίζουν να επιδεινώνονται.

Πιο συγκεκριμένα, ο πληθωρισμός αναμένεται να παραμείνει έως 22% στη Νιγηρία, ενώ στην Ανατολική Αφρική η αποτυχία των βροχών έχει ήδη επιδεινώσει την κατάσταση από τις αρχές του 2026. Στη Λατινική Αμερική, η Αϊτή παραμένει η μόνη οικονομία που αναμένεται να συρρικνωθεί.

Μια κρίση χωρίς σύνορα με σωρευτικά σοκ για τους εύθραυστους

Δεδομένου ότι πάνω από το 80% των ανθρώπων που βρίσκονται σε συνθήκες οξείας επισιτιστικής ανασφάλειας ζουν σε χώρες με παρατεταμένες κρίσεις, εκεί τα πράγματα φαίνεται πως λειτουργούν σωρευτικά. Κάθε νέο σοκ προστίθεται στα προηγούμενα, επιβαρύνοντας περαιτέρω τα ήδη εύθραυστα συστήματα διατροφής, οικονομίας και διακυβέρνησης, επισημαίνει η έκθεση.

Η επισιτιστική κρίση, όμως, δεν περιορίζεται πλέον στις «γνωστές ευάλωτες περιοχές», αλλά αναδεικνύει ένα παγκόσμιο σύστημα αστάθειας, με τις συγκρούσεις, την κλιματική αλλαγή και τις οικονομικές ανισότητες να δημιουργούν ένα κύκλο που αναπαράγει την πείνα. Παρά την ανθρωπιστική βοήθεια, οι δομικές αιτίες παραμένουν άθικτες, υπογραμμίζεται. Και όσο αυτές δεν αντιμετωπίζονται, η πείνα δεν θα αποτελεί εξαίρεση για εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπους στον πλανήτη.