Ελληνικό ελαιόλαδο: Από την ποιότητα στην τεκμηριωμένη αξία και τη διεθνή ανταγωνιστικότητα

Η ελιά και το ελαιόλαδο αποτελούν διαχρονικά σημαντικά στοιχεία της ελληνικής αγροτικής παραγωγής, της οικονομίας και της πολιτιστικής μας ταυτότητας. Ωστόσο, σε ένα διεθνές περιβάλλον αυξανόμενου ανταγωνισμού, κλιματικής αβεβαιότητας και μεταβαλλόμενων απαιτήσεων των καταναλωτών, η υψηλή ποιότητα του ελληνικού ελαιολάδου, αν και απαραίτητη, δεν αρκεί από μόνη της για να εξασφαλίσει την ανταγωνιστικότητά του.

Το ζητούμενο πλέον είναι η μετάβαση από την παραγωγή ενός ποιοτικού προϊόντος στη δημιουργία ενός προϊόντος με τεκμηριωμένη ποιότητα, αποδεδειγμένη βιωσιμότητα και αναγνωρίσιμη προστιθέμενη αξία.

Η πιστοποίηση ως εργαλείο πρόσβασης στις αγορές

Οι διεθνείς αγορές και οι μεγάλες αλυσίδες λιανεμπορίου απαιτούν ολοένα και περισσότερο αντικειμενικά στοιχεία για τον τρόπο παραγωγής, την ασφάλεια, την προέλευση και το περιβαλλοντικό αποτύπωμα των προϊόντων.

Η βιολογική πιστοποίηση, σύμφωνα με το ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο, καθώς και τα διεθνή πρότυπα ISO 22000, FSSC 22000, IFS και BRCGS, ανάλογα με το στάδιο της αλυσίδας και τις απαιτήσεις της αγοράς, μπορούν να υποστηρίξουν την αξιοπιστία των επιχειρήσεων και την πρόσβασή τους σε απαιτητικά εμπορικά δίκτυα. Η πιστοποίηση δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως μια τυπική υποχρέωση ή ένα πρόσθετο κόστος. Όταν ενσωματώνεται ουσιαστικά στη λειτουργία μιας εκμετάλλευσης, ενός ελαιοτριβείου ή μιας επιχείρησης τυποποίησης, συμβάλλει στη βελτίωση των διαδικασιών, στη διαχείριση κινδύνων και στην ενίσχυση της εμπιστοσύνης των εμπορικών συνεργατών.

Βιωσιμότητα, αναγεννητική γεωργία και ανθρακοδέσμευση

Η κλιματική αλλαγή επηρεάζει ήδη την ελαιοκαλλιέργεια, καθιστώντας κρίσιμη την ορθολογική διαχείριση του νερού, του εδάφους, της ενέργειας και των γεωργικών εισροών. Στο πλαίσιο αυτό, η αναγεννητική γεωργία αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς πρακτικές όπως η διατήρηση της φυτοκάλυψης, η ενίσχυση της οργανικής ουσίας του εδάφους και ο περιορισμός της κατεργασίας του μπορούν να βελτιώσουν την ανθεκτικότητα των ελαιώνων και να ενισχύσουν τη δέσμευση άνθρακα στο έδαφος.

Η γεωργία άνθρακα (carbon farming) δημιουργεί νέες προοπτικές για την ελαιοκαλλιέργεια, καθώς η μετρήσιμη και επαληθεύσιμη πρόσθετη ανθρακοδέσμευση μπορεί, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, να αποτελέσει πηγή συμπληρωματικού εισοδήματος για τους παραγωγούς μέσω πιστοποιημένων μονάδων άνθρακα.

Η επόμενη πρόκληση δεν είναι απλώς η υιοθέτηση βιώσιμων και αναγεννητικών πρακτικών, αλλά η αξιόπιστη μέτρηση και ανεξάρτητη επαλήθευση των αποτελεσμάτων τους. Διεθνή πρότυπα, όπως το ISO 14064 για την ποσοτικοποίηση και επαλήθευση εκπομπών και απορροφήσεων αερίων του θερμοκηπίου και το ISO 46001 για την αποδοτική διαχείριση του νερού, μπορούν να υποστηρίξουν αυτή την κατεύθυνση.

Η πραγματική βιωσιμότητα πρέπει να τεκμηριώνεται με αξιόπιστα δεδομένα και μετρήσιμους δείκτες, ώστε να μετατρέπεται σε ουσιαστικό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα για το ελληνικό ελαιόλαδο.

Οργανώσεις παραγωγών και αποτελεσματική αξιοποίηση των ενισχύσεων

Οι Οργανώσεις Ελαιουργικών Φορέων (ΟΕΦ) μπορούν να διαδραματίσουν καθοριστικό ρόλο στον εκσυγχρονισμό της ελαιοκομίας, στη μεταφορά τεχνογνωσίας και στην εφαρμογή συλλογικών προγραμμάτων ποιότητας και βιωσιμότητας.

Ωστόσο, οι καθυστερήσεις στην ενεργοποίηση και υλοποίηση των σχετικών προγραμμάτων περιορίζουν την αποτελεσματικότητά τους και δημιουργούν αβεβαιότητα στους παραγωγούς και στις οργανώσεις τους.

Παράλληλα, απαιτείται μεγαλύτερη σύνδεση των ενισχύσεων με την πραγματική παραγωγική και εμπορική δραστηριότητα. Οι παραγωγοί που διαθέτουν αποδεδειγμένα το προϊόν τους στην αγορά, επενδύουν στην ποιότητα και συμμετέχουν σε οργανωμένες αλυσίδες αξίας πρέπει να έχουν ουσιαστικά κίνητρα και αναγνώριση.

Η στήριξη της ελαιοκομίας οφείλει να επιβραβεύει όχι μόνο την καλλιέργεια, αλλά και τη δημιουργία πραγματικής οικονομικής αξίας.

Ψηφιοποίηση και ιχνηλασιμότητα

Η ευφυής γεωργία, οι αισθητήρες, η δορυφορική παρακολούθηση και οι ψηφιακές πλατφόρμες δημιουργούν νέες δυνατότητες για την ελληνική ελαιοκομία.

Η αξιοποίησή τους μπορεί να βελτιώσει την αποδοτικότητα των εκμεταλλεύσεων, να περιορίσει τη χρήση πόρων και να ενισχύσει την ιχνηλασιμότητα από τον ελαιώνα έως το τελικό συσκευασμένο προϊόν.

Η διασύνδεση των πληροφοριακών συστημάτων μπορεί να περιορίσει τη γραφειοκρατία και να καταστήσει τους ελέγχους περισσότερο στοχευμένους και αποτελεσματικούς.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η ενίσχυση των οργανωμένων ομάδων παραγωγών και συνεταιρισμών, ώστε ακόμη και οι μικρότερες εκμεταλλεύσεις να αποκτήσουν πρόσβαση σε σύγχρονα εργαλεία, τεχνογνωσία και διεθνείς πιστοποιήσεις.

Από το χύμα προϊόν στην ελληνική υπεραξία

Η Ελλάδα διαθέτει εξαιρετικές ποικιλίες, σημαντική παραγωγική τεχνογνωσία και ισχυρή παράδοση στην ελαιοκαλλιέργεια. Το ανταγωνιστικό της πλεονέκτημα, ωστόσο, δεν μπορεί να βασίζεται αποκλειστικά στην ποιότητα της πρώτης ύλης.

Χρειάζεται συντονισμένη προσπάθεια για περισσότερη τυποποίηση, ισχυρότερη ταυτότητα προϊόντος, αξιόπιστη τεκμηρίωση και μεγαλύτερη παρουσία στις αγορές υψηλής αξίας.

Στην TÜV NORD Hellas θεωρούμε ότι ο ρόλος της ανεξάρτητης επιθεώρησης και πιστοποίησης είναι να υποστηρίζει αυτή τη μετάβαση, προσφέροντας αξιοπιστία σε κάθε στάδιο της αλυσίδας αξίας.

Το μέλλον του ελληνικού ελαιολάδου δεν θα κριθεί μόνο από το πόσο παράγουμε, αλλά κυρίως από το πόση αξία μπορούμε να δημιουργήσουμε και να αποδείξουμε για κάθε λίτρο που παράγουμε.

του κ. Θωμά Αραπογιάννη, DIRECTOR του BUSINESS UNIT CERTIFICATION, στην TÜV NORD Hellas