Η λίπανση στο βαµβάκι

Η αποτελεσματικότητα της λίπανσης κρίνεται από τη διασφάλιση της διαθεσιμότητας ή αφομοιωσιμότητας των θρεπτικών στοιχείων (N, P, K, Mg, Ca) προς τα φυτά. Η αξιοποίηση των θρεπτικών στοιχείων της λίπανσης εξαρτάται από τη χημική και μηχανική σύσταση του εδάφους. Επίσης, εξαρτάται από το μικροβιακό φορτίο του εδάφους (ζωντανό έδαφος), που καθιστά τα θρεπτικά στοιχεία πιο διαθέσιμα στα φυτά και στο οποίο δεν δίνεται μεγάλη σημασία. Ένα έδαφος με πολύ μικρό μικροβιακό φορτίο -«νεκρό»- και με χαμηλή οργανική ύλη, μπορεί να έχει επάρκεια θρεπτικών στοιχείων στο έδαφος, αλλά δεν μπορεί να τα παρέχει στα φυτά. Αυτό μπορεί να οφείλεται στη δέσμευση των θρεπτικών στοιχείων από το έδαφος, αλλά και στον ανταγωνισμό μεταξύ των θρεπτικών στοιχείων. Αιτία είναι η διατάραξη της χημικής ισορροπίας του εδάφους, λόγω κακής ή υπερβολικής χρήσης των λιπασμάτων ή/και λόγω της συμπίεσης του εδάφους, που δεν διασφαλίζει τον απαιτούμενο αερισμό της ρίζας.

Συνεπώς, πριν τη λίπανση θα πρέπει να έχουμε γνώση της χημικής και μηχανικής κατάστασης, αλλά και το PH (οξύτητα) του εδάφους. Αυτό θα μας βοηθήσει να επιλέξουμε την κατάλληλη ποσότητα, αλλά και την κατάλληλη μορφή κάθε θρεπτικού στοιχείου της λίπανσης. Η ανάλυση εδάφους θεωρείται το πρώτο και το πιο σημαντικό βήμα, χωρίς την οποία δεν νοείται να γίνει πρόταση για λίπανση. Γιατί αυξάνουμε το κόστος χωρίς αποτέλεσμα και, επίσης, μπορεί να οδηγήσει σε υποβάθμιση της γονιμότητας του εδάφους.

Μπορεί κάποιος να προτείνει για το βαμβάκι π.χ. 14-16 μονάδες αζώτου, 7-10 φωσφόρου και 6-8 καλίου, όμως το ερώτημα είναι για ποιο έδαφος και για ποια παραγωγή είναι. Δυστυχώς, όπως συμβαίνει στην άρδευση, η λίπανση γίνεται πολλές φορές χωρίς αντικειμενικά κριτήρια ή ανάλυση εδάφους. Η χημική και η μηχανική ανάλυση εδάφους είναι προϋπόθεση, για να προτείνει κανείς μια λίπανση για το βαμβάκι ή για άλλη καλλιέργεια. Υπάρχουν δυο μεθοδολογίες ανάλυσης εδαφών, η γνωστή εργαστηριακή ή χημική ανάλυση και η νέα ηλεκτρομαγνητική φασματοσκοπία. Η πρώτη γίνεται στα εργαστήρια και απαιτεί χρόνο για τα αποτελέσματα, ενώ η δεύτερη γίνεται επιτόπου στον αγρό με φορητό όργανο και με άμεσα αποτελέσματα.

Γενικά, το βαμβάκι αφαιρεί αρκετά μικρότερες ποσότητες θρεπτικών στοιχείων από το έδαφος σε σχέση με άλλες καλλιέργειες π.χ. καλαμπόκι, διότι το σύσπορο που απομακρύνεται από το έδαφος περιέχει 40% ίνες, οι οποίες δεν έχουν θρεπτικά στοιχεία. Από τα μακροστοιχεία, το άζωτο (N) είναι σημαντικό δομικό στοιχείο, κυρίως για τη βλαστική ανάπτυξη, που ενισχύει την παραγωγή. Η έλλειψη αζώτου περιορίζει τη βλαστική ανάπτυξη κα την ανάπτυξη του σπόρου, που αποτελεί περίπου το 60% του βάρους του σύσπορου.

Όμως, η υπερβολική αζωτούχος λίπανση οδηγεί σε έντονη βλάστηση, σε όψιμη καλλιέργεια και στην αύξηση των εντομολογικών προσβολών, όπως το πράσινο σκουλήκι και ο αλευρώδης, που προτιμούν την έντονη βλάστηση. Το κάλιο (K) είναι πολύ σημαντικό στοιχείο, κυρίως για την καρποφορία και η έλλειψή του μειώνει τον αριθμό και το βάρος των καρυδιών (παραγωγή). Ορισμένα εδάφη δεσμεύουν ισχυρά το κάλιο και, ενώ φαίνεται επαρκές στο έδαφος, δεν είναι αφομοιώσιμο. Ο φώσφορος (P) είναι το τρίτο βασικό μακροστοιχείο, που είναι απαραίτητο κυρίως για την ανάπτυξη του ριζικού συστήματος και την ανθοφορία. Όμως είναι δυσκίνητο, κυρίως όταν το έδαφος είναι αλκαλικό. Άλλα απαραίτητα μακροστοιχεία είναι το μαγνήσιο (Mg) και το ασβέστιο (Ca) και λιγότερο το θείο (S), τα οποία θεωρούνται δευτερεύοντα και προστίθενται στη λίπανση, όταν διαπιστώνεται η έλλειψή τους.

Μία άλλη κατηγορία είναι τα ιχνοστοιχεία, όπως σίδηρος (Fe), ψευδάργυρος (Zn), μαγγάνιο (Mn), χαλκός (Cu) και βόριο (Β), τα οποία προστίθενται μόνο όταν διαπιστώνεται η έλλειψή τους.

Τα τελευταία χρόνια σε πολλές περιοχές της χώρας παρατηρείται υποβάθμιση των εδαφών (συμπίεση, χαμηλή οργανική ύλη και μικρό φορτίο μικροοργανισμών), λόγω εντατικής καλλιέργειας σε συνδυασμό με τη μονοκαλλιέργεια. Έτσι, η αναγέννηση των εδαφών με αύξηση της οργανικής ουσίας και του μικροβιακού φορτίου πρέπει να είναι στόχος για αποκατάσταση της χημικής και μηχανικής ισορροπίας, έτσι ώστε η λίπανση να έχει το αναμενόμενο αποτέλεσμα σε στρεμματική απόδοση.