Τεχνητή Νοημοσύνη και εκπαίδευση: Τα τέσσερα σενάρια του Cedefop έως το 2040 και το στοίχημα για τον αγροτικό τομέα
Σε μια περίοδο ραγδαίων αλλαγών που προκαλεί η τεχνολογική επανάσταση, η νέα μελέτη του CEDEFOP, του ευρωπαϊκού οργανισμού για την επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση, με τίτλο Preparing for 2040: Four AI-powered scenarios for the future of continuing skills development”, επιχειρεί να χαρτογραφήσει πώς μπορεί να διαμορφωθεί το μέλλον της δια βίου μάθησης μέχρι το 2040. Με κεντρικό άξονα την τεχνητή νοημοσύνη (ΤΝ), η έκθεση προσφέρει τέσσερα εναλλακτικά σενάρια, που δεν είναι «προβλέψεις», αλλά εργαλεία, για να κατανοήσουμε ευκαιρίες και κινδύνους της επόμενης δεκαπενταετίας.
Σενάριο Α: «Ένα μέλλον ευκαιριών»
Στο πρώτο σενάριο, η ΤΝ ενισχύει τις ικανότητες των εργαζομένων, δημιουργεί νέες, πιο ουσιαστικές θέσεις εργασίας και υποστηρίζει μια συμπεριληπτική οικονομική ανάπτυξη. Σε αυτό το μέλλον, η συνεχής μάθηση και η αναβάθμιση δεξιοτήτων καθίστανται προσιτές σε όλους και οι τεχνολογικές λύσεις συνεργούν στην καινοτομία χωρίς να «απομονώνουν» κοινωνικές ομάδες.
Σενάριο Β: «Απομόνωση και διχοτομία δεξιοτήτων»
Το δεύτερο σενάριο περιγράφει μια διχασμένη κοινωνία, όπου η ευθύνη της ανάπτυξης δεξιοτήτων πέφτει κυρίως στα ίδια τα άτομα, χωρίς επαρκή υποστήριξη από κυβερνήσεις ή φορείς. Η ΤΝ δεν αξιοποιείται ισότιμα, με αποτέλεσμα όσοι έχουν πρόσβαση σε ευκαιρίες μάθησης να προοδεύουν, ενώ οι υπόλοιποι μένουν πίσω, ειδικά σε αγορές εργασίας με περιορισμένους πόρους.
Σενάριο Γ: «Επιβίωση χωρίς ρίσκα»
Στο τρίτο σενάριο, η υιοθέτηση της ΤΝ γίνεται σταδιακά και με επιφύλαξη. Αυτό αποτρέπει μεγάλες ανατροπές, όμως ταυτόχρονα σημαίνει ότι δεν αξιοποιείται πλήρως το δυναμικό της τεχνολογίας για δημιουργία νέων δεξιοτήτων, νέων επαγγελματικών ρόλων ή αλλαγών σε τομείς όπως η γεωργία, η μεταποίηση και οι βιώσιμες τεχνολογίες τροφίμων.
Σενάριο Δ: «ΤΝ χωρίς περιορισμούς»
Το πιο απαισιόδοξο σενάριο περιγράφει έναν κόσμο όπου η ΤΝ χρησιμοποιείται κυρίως για έλεγχο και μεγιστοποίηση κερδών, με σοβαρό κόστος στην ασφάλεια της εργασίας, τα δικαιώματα των εργαζομένων και την κοινωνική συνοχή. Χωρίς σωστή διακυβέρνηση και προστασία δεξιοτήτων, η αυτοματοποίηση εκτοπίζει μεγάλο μέρος της εργασίας, με έντονες ανισότητες ανάμεσα σε τομείς και χώρες.
Η σημασία για τον αγροτικό τομέα
Παρότι η μελέτη του Cedefop δεν περιλαμβάνει ξεχωριστό κεφάλαιο αφιερωμένο στον αγροτικό τομέα, τα ευρήματα και οι τάσεις, που αναδεικνύονται, αποκτούν ιδιαίτερη βαρύτητα και για τον πρωτογενή τομέα. Η ευρωπαϊκή γεωργία βρίσκεται ήδη αντιμέτωπη με ένα έντονο έλλειμμα εξειδικευμένων δεξιοτήτων, σε συνδυασμό με την αυξανόμενη ανάγκη για ψηφιακό μετασχηματισμό, γεγονός που καθιστά τη συζήτηση για το μέλλον της μάθησης και της κατάρτισης απολύτως κρίσιμη.
Η ταχεία ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης και των ψηφιακών τεχνολογιών δημιουργεί νέες δυνατότητες για τη βελτίωση των γεωργικών πρακτικών, από την εφαρμογή της έξυπνης γεωργίας και την αυτοματοποίηση εργασιών, έως την πρόβλεψη της παραγωγής και την ορθολογική διαχείριση των φυσικών πόρων. Ωστόσο, η αξιοποίηση αυτών των εργαλείων δεν είναι δεδομένη για όλους. Οι ανισότητες στην πρόσβαση στην τεχνολογία και στις ευκαιρίες μάθησης ενδέχεται να διευρύνουν περαιτέρω το χάσμα μεταξύ αγροτικών και αστικών περιοχών, ιδίως εάν απουσιάζουν εθνικές και ευρωπαϊκές στρατηγικές που να διασφαλίζουν μια συμπεριληπτική προσέγγιση στην εκπαίδευση και την κατάρτιση.
Στο πλαίσιο αυτό, η επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση στον πρωτογενή τομέα καλείται να προσαρμοστεί στις νέες συνθήκες, ενσωματώνοντας δεξιότητες, που σχετίζονται με την τεχνητή νοημοσύνη και την ψηφιακή γεωργία. Μόνο μέσα από στοχευμένες πολιτικές μάθησης και συνεχιζόμενης κατάρτισης μπορεί να αποφευχθεί ο κίνδυνος ενός νέου «ψηφιακού αποκλεισμού» στις αγροτικές περιοχές και να διασφαλιστεί ότι η τεχνολογική μετάβαση θα λειτουργήσει ως μοχλός βιωσιμότητας και ανθεκτικότητας για την ευρωπαϊκή γεωργία.
Η κεντρική πρόκληση: όχι απλώς ΤΝ, αλλά δίκαιη μάθηση
Ένα από τα πιο καθαρά μηνύματα της μελέτης είναι ότι οι δεξιότητες, η εκπαίδευση και η μάθηση πρέπει να επαναπροσδιοριστούν, όχι ως στιγμιαία επένδυση, αλλά ως δια βίου, προσαρμοστική στρατηγική που αγκαλιάζει όλες τις κοινωνικές ομάδες και όλους τους τομείς της οικονομίας. Η Τεχνητή Νοημοσύνη από μόνη της δεν αρκεί, η προσέγγιση μάθησης και ο τρόπος ένταξής της στους ανθρώπους και τις κοινότητες είναι που θα καθορίσουν αν η Ευρώπη εξελιχθεί προς ένα συμπεριληπτικό, βιώσιμο μέλλον της εργασίας έως το 2040.
