Θανάσης Μπαλτάς, πρόεδρος ΔΟΕΠΕΛ: Η επιτραπέζια ελιά χρειάζεται εθνική στρατηγική

Με αιχμές για τη στάση πληρωμών στα προγράμματα των Οργανώσεων Ελαιουργικών Φορέων και με έμφαση στην ανάγκη θεσμικής ενδυνάμωσης του κλάδου, ο νέος πρόεδρος της Εθνικής ΔΟΕΠΕΛ, Θανάσης Μπαλτάς, μιλά στην «Ύπαιθρο Χώρα» για τις εκκρεμότητες που απασχολούν παραγωγούς και επιχειρήσεις της επιτραπέζιας ελιάς. Αναφέρεται στο Ελαιοκομικό Μητρώο, στους κινδύνους από τους δασμούς στην αγορά των ΗΠΑ και στη συμφωνία ΕΕ-Mercosur, ενώ περιγράφει μια εξαγωγική πορεία που παραμένει δυναμική.

Σε επικίνδυνη πληγή για τον κλάδο φαίνεται ότι εξελίσσεται το πρόγραμμα ενίσχυσης των ΟΕΦ, που έχει αφήσει απλήρωτες δεκάδες οργανώσεις. Τι πιστεύετε ότι πήγε στραβά και τι προτείνετε;

Τα τρέχοντα Προγράμματα ΟΕΦ 2023-2027 αποτελούν μεγάλη πληγή για τον πρωτογενή τομέα της ελαιοκομίας. Από πολύτιμο επενδυτικό και επιστημονικό εργαλείο, η πρωτοφανής στάση πληρωμών από πλευράς ΥπΑΑΤ, για λόγους που πρέπει να διευκρινίσει το ίδιο το υπουργείο, έχει καταλήξει να απειλεί τη λειτουργία συνεταιριστικών σχημάτων και ομάδων παραγωγών επιτραπέζιων ποικιλιών, θέτοντας σε κίνδυνο το αγροτικό εισόδημα και χιλιάδες θέσεις εργασίας.

Οι ΟΕΦ έχουν ολοκληρώσει εγκεκριμένες δράσεις και παραμένουν απλήρωτες, εισπράττοντας μόνο υποσχέσεις. Το πρόβλημα, όμως, δεν αφορά μόνο τις εκκρεμείς πληρωμές. Μετά και από εκ των υστέρων αλλαγές στο θεσμικό πλαίσιο, οι οργανώσεις έχουν φτάσει σε αδιέξοδο. Υπάρχουν παραγγελίες και ανεκτέλεστο φυσικό και οικονομικό αντικείμενο που κινδυνεύουν να μην ολοκληρωθούν.

Πρέπει να γίνει κατανοητό ότι τα Προγράμματα ΟΕΦ δεν είναι ετήσιες, αυτοτελείς παρεμβάσεις, αλλά ολοκληρωμένα πενταετή προγράμματα επενδύσεων και ανάπτυξης. Εάν διακοπεί η αλληλουχία του προγραμματισμού, τίθεται σε κίνδυνο το σύνολο των στόχων. Ζητούμε το αυτονόητο: άμεση καταβολή των εκκρεμοτήτων και ομαλή συνέχιση των προγραμμάτων από τον διοικητικό μηχανισμό διαχείρισης και ελέγχου του ΥπΑΑΤ.

Η Εθνική ΔΟΕΠΕΛ ζητά ξεκάθαρους κανόνες και υπεύθυνη ενημέρωση για την επικαιροποίηση του Ελαιοκομικού Μητρώου. Υπήρξε ανταπόκριση; Ποια προβλήματα αντιμετωπίζουν οι καλλιεργητές;

Από την πρώτη στιγμή έχουμε επισημάνει στο ΥπΑΑΤ ότι η υποβολή Δηλώσεων Συγκομιδής και η επικαιροποίηση του Ελαιοκομικού Μητρώου δεν μπορούν να προχωρήσουν χωρίς σαφείς οδηγίες και χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι ιδιαιτερότητες της επιτραπέζιας ελιάς. Ήδη από τον Ιούνιο του 2025 είχαμε προτείνει, μεταξύ άλλων, τη διασύνδεση του Ελαιοκομικού Μητρώου με το ΟΣΔΕ.

Δυστυχώς, μέχρι σήμερα επικρατεί σύγχυση στους παραγωγούς, οι οποίοι καλούνται να συμμορφωθούν σε νέες υποχρεώσεις, ενώ ο τρόπος εφαρμογής παραμένει στον «αέρα» και επισείεται η απειλή οικονομικών κυρώσεων. Στη συνάντηση της 17ης Ιουνίου 2026 με τον γενικό γραμματέα του ΥπΑΑΤ, κ. Σπ. Πρωτοψάλτη, εκφράσαμε την αγωνία του πρωτογενούς τομέα. Μας διαβεβαίωσε ότι εξετάζεται η διασύνδεση με το ΟΣΔΕ, ότι η νέα διαδικασία δεν θα εφαρμοστεί άμεσα αλλά θα πάρει παράταση και ότι, κατά τη μεταβατική περίοδο, δεν προβλέπονται κυρώσεις ή πρόστιμα. Αναμένουμε επίσημη ενημέρωση. Η διαδικασία πρέπει να είναι απλή και να αντλεί στοιχεία από υφιστάμενες ψηφιακές πλατφόρμες.

Πόσο έχουν επηρεαστεί οι εξαγωγές της ελληνικής επιτραπέζιας ελιάς από τους δασμούς στην αγορά των ΗΠΑ;

Οι ΗΠΑ είναι εδώ και χρόνια από τις σημαντικότερες αγορές για την ελληνική επιτραπέζια ελιά. Σήμερα, όμως, η αγορά αυτή χαρακτηρίζεται από αυξημένη αβεβαιότητα και κινδύνους για τις ελληνικές εξαγωγικές επιχειρήσεις.

Οι επιπτώσεις είναι ήδη εμφανείς. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, η αξία των ελληνικών εξαγωγών επιτραπέζιας ελιάς προς τις ΗΠΑ μειώθηκε κατά 6,5% το 2025 σε σχέση με το 2024, με τη μείωση να καταγράφεται στο β’ εξάμηνο, όταν ξεκίνησε η εφαρμογή των δασμών. Για το 2026 εκτιμάται ότι η πτώση θα είναι μεγαλύτερη. Η ΠΕΜΕΤΕ, μέλος της Εθνικής ΔΟΕΠΕΛ, έχει από τον Μάρτιο του 2025 καταθέσει επανειλημμένα προτάσεις στήριξης του εξαγωγικού κλάδου.

Ταυτόχρονα, η ΕΕ πρέπει να διασφαλίσει ότι δεν θα χαθούν ευκαιρίες σε άλλες αγορές. Η συμφωνία ΕΕ-Mercosur, όπως έχει διαμορφωθεί, δημιουργεί καταστροφικές επιπτώσεις για την ευρωπαϊκή επιτραπέζια ελιά. Οι ελιές από χώρες της Mercosur αποκτούν πλήρη δασμολογική απελευθέρωση στην ευρωπαϊκή αγορά, ενώ οι ευρωπαϊκές και οι ελληνικές ελιές δεν εξαιρούνται από τους σημερινούς δασμούς 12,8% κατά την εξαγωγή τους στις χώρες της Mercosur. Έτσι, αντί η Βραζιλία να λειτουργήσει ως αντιστάθμισμα στις πιέσεις των ΗΠΑ, κινδυνεύουμε με απώλεια δυνατότητας επέκτασης και ενίσχυση του ανταγωνισμού εντός ΕΕ από χώρες χαμηλότερου κόστους, όπως η Αργεντινή.

Πώς πήγαν γενικά οι εξαγωγές της ελληνικής επιτραπέζιας ελιάς;

Η Ελλάδα διατηρεί σταθερά τη 2η θέση παγκοσμίως στις εξαγωγές επιτραπέζιας ελιάς. Η πορεία της τελευταίας δεκαετίας είναι εντυπωσιακή. Το 2015 οι ελληνικές εξαγωγές ανήλθαν σε 175.000 τόνους και 405 εκατ. ευρώ, ενώ σύμφωνα με τα προσωρινά στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για το 2025, οι εξαγόμενες ποσότητες φτάνουν τους 280.000 τόνους και η αξία τα 870 εκατ. ευρώ. Αυτό σημαίνει αύξηση 60% στις ποσότητες και άνοδο άνω του 114% στην αξία μέσα σε μία δεκαετία, σε περίοδο σοβαρών προκλήσεων, όπως η οικονομική κρίση, η πανδημία και οι γεωπολιτικές αναταράξεις. Παρά τις δυσκολίες, ο κλάδος όχι μόνο διατήρησε τη θέση του, αλλά ενίσχυσε την εξαγωγική του παρουσία, στηρίζοντας ουσιαστικά την εθνική οικονομία. Η επιτραπέζια ελιά έχει ξεπεράσει τα όρια ενός παραδοσιακού προϊόντος. Αποτελεί σύγχρονο, εξωστρεφή και διεθνώς ανταγωνιστικό κλάδο. Η πρόκληση είναι να διασφαλιστούν οι προϋποθέσεις ώστε αυτή η δυναμική να συνεχιστεί.

Ποια είναι η εικόνα των ελαιώνων από την τρέχουσα ελαιοκομική περίοδο; Εκτιμάτε ότι θα έχουμε καλή χρονιά από πλευράς αποδόσεων και ποιότητας;

Η εικόνα μέχρι σήμερα είναι γενικά θετική. Οι καιρικές συνθήκες κατά την ανθοφορία και την καρπόδεση στις περισσότερες ελαιοκομικές ζώνες ήταν ικανοποιητικές και οι πρώτες ενδείξεις δείχνουν καλή ανάπτυξη και αξιόλογο φορτίο καρπού. Βεβαίως, είναι ακόμη νωρίς για ασφαλείς προβλέψεις, καθώς τους επόμενους μήνες η παραγωγή θα εξαρτηθεί από τις θερμοκρασίες του καλοκαιριού, τη διαθεσιμότητα νερού και την αντιμετώπιση εχθρών και ασθενειών.

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, οι Διεπαγγελματικές Οργανώσεις αποτελούν βασικούς πυλώνες στρατηγικού συντονισμού της αγροδιατροφικής παραγωγής. Σε χώρες με ισχυρή εξαγωγική παρουσία, όπως η Ισπανία, λειτουργούν ως ισχυροί θεσμοί, με κρατική στήριξη και μηχανισμούς που οργανώνουν όλα τα στάδια της παραγωγικής αλυσίδας.

Στην Ελλάδα, αντίθετα, ο θεσμός έχει υποβαθμιστεί και αποδυναμωθεί, λόγω προσκόλλησης σε ξεπερασμένες και αναποτελεσματικές προσεγγίσεις. Παρά τους περιορισμένους πόρους με τους οποίους λειτουργεί από το 2014, η Εθνική ΔΟΕΠΕΛ έχει αποδείξει ότι μπορεί να διαδραματίσει ουσιαστικό ρόλο. Για να αξιοποιηθούν πλήρως οι δυνατότητές της, απαιτούνται θεσμική ενδυνάμωση, στοχευμένη χρηματοδότηση και σαφές πλαίσιο λογοδοσίας και αποτελεσματικότητας.