EU CAP Network: Η ΚΑΠ και το στοίχημα της υγείας του εδάφους

Τους τρόπους με τους οποίους η ΚΑΠ μπορεί συμβάλλει στην προστασία τους εδάφους παρουσιάζει η μελέτη «Rough estimate of the soil protection potential of the CAP Strategic Plans over the 2023-2027 period» που εκπονήθηκε από το EU CAP Network με την υποστήριξη του European Evaluation Helpdesk for the CAP. Συγκεκριμένα έχει ως στόχο να δώσει μια πρώτη εκτίμηση του δυναμικού προστασίας των εδαφών που προκύπτει από τα Στρατηγικά Σχέδια της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ) για την περίοδο 2023–2027. Συνολικά εξετάστηκαν 13 κράτη μέλη, ανάμεσα τους και η Ελλάδα.

Η έκθεση στηρίζεται στο γεγονός ότι η υγεία και η δομή του εδάφους παίζουν κεντρικό ρόλο στη βιωσιμότητα της αγροτικής παραγωγής. Καταγράφει ότι περίπου 62% των εδαφών της ΕΕ δεν βρίσκεται σε υγιή κατάσταση, με πολλαπλές απειλές όπως διάβρωση, συμπίεση και απώλεια οργανικού άνθρακα.

Έξι βασικοί δείκτες

Για την εκτίμηση της επίδρασης των παρεμβάσεων της ΚΑΠ, επιλέχθηκαν έξι βασικοί δείκτες υγείας εδάφους:

1. Οργανικός άνθρακας στο έδαφος – ουσιώδης για τη δομή και τη γονιμότητα.

2. Απόθεμα αζώτου – κεντρικό για θρεπτική ισορροπία και αποδόσεις.

3. Ικανότητα συγκράτησης νερού – κρίσιμη για ανθεκτικότητα στην ξηρασία.

4. Πυκνότητα συμπίεσης – δείκτης φυσικής δομής και διαπνοής.

5. Νιτρική έκπλυση και απορροή – δείκτης μόλυνσης νερών και απωλειών θρεπτικών.

6. Διάβρωση από νερό – σημαντικό περιβαλλοντικό ρίσκο.

Κάθε γεωργική πρακτική που υποστηρίζεται στα Στρατηγικά Σχέδια της ΚΑΠ χαρακτηρίστηκε ως προς τη δυνατότητά της να επηρεάσει αυτούς τους δείκτες, χρησιμοποιώντας ένα σύστημα συντελεστών που βασίζεται στη βιβλιοθήκη «Farming Practices Evidence Library» του Κοινού Κέντρου Ερευνών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Στη συνέχεια, εκτιμήθηκε η έκταση εδάφους όπου εφαρμόζονται αυτές οι πρακτικές για κάθε κράτος-μέλος, και υπολογίστηκε η συμβολή της κάθε παρέμβασης στο σύνολο των δεικτών.

Κύρια συμπεράσματα για τα κράτη-μέλη

Η μελέτη υπολογίζει πώς τα Στρατηγικά Σχέδια ενδέχεται να επιδράσουν σε κάθε δείκτη, με βάση το μέγεθος των εκτάσεων όπου εφαρμόζονται υποστηριζόμενες πρακτικές και την αναμενόμενη επίδραση κάθε πρακτικής στο έδαφος:

• Η ετήσια αύξηση του οργανικού άνθρακα στους συμμετέχοντες κρατικούς σχεδιασμούς εκτιμήθηκε περίπου 0,21%–1,59% ανάλογα με τη χώρα.

• Η αύξηση των αποθεμάτων αζώτου κυμαίνεται περίπου 0,38%–4,81% ετησίως.

• Μεταβλητές όπως η πυκνότητα συμπίεσης, η ικανότητα συγκράτησης νερού και η μείωση της διάβρωσης από νερό παρουσιάζουν σημαντικές διαφορές μεταξύ κρατών μελών, αντανακλώντας τις διαφορετικές επιλέξιμες πρακτικές και τη γεωμορφολογική πραγματικότητα.

Από τις πρακτικές που συνδέονται με εμφανή θετική επίδραση ξεχωρίζουν:

• Η διατήρηση υπολειμμάτων καλλιέργειας στο έδαφος,

• Οι καλλιέργειες κάλυψης εδάφους,

• Οι ζώνες προστασίας κατά μήκος υδάτινων πόρων,

• Οι μειωμένες καλλιεργητικές εργασίες και

• Οι μικτές/περιστροφικές καλλιέργειες

Ελλάδα

Στην περίπτωση της Ελλάδας, η ανάλυση της έκθεσης καταδεικνύει ότι τα Στρατηγικά Σχέδια της ΚΑΠ για την περίοδο 2023-2027 προορίζονται να έχουν σημαντική θετική επίδραση στα κύρια χαρακτηριστικά της υγείας του εδάφους, όταν εφαρμόζονται οι κατάλληλες πρακτικές.

Οργανικός άνθρακας και απόθεμα αζώτου

Η Ελλάδα αναμένεται να παρουσιάσει αύξηση στην περιεκτικότητα οργανικού άνθρακα στο έδαφος, δείχνοντας ότι οι επιλέξιμες πρακτικές που υποστηρίζονται στα ελληνικά Στρατηγικά Σχέδια, όπως η χρήση καλλιεργειών κάλυψης ή η διατήρηση υπολειμμάτων, έχουν την προοπτική να συμβάλουν σε μια πιο δομημένη και πλούσια σε οργανική ουσία εδαφική μάζα. Παράλληλα, εκτιμάται ότι θα υπάρξει θετική επίδραση στα αποθέματα αζώτου στο ανώτερο στρώμα του εδάφους, ενισχύοντας τη θρεπτική διαθεσιμότητα.

Ικανότητα συγκράτησης νερού

Τα στοιχεία δείχνουν αύξηση και στην ικανότητα συγκράτησης νερού στο εδαφικό προφίλ, κάτι που έχει ιδιαίτερη σημασία για περιφέρειες με περιορισμένη υγρασία ή υψηλή ευαισθησία στην ξηρασία. Αυτή η τάση συνδέεται με πρακτικές που συμβάλλουν στη διατήρηση της δομής του εδάφους και στη μείωση της συμπίεσης, αυξάνοντας την ικανότητα αποθήκευσης νερού στο ανώτερο στρώμα.

Μείωση διάβρωσης και εδαφικών απωλειών

Ένα από τα πιο εντυπωσιακά στοιχεία για την Ελλάδα, σύμφωνα με τη μελέτη, είναι η εκτιμώμενη μείωση της διάβρωσης από νερό. Στην έκθεση αυτή ο ελληνικός Στρατηγικός Σχεδιασμός εμφανίζεται με έναν από τους υψηλότερους δείκτες για τη σχετική μείωση διάβρωσης μεταξύ των χωρών που μελετήθηκαν. Αυτό αντικατοπτρίζει τόσο τη σημασία που δίνει η ελληνική ΚΑΠ σε πρακτικές όπως η διατήρηση φυτοκάλυψης όσο και την ενσωμάτωση προστατευτικών παρεμβάσεων σε ευάλωτες περιοχές.

Ολιστική θεώρηση

Η συνολική εικόνα για την Ελλάδα είναι αυτή ενός πολυδιάστατου προγράμματος που δεν περιορίζεται σε ένα μόνο δείκτη, αλλά στοχεύει σε ένα συνολικό όφελος για την υγεία του εδάφους: ενίσχυση οργανικής ουσίας, βελτίωση υδατοσυγκράτησης, μείωση απωλειών θρεπτικών και προστασία έναντι της διάβρωσης.